Poradnia ubezpieczeniowa

● Kiedy ubezpieczony - ojciec otrzyma świadczenia z tytułu urodzenia dziecka

● W jakiej sytuacji stypendysta sportowy podlega ubezpieczeniom społecznym

● Ile od września można dorobić do wypłacanej emerytury lub renty

● W 2009 roku ZUS ustalił mi kapitał początkowy. Do podstawy jego wymiaru wskazałam wówczas zarobki z lat 1989-1998. Pomimo że były to najkorzystniejsze wynagrodzenia, to wskaźniki z lat 1990 i 1991 nie były zbyt wysokie. W tych dwóch ostatnich latach pozostawałam w zatrudnieniu wyłącznie w okresie od 1 lipca 1990 r. do 30 czerwca 1991 r. i tym samym łączne zarobki w każdym z tych lat nie były zbyt duże. Słyszałam jednak, że niedługo ma wejść w życie ustawa, która pozwoli na korzystniejsze ustalenie kapitału początkowego za niepełne lata zatrudnienia. Czy w związku z tym mogę oczekiwać na przeliczenie przez ZUS tego kapitału?

ekspert od emerytur i rent

Tak. Od 1 października 2013 r. wejdzie w życie nowelizacja ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ustawa emerytalna), która przewiduje zmianę zasad ustalania kapitału początkowego. Przypomnijmy, że kapitał stanowi jeden ze składników nowej emerytury. Przysługuje ona co do zasady osobom urodzonym po 31 grudnia 1948 r. Ustala się go mnożąc kwotę hipotetycznej emerytury (która przysługiwałaby osobie ubezpieczonej na koniec 1998 roku) przez 209 miesięcy. Z kolei hipotetyczna emerytura ustalana jest na podobnych zasadach co stara emerytura przysługująca urodzonym przed 1 stycznia 1949 r. Jednym z czynników, który wpływa na jej wysokość, jest podstawa wymiaru będąca wypadkową zarobków z wybranych lat wskazanych do jej obliczenia, przeciętnych wynagrodzeń z tych lat oraz kwoty bazowej przyjętej do ustalenia kapitału początkowego.

Podstawa wymiaru emerytury hipotetycznej może być obliczona na podstawie wynagrodzeń z 10 kolejnych lub 20 dowolnie wybranych lat kalendarzowych - przypadających przed 1 stycznia 1999 r., a w niektórych przypadkach (np. gdy nie ma możliwości przyjęcia pierwszego wariantu z powodu przebywania na urlopie wychowawczym, czy też pełnienia służby wojskowej) również z uwzględnieniem zarobków z faktycznego okresu podlegania ubezpieczeniu.

W celu ustalenia podstawy wymiaru emerytury hipotetycznej ZUS ustala najpierw stosunek zarobków uzyskanych przez osobę ubezpieczoną w wybranych latach kalendarzowych do przeciętnych wynagrodzeń z tych lat. W wyniku podzielenia sumy tych wskaźników ustalany jest następnie wskaźnik wysokości podstawy wymiaru emerytury hipotetycznej. Mnoży się go przez kwotę bazową obowiązującą w II kwartale 1998 roku (tj. 1220,89 zł). Tak zostaje ustalona podstawa wymiaru emerytury hipotetycznej.

Przedstawione zasady ustalania podstawy wymiaru od 1 października tego roku ulegną pewnej zmianie. Obecnie przy ustalaniu podstawy wymiaru emerytury hipotetycznej ZUS uwzględnia przeciętne miesięczne wynagrodzenie za cały rok kalendarzowy nawet wówczas, gdy wnioskodawca pozostawał w ubezpieczeniu jedynie przez część tego roku i - tym samym - nie zdołał wypracować odpowiednio wysokich zarobków. Wyjątek dotyczy roku, w którym wnioskodawca przystąpił do ubezpieczenia, gdyż ZUS musi uwzględnić przeciętne miesięczne wynagrodzenie wyłącznie za te miesiące, w których w ubezpieczeniu pozostawał.

