Kiedy przedsiębiorca odpowiada całym majątkiem za dług wobec ZUS

Czy prezes ograniczy swoją odpowiedzialność?

@RY1@i02/2012/061/i02.2012.061.18300150f.811.jpg@RY2@

W tym konkretnym przypadku nie ma zastosowania art. 119 kodeksu pracy ograniczający odpowiedzialność materialną pracowników za powstałą szkodę tylko do zarobków za trzy miesiące. Przepis ten dotyczy tylko odpowiedzialności pracownika za szkodę wyrządzoną pracodawcy. Nie ma więc zastosowania w sytuacji, kiedy firma nie odprowadza składek na ubezpieczenie społeczne za podwładnych. W takim bowiem przypadku członkowie zarządu spółki ponoszą odpowiedzialność za nieuiszczone składki. Osoby te odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem. Dlatego też wiceprezes, chociaż zatrudniony na podstawie umowy o pracę, będzie ponosił pełną odpowiedzialność za długi, bez ograniczenia do kwoty trzymiesięcznego wynagrodzenia za pracę. Zasada ta wynika z art. 31 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.), który odsyła do art. 116 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 z późn. zm). Zgodnie z tymi przepisami za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji, spółki akcyjnej lub spółki akcyjnej w organizacji odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu. Dzieje się tak wtedy, kiedy egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna. W takiej sytuacji za długi spółki odpowiadają wszyscy członkowie zarządu, a nie tylko prezes. Nie ma także znaczenia, na jakiej podstawie prawnej pełnili oni swoją funkcję, a w szczególności, czy byli np. zatrudnieni na podstawie umowy o pracę. Istotne jest jedynie pełnienie przez nich funkcji w zarządzie w okresie, w którym przypadał termin płatności należnych składek. Jednak odpowiedzialność członków zarządu za składki dotyczy wpłat, których termin płatności już się zakończył. Dodatkowym organiczeniem takich konsekwencji jest okres pełnienia obowiązków przez daną osobę. Po odejściu ze swojej funkcji nie odpowiada ona za nowe długi powstałe po czasie sprawowania stanowiska.

Podstawa prawna

Art. 31 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).

Czy od decyzji przysługuje odwołanie

@RY1@i02/2012/061/i02.2012.061.18300150f.812.jpg@RY2@

Od decyzji ZUS stwierdzającej odpowiedzialność za nieopłacone składki członek zarządu może wnieść odwołanie do właściwego sądu okręgowego za pośrednictwem ZUS. Powinno ono zawierać oznaczenie zaskarżonego rozstrzygnięcia, określenie i zwięzłe uzasadnienie zarzutów oraz wniosków, a także podpis ubezpieczonego. Zainteresowany może je złożyć w terminie miesiąca od daty doręczenia mu decyzji ZUS. Po wniesieniu odwołania postępowanie sądowe toczy się w trybie procesu. Należy podkreślić, że w czasie jego trwania zarówno emerytowany prezes, jak i Zakład mają takie same prawa i mogą przedstawiać dowody potwierdzające ich racje. Z tego też powodu były prezes powinien złożyć do ZUS dokument potwierdzający przyznanie mu emerytury. Natomiast to organ rentowy musi udowodnić, że w okresie trzech lat wskazanych w decyzji prezes faktycznie zarządzał firmą, więc z tego powodu ponosi odpowiedzialność za zaległości składkowe.

Podstawa prawna

Art. 31 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).

Art. 116 oraz art. 116a, oraz art. 118 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 z późn. zm.).

