Poradnia ubezpieczeniowa

● W jakim zakresie zmiana przepisów o kapitale początkowym wpłynie na obliczenie emerytury

● Jakimi dokumentami potwierdzić współpracę z mężem

● Od września 2013 roku zmieniły się zasady dotyczące opłaty składek na ubezpieczenia społeczne przez ZUS dla rodziców przebywających na wychowawczym. Jestem zatrudniona na etacie i jednocześnie prowadzę działalność gospodarczą. Czy możliwe jest, żebym była na wychowawczym w zakładzie pracy oraz w mojej firmie (wychowawczy dla osoby prowadzącej działalność)? Czy ZUS będzie opłacał za mnie składki na ubezpieczenia społeczne? Jak w takiej sytuacji postąpić? Czy muszę zawiesić firmę? Moja działalność gospodarcza polega na wynajmie nieruchomości (moich własnych). Czy mogę podpisać z inną osobą umowę na kompleksowe zajmowanie się moimi nieruchomościami? Myślałam o udzieleniu pełnomocnictwa osobie, która nieodpłatnie prowadziłby najem.

radca prawny

Osoby pozostające w stosunku pracy, które przebywają na urlopie wychowawczym, podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym (tylko emerytalnemu i rentowemu) oraz ubezpieczeniu zdrowotnemu. Składki nie są jednak finansowane ani przez pracownika, ani pracodawcę, lecz przez budżet państwa za pośrednictwem ZUS. Osoby prowadzące działalność gospodarczą, które chciały sprawować osobistą opiekę nad dzieckiem i zawieszały lub przerywały działalność z tego powodu, były takiego przywileju pozbawione. Nowelizacją przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, która zaczęła obowiązywać 1 września 2013 r. objęto obowiązkowym ubezpieczeniem emerytalnym i rentowym oraz zdrowotnym także osoby, które prowadziły działalność gospodarczą przez okres co najmniej 6 miesięcy. Składki tak jak w przypadku pracowników będą opłacane przez budżet państwa. W przypadku przedsiębiorców nie można mówić o urlopie wychowawczym, ponieważ ten przysługuje tylko osobom pozostającym w stosunku pracy. Niemniej zasady są podobne. Osobista opieka może być sprawowana przez okres do 3 lat, jednak nie dłużej niż do ukończenia przez dziecko 5. roku życia, a w przypadku dziecka posiadającego orzeczenie o niepełnosprawności lub jego stopniu i wymagającego opieki - przez okres do 6 lat, nie dłużej niż do ukończenia przez dziecko 18. roku życia. Prawo do objęcia ubezpieczeniem może być wykorzystane w całości lub w maksymalnie 4 częściach.

W okresie zawieszenia działalności gospodarczej przedsiębiorca nie może jej wykonywać ani osiągać z niej bieżących przychodów. Udzielenie pełnomocnictwa bratu byłoby zleceniem działania w imieniu i na rzecz przedsiębiorcy, a więc działalność byłaby nadal wykonywana, a przedsiębiorca osiągałby z niej przychód. Takie rozwiązanie nie spełnia warunków ustawowych. Przepisy pozwalają jednak w tym okresie na osiąganie przychodów z działalności prowadzonej przed zawieszeniem (np. z wcześniej zawartych umów) oraz na wykonywanie czynności zmierzających do zachowania źródeł przychodów. W okresie zawieszenia nie byłoby jednak możliwe poszukiwanie klientów ani podpisywanie nowych umów.

W przypadku gdy przedsiębiorca chcący sprawować osobistą opiekę nad dzieckiem pozostaje również w zatrudnieniu i udzielono mu urlopu wychowawczego, zostaje objęty ubezpieczeniem emerytalnym i rentowym oraz zdrowotnym tylko z jednego tytułu. Budżet państwa nie sfinansuje podwójnych składek - z działalności gospodarczej i ze stosunku pracy. Zauważyć trzeba, że podstawa wymiaru składki emerytalnej i rentowej z obu tytułów jest taka sama i wynosi 60 proc. prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego. Budżet nie sfinansuje również składki dla obojga rodziców sprawujących opiekę nad dzieckiem. Jeśli jedno z rodziców przebywa na urlopie wychowawczym i jest objęte ubezpieczeniem finansowanym przez budżet, to drugi rodzic, przedsiębiorca zawieszający działalność, nie będzie podlegał ubezpieczeniom.