Od 1 października 2013 r., w wyniku wejścia w życie znowelizowanych przepisów, wyjątek znajdzie zastosowanie do wszystkich lat ubezpieczenia przyjętych do ustalenia podstawy wymiaru kapitału początkowego.

Osoby, które wskazały do ustalenia podstawy wymiaru emerytury hipotetycznej zarobki z niepełnych lat ubezpieczenia, będą mogły ubiegać się o przeliczenie kapitału początkowego, nawet jeśli ZUS ustalił im już emeryturę z jego uwzględnieniem.

Podstawa prawna

Art. 15 oraz art. 174-177 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.).

Art. 1-3 ustawy z 21 czerwca 2013 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. poz. 960).

● Pracownikowi urodziło się dziecko. Jego żona, także pracownica, korzysta obecnie z urlopu macierzyńskiego w wymiarze 20 tygodni, do 27 września 2013 r. W dniu 6 września znalazła się w szpitalu i przebywa tam nadal. Pracownik w tym czasie musi zaopiekować się dzieckiem. Zwrócił się do nas z wnioskiem o udzielenie urlopu macierzyńskiego i wypłatę zasiłku macierzyńskiego. Czy świadczenie jest należne i przez jaki okres oraz czy później będzie mógł korzystać z urlopu ojcowskiego i zasiłku z tego tytułu?

ekspert od świadczeń z ubezpieczeń społecznych

Pracownik - ojciec wychowujący dziecko ma prawo do urlopu i zasiłku macierzyńskiego za okres sprawowania opieki nad dzieckiem w związku z pobytem jego matki w szpitalu, jeżeli wykorzystała ona co najmniej 8 tygodni urlopu i zasiłku macierzyńskiego. Następnie może skorzystać z urlopu ojcowskiego i zasiłku macierzyńskiego z tego tytułu - do czasu gdy dziecko skończy jeden rok życia.

Na opisanych zasadach zasiłek przysługuje tylko ojcu, a nie innemu członkowi rodziny. Na czas pobytu w szpitalu matka może przerwać urlop macierzyński i po przedłożeniu zaświadczenia lekarskiego na druku ZUS ZLA pobierać wynagrodzenie za czas choroby lub zasiłek chorobowy, a ojciec korzystać z urlopu i zasiłku macierzyńskiego.

Okres korzystania z zasiłku przez ubezpieczonych - matkę i ojca dziecka nie może łącznie przekroczyć okresu przysługującego matce. Gdy urodziła jedno dziecko przy jednym porodzie, jest to 20 tygodni.

Urlop ojcowski ubezpieczony - ojciec dziecka może z kolei wykorzystać w dowolnie wybranym przez siebie okresie, biorąc pod uwagę, że musi to nastąpić przed ukończeniem przez dziecko jednego roku życia. Urlop ten jest należny bez względu na urlop macierzyński i dodatkowy urlop macierzyński przysługujące pracownicy oraz ewentualne wykorzystywanie ich przez pracownika (ojca). Urlopu ojcowskiego udziela pracodawca na pisemny wniosek zatrudnionego wychowującego dziecko, złożony w terminie nie krótszym niż 7 dni przed rozpoczęciem korzystania z niego.

Wymiar urlopu ojcowskiego i przysługującego zasiłku za ten okres jest jednakowy bez względu na liczbę dzieci urodzonych przy jednym porodzie lub liczbę dzieci przyjętych jednocześnie na wychowanie i wynosi 2 tygodnie. Z urlopu ojcowskiego pracownik może korzystać w tym samym czasie, kiedy matka dziecka korzysta:

wz urlopu macierzyńskiego,

wz dodatkowego urlopu macierzyńskiego,

wz urlopu rodzicielskiego.

Urlop ojcowski przysługuje także, gdy matka dziecka zrezygnowała z dodatkowego macierzyńskiego, zakończyła korzystanie z urlopu macierzyńskiego lub dodatkowego macierzyńskiego, przerwała po 14 tygodniach urlop macierzyński (a z jego dalszej części korzystał ojciec), zakończyła korzystanie z urlopu rodzicielskiego, czy nie ma w ogóle uprawnień do urlopu macierzyńskiego (np. gdy jest osobą bezrobotną).

