Poradnia ubezpieczeniowa

● Kiedy zaświadczenie potwierdzające podjęcie nauki na studiach należy nadesłać do końca października

● Czy lekarz orzecznik może stwierdzić na podstawie dowodów leczenia wcześniejszą niezdolność do pracy osoby zmarłej, po której uprawnionym przysługuje renta rodzinna

● Co dla ubezpieczonego oznacza nieopłacanie należności przez płatnika

● Nasza pracownica z powodu choroby niani złożyła wniosek o wypłatę zasiłku opiekuńczego w związku z koniecznością opieki nad zdrowym dzieckiem w wieku do lat 8. Czy w tym przypadku przysługuje jej zasiłek?

ekspert od świadczeń z ubezpieczeń społecznych

Tak, ale tylko w przypadku, gdy z nianią została podpisana umowa uaktywniająca, o której mowa w ustawie o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3.

Wyjaśnić trzeba, że od 13 lipca 2013 r. w ustawie o świadczeniach pieniężnych w razie choroby i macierzyństwa wprowadzono zmiany dotyczące prawa do zasiłku opiekuńczego z tytułu konieczności sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem w wieku do ukończenia 8 lat. Polegają one na rozszerzeniu przypadków, w których opieka ta może być przez rodziców sprawowana.

Dotychczas zasiłek opiekuńczy z powodu opieki nad zdrowym dzieckiem w wieku do lat 8 przysługiwał, gdy nastąpiło nieprzewidziane zamknięcie przedszkola, żłobka lub szkoły, do których dziecko uczęszcza. Po zmianie do okoliczności uprawniających do zasiłku opiekuńczego w związku z koniecznością sprawowania osobistej opieki nad zdrowym dzieckiem w wieku do lat 8 zalicza się także zamknięcie klubu dziecięcego oraz chorobę niani lub opiekuna dziennego.

Trzeba przy tym wyjaśnić, że istnieją w tym zakresie pewne ograniczenia wynikające z wprowadzonych przepisów. Nie każda placówka funkcjonująca pod nazwą klubu dziecięcego oraz nie każda osoba zatrudniona jako niania lub opiekun dzienny (gdy nie może sprawować opieki nad dzieckiem) daje uprawnienia do zasiłku opiekuńczego rodzicom. Musi to być placówka, niania czy opiekun dzienny, o których mowa w przepisach. I tak:

wniania - to osoba, z którą rodzice dziecka mają zawartą umowę uaktywniająca, na podstawie ustawy o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3,

wklub dziecięcy - to placówka, w której opieka jest sprawowana nad dziećmi w wieku od ukończenia 1. roku życia, utworzona i prowadzona przez osoby fizyczne, osoby prawne i jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej. Przy tym klubem dziecięcym jest każda jednostka organizacyjna, która niezależnie od nazwy zapewnia opiekę nad dzieckiem w warunkach zbliżonych do domowych, gwarantuje dziecku właściwą opiekę pielęgnacyjną i edukacyjną poprzez prowadzenie zajęć zabawowych z elementami edukacji (z uwzględnieniem indywidualnych potrzeb dziecka), prowadzi właściwe dla jego wieku zajęcia opiekuńczo-wychowawcze i edukacyjne uwzględniające rozwój dziecka,

wdzienny opiekun - to osoba fizyczna zatrudniana przez gminę na podstawie umowy o świadczenie usług, sprawująca opiekę nad dzieckiem od ukończenia 20. tygodnia życia. Przy tym umowa ta określa w szczególności: jej cel i przedmiot, czas i miejsce sprawowania opieki, liczbę dzieci powierzonych opiece, obowiązki opiekuna dziennego, wysokość wynagrodzenia oraz sposób i termin jego wypłaty, a także czas, na który została zawarta, oraz warunki i sposób jej rozwiązania.

Jeżeli w rozpatrywanej sytuacji niania została zatrudniona przez pracownicę (rodziców dziecka) na podstawie określonych przepisów i nie może sprawować opieki nad zdrowym dzieckiem w wieku do lat 8 z powodu własnej choroby, to wtedy pracownica ma prawo do zasiłku opiekuńczego za okres, w którym opiekuje się dzieckiem ze względu na zaistniałe okoliczności.