W okresie przebywania na urlopie wychowawczym nie jest jednak konieczne zawieszenie lub zaprzestanie prowadzenia działalności. Jednak pod warunkiem, że nie koliduje ona z opieką nad dzieckiem. Pamiętać trzeba, że w takiej sytuacji tytułem ubezpieczenia staje się działalność gospodarcza i przedsiębiorca zobowiązany jest odprowadzać składki na zwykłych zasadach (por. wyrok Sądu Najwyższego z 14 czerwca 2005 r., sygn. akt I UK 280/2004).

Podstawa prawna

Art. 4 pkt 17, art. 6 ust. 1 pkt 19, art. 6a ust. 1 pkt 1, ust. 2-5, art. 18 ust. 5 b ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).

Art. 66 ust. 1 pkt. lit. a i c, pkt 32-32a, art. 82 ust. 1, ust. 6-7 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2004 r. nr 210 poz. 2135 z późn. zm.).

Art. 14a ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (t.j. Dz.U. z 2004 r. nr 173 poz. 1807 z późn. zm.).

● Byłem zatrudniony na podstawie umowy o pracę od 1 lipca 1996 r. do 30 czerwca 1998 r. i z tego okresu został mi naliczony kapitał początkowy. Wynagrodzenie, jakie otrzymałem w okresie lipiec-grudzień 1996 roku, było porównane z przeciętnym wynagrodzeniem za cały 1996 rok. Podobnie wynagrodzenie za okres styczeń-czerwiec 1998 roku było porównane z kwotą przeciętego wynagrodzenia za cały ten rok. Wynagrodzenie było w wysokości przeciętnego obowiązującego w tych okresach. Czy w związku ze zmianą przepisów ulegnie zwiększeniu wskaźnik podstawy wymiaru kapitału początkowego?

ekspert od ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego

Tak, po zmianie przepisów kwota stanowiąca wskaźnik podstawy wymiaru kapitału początkowego ulegnie zwiększeniu. Gdy przez cały omawiany okres pracownik otrzymywał przeciętne wynagrodzenie, to po zmianie przepisów wskaźnik podstawy wymiaru wyniesie 100 proc. Wcześniej ten wskaźnik wyniósł 66,67 proc. Za okres od 1999 r. ZUS ewidencjonuje składki na ubezpieczenie emerytalne każdej osobie podlegającej ubezpieczeniom społecznym na indywidualnym koncie ubezpieczonego.

Okresy ubezpieczenia przed 1999 rokiem nie były ewidencjonowane na indywidualnych kontach, ponieważ obowiązujące wtedy przepisy tego nie przewidywały. Z powyższego względu osobom urodzonym po 1948 roku za okresy ubezpieczenia przypadające przed 1999 rokiem odtwarzana jest teoretyczna składka na ubezpieczenie społeczne poprzez obliczenie kapitału początkowego ustalanego zawsze na dzień 1 stycznia 1999 r. Jego wartość jest ewidencjonowana, tak jak składki na ubezpieczenie emerytalne, na indywidualnym koncie ubezpieczonego. Kapitał początkowy naliczany jest osobom, które:

●urodziły się po 31 grudnia 1948 r.,

●opłacały składki na ubezpieczenie społeczne lub pozostawały w zatrudnieniu przed 1999 rokiem

oraz ubezpieczonemu urodzonemu przed 1949 rokiem, jeżeli spełnia następujące warunki:

●zgłosił wniosek o emeryturę po raz pierwszy po 31 grudnia 2008 r. i wystąpi o obliczenie emerytury według nowych zasad,

●osiągnął powszechny wiek emerytalny,

●ma okresy składkowe i nieskładkowe wynoszące co najmniej 20 lat - kobieta, 25 lat - mężczyzna (z zastrzeżeniem, iż okresy nieskładkowe mogą być uwzględnione w wymiarze nieprzekraczającym 1/3 udowodnionych okresów składkowych),

●kontynuował ubezpieczenia emerytalne i rentowe po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego.