Czy zarząd odpowiada za brak wniosku o upadłość

@RY1@i02/2012/061/i02.2012.061.18300150f.813.jpg@RY2@

Członkowie zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji, spółki akcyjnej lub spółki akcyjnej w organizacji odpowiadają całym swoim majątkiem za zaległości składkowe, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a nie wykazali oni w postępowaniu sądowym, że we właściwym czasie zgłosili wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęte zostało postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe). Dodatkowo konieczne jest wskazanie mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części. Powyższe zasady stosuje się odpowiednio do odpowiedzialności osób kierujących innymi osobami prawnymi (np. przedsiębiorstwami państwowymi, spółdzielniami czy stowarzyszeniami). Członkowie zarządu muszą także pamiętać, że zgodnie z Ordynacją podatkową odpowiedzialność dotyczy zaległości, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu, oraz zaległości powstałe w czasie pełnienia obowiązków członka zarządu.

Podstawa prawna

Art. 116 oraz art. 116a ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 z późn. zm.).

Art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).

Czy były prezes nie odpowiada za długi

@RY1@i02/2012/061/i02.2012.061.18300150f.814.jpg@RY2@

Członek zarządu ponosi odpowiedzialność za zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne także wówczas, gdy spółka, w której pełnił tę funkcję, została już wykreślona z KRS. Zarówno ZUS, jak i sąd rozpatrujący odwołania od negatywnych dla ubezpieczonych decyzji muszą sprawdzić, czy osoby zarządzające w tym okresie firmą faktycznie odpowiadają za zaległości składkowe. Dlatego też tak istotne jest określenie, jaki był termin płatności podatków lub składek i kto był wówczas w zarządzie spółki. Dla ustalenia, czy w danym okresie osoba pełniła obowiązki w zarządzie, najbardziej pomocny jest wypis z rejestru sądowego. Nie jest to jednak dowód wyłączny, gdyż wpis członka zarządu do rejestru sądowego ma co do zasady jedynie deklaratoryjny charakter. Natomiast skutek w postaci powstania i ustania stosunku członkostwa w zarządzie spółki następuje w drodze wyboru i rezygnacji lub odwołania, niezależnie od tego, czy zostało ono ujawnione poprzez wpis do rejestru, czy też nie. W odniesieniu do powołania i odwołania członków zarządu decydujące znaczenia ma ważnie powzięta uchwała o ich powołaniu (odwołaniu). W związku z tym za najważniejsze w tym względzie uznać należy rzeczywiste posiadanie statusu członka zarządu. Z jednej więc strony odpowiedzialność za niezapłacone składki może ponosić osoba niewpisana w rejestrze w charakterze członka zarządu, ale rzeczywiście wchodząca w jego skład, z drugiej zaś strony do ponoszenia tej odpowiedzialności nie wystarcza sam jej wpis w rejestrze jako członka zarządu, jeżeli została ona z tej funkcji odwołana przed upływem terminu płatności podatków lub składek. Należy natomiast zauważyć, iż samo wykreślenie spółki z KRS bez przeprowadzenia upadłości nie zwalnia z obowiązku zapłacenia zaległych składek.

Podstawa prawna

Art. 116 oraz art. 116a ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 z późn. zm.).

Art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).

Czy ZUS musi udowodnić brak możliwości egzekucji

@RY1@i02/2012/061/i02.2012.061.18300150f.815.jpg@RY2@

Warunkiem pociągnięcia do odpowiedzialności finansowej członka zarządu z jego prywatnego majątku jest bezskuteczność egzekucji z całego majątku spółki. Z tego powodu ZUS nie może uznać, że miała miejsce nieudana egzekucja, jeśli dotyczyła ona tylko części majątku. W praktyce więc nie może być tak, że egzekucja należności dotyczy np. tylko konta bankowego. Aby ZUS mógł obciążyć członka zarządu odpowiedzialnością za zaległe składki, musi podać, wobec jakich składników majątku była prowadzona egzekucja. I dopiero wówczas można mówić o bezskutecznej egzekucji.

Podstawa prawna

Art. 31 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).

Art. 116 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 z późn. zm.).

Art. 299 ustawy z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz.U. nr 94, poz. 1037 z późn. zm.).

Bożena Wiktorowska

bozena.wiktorowska@infor.pl