Podstawa prawna

Art. 32 ust. 1 pkt 1a ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 77, poz. 512 z późn. zm.).

Art. 7 ust. 2, art. 8, art. 10, art. 36 i art. 50 ustawy z 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 (t.j. Dz.U. nr 45, poz. 235 z późn. zm.).

● Od kilku lat mam ustalone prawo do renty rodzinnej po zmarłym ojcu. W maju 2013 roku zdałem maturę i dostałem się na studia wyższe. ZUS wypłacał mi rentę aż do sierpnia 2013 roku. We wrześniu nie otrzymałem już świadczenia. W październiku rozpocząłem naukę na I roku studiów. Czy jeszcze w październiku powinienem przedłożyć w placówce ZUS wypłacającej wcześniej to świadczenie dokument z uczelni o podjęciu nauki?

ekspert od emerytur i rent

Tak. Prawo do renty rodzinnej przysługuje m.in. dzieciom: własnym osoby zmarłej, jej małżonka oraz przysposobionym. Do czasu ukończenia 16. roku życia mogą one pobierać rentę rodzinną bez konieczności spełnienia dodatkowych warunków. Po osiągnięciu tego wieku, żeby nadal mieć prawo do świadczenia, muszą się uczyć. Przysługuje ono do czasu ukończenia nauki (zakończenia programowego toku studiów wskazanego w zaświadczeniu odpowiedniej placówki), nie dłużej jednak niż do osiągnięcia 25 lat życia. Jeżeli osiągną ten wiek, będąc na ostatnim roku studiów w szkole wyższej, prawo do renty rodzinnej ulegnie przedłużeniu do jego zakończenia.

Renta rodzinna przysługuje uprawnionym członkom rodziny osoby zmarłej nie tylko w czasie faktycznego pobierania nauki, ale przez cały rok szkolny lub akademicki, czyli do 31 sierpnia lub 30 września. Mogą więc ją pobierać również za miesiące wakacyjne poprzedzające naukę w kolejnej klasie lub na kolejnym roku studiów. Zasada ta ma zastosowanie także wtedy, gdy dana osoba kończy naukę w szkole lub na uczelni, o ile zakończenie nauki ma miejsce w maju bądź w czerwcu danego roku szkolnego lub akademickiego (w przypadku absolwentów szkoły ponadgimazjalnej - w kwietniu). Osoby takie mają prawo do renty rodzinnej za czerwiec, lipiec i sierpień, a absolwenci szkoły ponadgimnazjalnej - także za maj.

W przypadku osób kończących szkołę ponadgimnazjalną i podejmujących naukę w szkole wyższej od października tego samego roku kalendarzowego także wrzesień może zostać zaliczony przez ZUS do okresu wakacji, za który przysługuje świadczenie. Warunkiem wypłaty jest w tym przypadku przedłożenie przez osobę uprawnioną oświadczenia o przyjęciu na studia wyższe. W razie dostarczenia takiego dokumentu ZUS nie wstrzymuje wypłaty renty rodzinnej od września, a jedynie zobowiązuje osobę uprawnioną do nadesłania zaświadczenia uczelni o podjęciu nauki w szkole wyższej. W przypadku niedopełnienia tej powinności do końca października wydawana jest decyzja o wstrzymaniu wypłaty renty rodzinnej oraz zobowiązująca osobę uprawnioną do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń.

Jeśli osoba uprawniona do renty nie przedłożyła oświadczenia o przyjęciu na studia, od 1 września ZUS wstrzymuje jej wypłatę świadczenia. W przypadku jednak, gdy do końca października złoży do ZUS zaświadczenie o podjęciu nauki, otrzyma rentę rodzinną z wyrównaniem od l września. Z takiej możliwości powinien pan obecnie skorzystać, dostarczając wspomniany dokument do placówki ZUS wypłacającej świadczenie. Trzeba to zrobić najpóźniej 31 października 2013 r., aby otrzymać rentę z wyrównaniem za wrzesień 2013 roku.