Kapitał początkowy wyliczany jest tym osobom na 1 stycznia 1999 r., bez względu na to, kiedy został przesłany do ZUS wniosek wraz z dokumentami o jego ustalenie i kiedy została wydana decyzja ustalająca jego wysokość.

ZUS jest zobowiązany do przyjęcia wniosków o ustalenie kapitału początkowego od ubezpieczonych w każdym czasie. Wniosek taki powinien być zgłoszony najpóźniej wraz z wnioskiem o emeryturę. Teoretyczne odtworzenie składek na ubezpieczenie społeczne następuje:

●poprzez obliczenie według zasad dotychczasowych hipotetycznej emerytury, jaką ubezpieczony otrzymałby 1 stycznia 1999 r. za przebyte przed 1999 rokiem okresy składkowe i nieskładkowe,

a następnie pomnożenie kwoty hipotetycznej emerytury przez średnie dalsze trwanie życia (kobiet i mężczyzn) w wieku 62 lat, ustalone na 1 stycznia 1999 r. Według tablicy ogłoszonej 25 marca 1999 r. przez prezesa GUS średnie dalsze trwanie życia kobiet i mężczyzn w wieku 62 lat na 1 stycznia 1999 r. wynosi 209 miesięcy (M.P. nr 12, poz. 173).

Kapitał początkowy obliczany jest na podstawie wniosku o jego ustalenie (druk ZUS Kp-1 wniosek o ustalenie kapitału początkowego) zgłoszonego przed nabyciem prawa do emerytury albo na podstawie wniosku o ustalenie emerytury - poprzez wypełnienie odpowiedniej części wniosku Rp-1 E. Wniosek w tej sprawie rozpatruje i wydaje decyzję jednostka ZUS właściwa według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia. Od decyzji tej można wnieść odwołanie do sądu.

Osoby, którym ZUS wyliczy kapitał początkowy, nie muszą ponownie przekazywać przy składaniu wniosku o emeryturę dokumentów potwierdzających okresy składkowe i nieskładkowe sprzed 1999 r. oraz wysokość osiąganego wynagrodzenia, złożonych w postępowaniu o ustalenie kapitału początkowego. Ustalona na 1 stycznia 1999 r. kwota kapitału początkowego podlega corocznej waloryzacji.

Na podstawie ustawy z 21 czerwca 2013 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych od 1 października 2013 r. - wprowadzone zostały nowe zasady ustalania wysokości kapitału początkowego. Zgodnie z nimi, jeżeli ubezpieczony wskazał do ustalenia podstawy wymiaru kapitału początkowego rok kalendarzowy, w którym pozostawał w ubezpieczeniu społecznym jedynie przez część miesięcy tego roku, kwoty podstawy wymiaru składek za miesiące pozostawania w ubezpieczeniu będą porównane z kwotami przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia ogłoszonego za ten rok kalendarzowy odpowiednio do liczby miesięcy pozostawania w ubezpieczeniu. A nie, jak to było przed zmianą przepisów, do przeciętnego wynagrodzenia za cały rok kalendarzowy. Takie rozwiązanie jest więc korzystne dla ubezpieczonych. Nowe zasady będą stosowane, bez względu na to, czym była spowodowana przerwa w ubezpieczeniu. Może dotyczyć zarówno osób, które rozpoczynały lub kończyły pracę w trakcie roku kalendarzowego, jak i ubezpieczonych, którzy przez część roku przebywali na urlopie wychowawczym.