W omawianej sytuacji matka dziecka korzysta z urlopu macierzyńskiego do 27 września 2013 r., a w szpitalu przebywa od 6 września 2013 r., czyli po wykorzystaniu 8 tygodni urlopu i zasiłku macierzyńskiego (termin 8 tygodni upłynął 15 lipca 2013 r.). Pracownik - ojciec może więc w tym przypadku, na czas pobytu matki w szpitalu, wystąpić do swojego pracodawcy o udzielenie urlopu macierzyńskiego i wypłatę zasiłku. Urlop może zostać udzielony na okres do 27 września 2013 r., ponieważ tego dnia kończy się udzielony matce dziecka 20-tygodniowy okres urlopu macierzyńskiego.

Jeżeli pobyt matki dziecka w szpitalu przedłuży się ponad ten dzień, pracownik będzie mógł skorzystać z dodatkowego urlopu macierzyńskiego przez okres do 6 tygodni. Po tym czasie przysługuje mu jeszcze urlop rodzicielski w wymiarze do 26 tygodni.

Dodatkowo podkreślić trzeba, że w sytuacji, gdy matka pobierając zasiłek macierzyński jest hospitalizowana w pierwszych 8 tygodniach korzystania z urlopu i świadczenia, wówczas opiekę nad dzieckiem może sprawować ojciec dziecka lub inny członek rodziny (ubezpieczeni). Z tego tytułu przysługuje zasiłek opiekuńczy w wymiarze do 56 dni.

Podstawa prawna

Art. 180 par. 6¹-6³, art. 182¹-182³ ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Art. 29 ust. 5 i 5a, art. 29a, art. 32a ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 77, poz. 512 z późn. zm.).

● Zajmujemy się przyznawaniem i wypłacaniem stypendiów sportowych. Jedna z osób je pobierających - pani Alina ma 23 lata i jest studentką. Równocześnie ma zawartą umowę-zlecenie. Czy podlega ubezpieczeniom społecznym jako stypendysta czy z umowy-zlecenia i jak wygląda kwestia ubezpieczenia zdrowotnego? Jak powyższe się zmieni, gdy w przyszłym roku ukończy studia.

ekspert od ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego

Pani Alina nie podlega ubezpieczeniom społecznym jako stypendysta jak też z umowy-zlecenia. Z tytułu stypendium podlega natomiast ubezpieczeniu zdrowotnemu.

Osoby pobierające stypendia sportowe są stypendystami sportowymi w rozumieniu ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej: u.s.u.s.). Za stypendystę sportowego w zakresie ubezpieczeń społecznych uważa się osobę pobierającą stypendium sportowe, z wyjątkiem osób uczących się lub studiujących, jeżeli nie podlegają ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z innego tytułu. Jeżeli więc stypendysta jest uczniem lub studentem, to nie podlega ubezpieczeniom z tytułu pobierania stypendium. Nie ma znaczenia jego wiek. Jeżeli nawet ukończy 26 lat, ale w dalszym ciągu będzie studiować, to składki na ubezpieczenia społeczne nie powinny być za niego opłacane.

W sytuacji gdy pani Alina ukończy studia i będzie nadal mieć inny tytuł, który jest podstawą do ubezpieczeń społecznych (zlecenie), nie będzie podlegać ubezpieczeniom ze stypendium. Wówczas to zleceniodawca ma obowiązek dokonać zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego.

Jeżeli jednak tytuł, jakim jest zlecenie, ustałby, wówczas jako stypendystę sportowego należało będzie zgłosić ją do ubezpieczeń (obowiązkowe są: emerytalne, rentowe i wypadkowe, stypendyści nie podlegają ubezpieczeniu chorobowemu).

Stypendysta sportowy pobierający stypendium (i zgłoszony z tego tytułu do ubezpieczeń), otrzymując kolejne, nie podlega z tego drugiego ubezpieczeniom społecznym (zarówno obowiązkowo jak i dobrowolnie). Nie może też zmienić tytułu do obowiązkowych ubezpieczeń i wybrać nowo otrzymanego stypendium.