Podstawa prawna

Art. 67-68 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.).

● W wieku 40 lat zmarł mój ojciec. W dniu śmierci nie był uprawniony do emerytury czy renty z tytułu niezdolności do pracy. Przez dwa lata przed śmiercią ciężko chorował i nie wykonywał wtedy żadnej pracy zarobkowej. Obawiam się stwierdzenia przez ZUS, że nie spełniał on warunków wymaganych do przyznania renty ze względu na powstanie niezdolności do pracy po upływie 18 miesięcy od ustania okresów składkowych i nieskładkowych. Nie pozwoliłoby mi to uzyskać renty rodzinnej, o której przyznanie wnioskuję. W związku z tym, że zmarły przed okresem niezdolności do pracy był zatrudniony nieprzerwanie przez 10 lat, chciałbym ubiegać się o stwierdzenie przez lekarza orzecznika ZUS, że stał się niezdolny do pracy przed upływem 18 miesięcy od ustania ubezpieczenia. Czy mam taką możliwość?

ekspert od emerytur i rent

Tak. Uzyskanie renty rodzinnej uzależnione jest od spełnienia przez członka rodziny osoby zmarłej określonych warunków. Niezależnie jednak od tego, trzeba też udowodnić określone okoliczności dotyczące zmarłego. Przepisy przewidujące przyznanie renty rodzinnej wymagają, aby miał on w chwili śmierci ustalone prawo do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy. Jeśli przesłanka ta nie zostanie spełniona, renta rodzinna przysługuje także wtedy, gdy w dacie śmierci spełniał warunki wymagane do uzyskania jednego z tych świadczeń. Ustalając, czy w dacie śmierci mogła zmarłemu zostać przyznana emerytura, ZUS sprawdza tak spełnienie przesłanek do ustalenia prawa do emerytury w powszechnym wieku emerytalnym, jak i wcześniejszej emerytury.

Z kolei oceniając, czy osoba zmarła spełniała warunki wymagane do przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy, ZUS przyjmuje domniemanie, że była ona całkowicie niezdolna do pracy. Za datę powstania niezdolności przyjmuje się dzień zgonu. Tak więc prawo do renty rodzinnej nie jest uzależnione od tego, czy osoba zmarła została za życia uznana za niezdolną do pracy.

Przyjmując więc domniemanie, że zmarły był w dacie śmierci całkowicie niezdolny do pracy, ZUS uznaje, że niezdolność ta powstała w dacie zgonu. Nie zawsze jednak jest to korzystne dla wnioskodawcy. Może przeszkodzić w udowodnieniu, że osoba zmarła spełniała inne warunki wymagane do przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy. Przykładowo w przypadku osoby, której niezdolność do pracy powstała po ukończeniu 30. roku życia, udowodnione musi zostać, że:

wstała się niezdolna do pracy w czasie wymienionych w przepisach okresów składkowych lub nieskładkowych lub w ciągu 18 miesięcy od ich ustania oraz

wposiadała co najmniej 5-letni staż składkowy i nieskładkowy w 10-leciu przypadającym przed dniem powstania niezdolności do pracy.

Przyjęcie, że osoba zmarła stała się niezdolna do pracy w dniu zgonu, jest niekorzystne dla członków rodziny ubiegających się o rentę rodzinną. Szczególnie w sytuacji, gdy przed śmiercią osoba ta długo chorowała i nie wykonywała żadnej działalności zarobkowej. W takim przypadku członek rodziny zmarłego ubiegający się o rentę rodzinną może jednak wnioskować, aby lekarz orzecznik ZUS orzekł, na podstawie dowodów leczenia zmarłego, że stał się niezdolny do pracy wcześniej niż w dacie zgonu (np. w dniu przypadającym przed upływem 18 miesięcy od ustania okresów składkowych i nieskładkowych). Stwierdzenie w takiej sytuacji wcześniejszej daty powstania niezdolności do pracy u osoby zmarłej umożliwi uzyskanie po niej renty rodzinnej przez uprawnionego członka rodziny tej osoby.