Ponowne obliczenie kapitału początkowego, ustalonego przed zmianą przepisów, następuje na wniosek osoby zainteresowanej. Jeżeli jednak ubezpieczony nie wystąpi z wnioskiem w tej sprawie, ZUS ponownie ustali wysokość kapitału początkowego przy obliczaniu emerytury według nowych zasad, jeżeli będzie to dla niego korzystne. Wniosek o ponowne ustalenie emerytury (z uwzględnieniem przeliczonego kapitału początkowego) powinny zgłosić osoby które mają wypłacane świadczenia według nowych zasad i do jej obliczenia przyjęty był kapitał początkowy.

Wydanie przez ZUS decyzji w tej sprawie powinno nastąpić w terminie 60 dni od dnia wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji. Wypłata emerytury w nowej wysokości będzie dokonywana nie wcześniej niż od miesiąca zgłoszenia wniosku.

Podstawa prawna

Art. 174 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.).

Art. 1 i 2 ustawy z 21 czerwca 2013 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. poz. 960).

● Nasza pracownica w grudniu 2013 roku osiągnie wiek emerytalny i planuje złożenie wniosku o emeryturę. Nie składała wniosku o kapitał początkowy. Posiada świadectwa pracy potwierdzające wykonywanie zatrudnienia z tytułu umowy o pracę. Jednakże jako młoda kobieta w latach 1987-1990 prowadziła wspólnie z mężem kwiaciarnię. Nie posiada dokumentów potwierdzających ten okres ubezpieczenia. Jest po rozwodzie i nie wie, czy z tego tytułu były płacone składki do ZUS. Nie ma na ten okres żadnych dowodów potwierdzających wykonywanie pracy. W jaki sposób można udokumentować ten okres tak, żeby ZUS uwzględnił go do stażu pracy?

ekspert z zakresu ubezpieczeń społecznych

W formularzu - informacji dotyczącej okresów składkowych i nieskładkowych (ZUS ERp-6) wskazać trzeba dane dotyczące wykonywanej działalności, czyli nazwę, miejsce jej prowadzenia.

Za okresy składkowe przypadające przed 15 listopada 1991 r. uważa się m.in. okresy współpracy przy prowadzeniu pozarolniczej działalności gospodarczej na obszarze państwa polskiego, objętej obowiązkiem ubezpieczenia społecznego oraz okresy kontynuowania tego ubezpieczenia, za które opłacono składkę na ubezpieczenie lub w których występowało zwolnienie od jej opłacania. Aby organ rentowy przy ustalaniu prawa i wysokości świadczeń mógł uwzględnić omawiany okres, konieczne jest ustalenie, że została za niego odprowadzona składka. Ewentualnie można także wykazać przerwy w opłacaniu składek spowodowane np. pobieraniem zasiłku chorobowego i macierzyńskiego.

Informacja o okresach współpracy przy prowadzeniu działalności jest w posiadaniu ZUS, bez względu na to czy okres współpracy dotyczy okresu przed 1 stycznia 1999 r., czy też po 31 grudnia 1998 r., o ile oczywiście nastąpiło zgłoszenie do ubezpieczeń społecznych. Aby organ rentowy mógł dokonać potwierdzenia tego okresu, niezbędne jest podanie przez osobę wnioskującą o świadczenie jak najwięcej informacji dotyczących tego ubezpieczenia, tj. dokładnej nazwy kwiaciarni, jej adresu, a także okresu prowadzenia działalności, a także - o ile posiada taką informację - NKP (numer konta płatnika) - o ile posiada taką informację. Powyższe trzeba umieścić w formularzu ERp-6, który należy dołączyć do wniosku o emeryturę.

Jeśli mąż pracownicy opłacał za nią składkę na ubezpieczenie społeczne z tytułu współpracy przy działalności, to organ rentowy uwzględni ten okres przy ustalaniu wysokości kapitału początkowego. Jeśli składki nie były odprowadzone, to okres ten nie zostanie uwzględniony.

Podstawa prawna

Art. 5 ust. 4 i 5, art. 11 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz.1227 z późn. zm.).

Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 11 października 2011 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe (Dz.U. nr 237, poz. 1412).