Osoba pobierająca stypendium sportowe po ukończeniu 15. roku życia podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu, jeżeli nie ma innego tytułu do niego.

Podstawa prawna

Art. 6 ust. 1 pkt 7 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).

Art. 66 ust. 1 pkt 23 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 z późn. zm.).

● Jestem uprawniony do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Kilka miesięcy temu podjąłem ponownie zatrudnienie na podstawie umowy o pracę. Uzyskuję z tego tytułu przychód w wysokości 2600 zł miesięcznie. Dotychczas mieściłem się w niższym progu zarobkowym, dzięki czemu ZUS wypłacał mi świadczenie w pełnej wysokości. Ostatnio dowiedziałem się jednak, że od września tego roku progi zarobkowe uległy obniżeniu. Czy to prawda i w związku z tym moje świadczenie będzie musiało być odpowiednio zmniejszone?

ekspert od emerytur i rent

Tak. Renciści oraz emeryci, którzy nie ukończyli powszechnego wieku emerytalnego i wykonują działalność podlegającą obowiązkowi ubezpieczenia społecznego (np. zatrudnienie w ramach stosunku pracy, umowę-zlecenie czy działalność gospodarczą) muszą uważać, aby uzyskiwany przez nich przychód nie przekraczał określonych progów zarobkowych.

Jeśli przychód z działalności przekracza niższą kwotę graniczną (czyli 70 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia za kwartał kalendarzowy ostatnio ogłoszonego przez prezesa GUS), ale jest jednocześnie niższy od wyższego progu zarobkowego (czyli 130 proc. tego wynagrodzenia), świadczenie podlega zmniejszeniu o kwotę przekroczenia pierwszego limitu, nie więcej jednak niż o maksymalną kwotę zmniejszenia ustaloną dla emerytury lub renty w danym okresie. W razie przekroczenia wyższego progu zarobkowego świadczenie podlega zawieszeniu.

Progi zarobkowe zmieniają się raz na kwartał (od 1 marca, 1 czerwca, 1 września i 1 grudnia każdego roku) w zależności od kwoty przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia ogłaszanego przez GUS.

W okresie od 1 czerwca do 31 sierpnia 2013 r. niższy próg zarobkowy wynosił 2618,10 zł. Od 1 września 2013 r. limit ten zmniejszył się do kwoty 2528,80 zł. Wynika to z obniżenia kwoty przeciętnego wynagrodzenia ogłoszonego przez prezesa GUS. Wraz ze zmianą niższego progu obniżeniu uległ również wyższy limit. Dotychczas wynosił on 4862,10 zł, a od 1 września 2013 r. równy jest kwocie 4696,30 zł.

Dorabiający emeryci i renciści zobowiązani są niezwłocznie powiadomić ZUS o podjęciu działalności zarobkowej wpływającej na zawieszenie lub zmniejszenie świadczenia. Najlepiej, gdy skorzystają w tym celu z przygotowanego przez ZUS formularza ,,oświadczenie o osiąganiu przychodu" (druk ZUS Rw-73), wskazując tytuł (tytuły) zarobkowania oraz określając czy przychód będzie powodował zawieszenie lub zmniejszenie świadczenia. W zależności od treści oświadczenia, ZUS zawiesza lub zmniejsza świadczenie albo wypłaca je w pełnej wysokości. Oświadczenie na druku ZUS Rw-73 należy złożyć także wtedy, gdy uzyskiwany przychód dotychczas nie skutkował zmniejszeniem lub zawieszeniem emerytury bądź renty, a w wyniku obniżenia progów zarobkowych spowodował je. W pana przypadku, po przedłożeniu wskazanego dokumentu, ZUS dokona odpowiedniego zmniejszenia wypłacanej emerytury.

Podstawa prawna

Art. 103-104 oraz art. 127 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.).

Komunikat prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 20 sierpnia 2013 r. w sprawie kwot przychodu odpowiadających 70 proc. i 130 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia ogłoszonego za II kwartał 2013 r. stosowanych przy zmniejszaniu albo zawieszaniu emerytur i rent (M.P. poz. 674).