Podstawa prawna

Art. 57, art. 58 oraz art. 65 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.).

● Właśnie otrzymałem informację z ZUS dotyczącą wpłaconych składek. Wynika z niej, że pracodawca nie opłaca składek od lipca 2011 roku. Co to oznacza dla mnie? Czy nadal mam zaliczany ten okres jako oskładkowany i może być on uwzględniony przy naliczaniu emerytury? Czy ponoszę w tej kwestii stratę? Czy ZUS nie przekaże części składki do OFE?

radca prawny

Pracodawca zobowiązany jest opłacać za pracownika składki na ubezpieczenia społeczne (emerytalną, rentową, chorobową oraz wypadkową) oraz zdrowotne. Następnie ZUS przekazuje składkę zdrowotną do NFZ oraz część składki emerytalnej do wybranego przez ubezpieczonego lub wyznaczonego w drodze losowania otwartego funduszu emerytalnego (OFE). Zasady te w pełni obowiązują ubezpieczonych urodzonych po 31 grudnia 1968 r. Dla osób urodzonych przed tą datą i nie wcześniej niż 1 stycznia 1949 r. przystąpienie do OFE było dobrowolne. Jeżeli dana osoba nie przystąpi do OFE, całość składki emerytalnej zostaje w FUS.

Niewywiązanie się pracodawcy z tak określonych obowiązków może polegać na niezgłoszeniu pracownika do ubezpieczeń i tym samym nieodprowadzaniu za niego składek lub też nieuiszczaniu składek mimo dokonania zgłoszenia, jak w zadanym pytaniu. Gdy pracodawca dokonał zgłoszenia, ale nie uiszcza składek, pracownik ma status ubezpieczonego. Uzyskuje więc prawo do świadczeń (jeżeli zajdzie określone przepisami prawa ryzyko wymagane dla jego przyznania).

Nie oznacza to jednak, że zatrudniony nie ponosi w takiej sytuacji straty w odniesieniu do przyszłego świadczenia emerytalnego. ZUS co prawda zaewidencjonuje na koncie ubezpieczonego należne składki emerytalne nawet wtedy, gdy nie zostaną opłacone. Jednak nie dotyczy to części, jaką przekazuje do OFE. Zaewidencjonowanie składki oznacza, że będzie brana pod uwagę do obliczenia przyszłej emerytury, tak jakby została opłacona. Jednakże, co trzeba podkreślić, ZUS nie zaewidencjonuje składki, jeżeli stwierdzi, że pracownik współdziałał z pracodawcą w celu uniknięcia jej płacenia. W takiej sytuacji może nawet anulować już zapisaną na koncie ubezpieczonego.

Organ rentowy nie może jednak przekazać niewpłaconych składek na rachunek ubezpieczonego w OFE. W konsekwencji środki te nie są inwestowane i w sytuacji, gdy ZUS nie odzyska należnych kwot od pracodawcy, przyszła emerytura ubezpieczonego będzie odpowiednio niższa.

Dlatego warto dbać o własne interesy i regularnie sprawdzać, czy składki są przez płatnika opłacane. Można zwrócić się do zatrudniającego o udzielenie informacji. Obecnie zobowiązany jest on do przedstawiania takich danych raz w roku. Dostępna jest także w tym celu pod adresem internetowym: http://pue.zus.pl/ Platforma Usług Elektronicznych ZUS. Istnieje także możliwość bezpośredniego zwrócenia się do jednostki ZUS.

Jeżeli ubezpieczony w ciągu trzech miesięcy od upływu terminu zapłaty składek stwierdzi, że nie zostały one uiszczone, ma prawo zwrócić się do Zakładu o udzielenie informacji, czy ten podjął działania zmierzające do wyegzekwowania należności. Instytucja wyposażona została w odpowiednie narzędzia prawne, za pomocą których może odzyskać należności od pracodawcy. Podkreślić trzeba, że pracownik nie jest odpowiedzialny za brak wpłat przez płatnika należności składkowych.

Podstawa prawna

Art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 12, art. 13 pkt 1, art. 17 ust. 1, art. 40 ust. 1, 1a oraz 8 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).