Nie zawsze trzeba płacić składki na ubezpieczenie za zleceniobiorcę

Umowy cywilnoprawne, a zwłaszcza zlecenie, jako formy angażu zatrudnionych z powodzeniem konkurują z umowami o pracę.

Atrakcyjność umowy-zlecenia tkwi m.in. w obłożeniu jej mniejszymi składkami na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i fundusze pozaubezpieczeniowe niż ma to miejsce w przypadku pracowników. Wprawdzie z tytułu samodzielnej umowy-zlecenia standardowo trzeba odprowadzać składki w pełnym wymiarze (z wyjątkiem dobrowolnej składki na ubezpieczenie chorobowe). Jeśli jednak zleceniobiorca ma kilka źródeł utrzymania, jest łakomym kąskiem dla zatrudniającego. W takim przypadku łatwiej bowiem o ulgę ubezpieczeniową.

Samodzielny kontrakt

Osoba zatrudniona za wynagrodzeniem wyłącznie na podstawie jednej umowy-zlecenia podlega obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu i zdrowotnemu. Na ogólnych zasadach płatnik reguluje także za nią składki na Fundusz Pracy (FP) i na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (FGŚP). Powyższe daniny trzeba odprowadzać za nią od daty wskazanej w umowie jako dzień rozpoczęcia wykonywania zlecenia do dnia jego rozwiązania bądź wygaśnięcia.

Składka na ubezpieczenie emerytalne wynosi 19,52 proc. podstawy wymiaru. Po połowie (9,76 proc. podstawy wymiaru) finansują ją zleceniodawca i zleceniobiorca. Składka na ubezpieczenia rentowe to 8 proc. podstawy wymiaru, w tym 1,5 proc. podstawy wymiaru pokrywa zleceniobiorca, a resztę (6,5 proc. podstawy wymiaru) zatrudniający.

Podstawę wymiaru tych składek stanowi dla zleceniobiorcy przychód w rozumieniu art. 13 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, jeśli odpłatność za zlecone czynności strony określiły w umowie w kwotowej stawce miesięcznej lub godzinowej, prowizyjnej albo akordowej. Tak ustalony przychód, liczony narastająco od początku roku, nie może przekroczyć górnej rocznej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, czyli w 2013 r. kwoty 111 390 zł (3713 zł x 30). Pułap ten nazywamy powszechnie limitem 30-krotności.

Gdy w umowie-zleceniu strony określiły wynagrodzenie inaczej (np. w naturze). podstawą wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe jest zadeklarowana kwota, nie niższa jednak od minimalnego wynagrodzenia za pracę.

Z podstawy wymiaru składek emerytalnych i rentowych zleceniobiorcy wykluczamy zasiłki oraz odpowiednio wypłaty wymienione w rozporządzeniu ministra pracy i polityki socjalnej z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe.

Osoba pracująca wyłącznie na podstawie pojedynczej umowy-zlecenia jest objęta obowiązkowym ubezpieczeniem wypadkowym bez względu na to, gdzie świadczy usługi (np. poza siedzibą lub miejscem prowadzenia działalności przez zatrudniającego). Zleceniodawca nalicza za nią składkę na ubezpieczenie wypadkowe od tych samych kwot co składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, ale bez stosowania limitu 30-krotności.

Ubezpieczenie chorobowe ma dla zleceniobiorcy dobrowolny charakter. Podstawę wymiaru składki chorobowej ustalamy tak samo jak podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, ale:

wnie może ona przekroczyć w skali miesiąca 250 proc. przeciętnego wynagrodzenia w poprzednim kwartale, czyli za miesiące czerwiec - sierpień 2013 r. nie może przewyższyć kwoty 9350,13 zł),

wodprowadzamy ją z wynagrodzenia zleceniobiorcy przekraczającego limit 30-krotności.

Składka na ubezpieczenie chorobowe wynosi 2,45 proc. podstawy wymiaru i w całości obciąża ubezpieczonego.

Natomiast składka zdrowotna to 9 proc. podstawy wymiaru, którą dla zleceniobiorców jest przychód pomniejszony o składki na ubezpieczenia społeczne finansowane ze środków ubezpieczonego. Składkę zdrowotną w wysokości 9 proc. podstawy wymiaru zleceniodawca pobiera także od przychodów zleceniobiorcy przekraczających limit 30-krotności. Większą jej część na poziomie 7,75 proc. podstawy wymiaru odejmuje od zaliczki naliczonej i odprowadzonej za dany miesiąc za zleceniobiorcę, a resztę - 1,25 proc. podstawy wymiaru - z dochodów zleceniobiorcy. Jeżeli składka na ubezpieczenie zdrowotne ustalona za dany miesiąc okazuje się wyższa od zaliczki na podatek dochodowy, składkę obniżamy do wysokości zaliczki. Podatek wynosi wówczas 0 zł, a składka zdrowotna tyle, ile zaliczka przed redukcją.

Dalsze obciążenia

Składka na FP wynosi 2,45 proc. podstawy wymiaru. Za zleceniobiorcę podlegającego obligatoryjnym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym płatnik o statusie jednostki organizacyjnej opłaca ją nawet jeśli nie zatrudnia pracowników, a inny zleceniodawca - gdy ma choćby jednego pracownika. Składkę na FP zleceniodawca ustala od podstawy wymiaru obowiązkowych składek emerytalnych i rentowych wynoszącej w przeliczeniu na miesiąc co najmniej minimalne wynagrodzenie (1600 zł), bez stosowania rygoru 30-krotności. Przeliczamy wyłącznie wynagrodzenie określone w umowie-zleceniu w stawce miesięcznej.

Gdy odpłatność za zlecenie została wskazana inaczej niż ryczałtem miesięcznym (w stawkach godzinowych, akordowych bądź prowizyjnych), nie przeliczamy jej na okres miesiąca. Badamy wówczas przychód faktycznie osiągnięty w danym miesiącu - jeżeli jest niższy od minimalnej pensji, nie ma składek na FP. Składek na FP nie opłacamy także za zleceniobiorców, którzy ukończyli 55 lat (kobiety) i 60 lat (mężczyźni).

Z wynagrodzenia za samodzielne zlecenie zatrudniający odprowadza ponadto składki na FGŚP pod warunkiem, że jest przedsiębiorcą. Składkę na FGŚP, w wysokości 0,10 proc. podstawy wymiaru, nalicza się od wypłat stanowiących podstawę wymiaru obligatoryjnych składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, bez stosowania limitu 30-krotności. Nie ma znaczenia wysokość przychodu osiągniętego przez zatrudnionego w miesiącu.

Przedsiębiorca nie opłaca jej jednak za zleceniobiorcę:

wobjętego dobrowolnymi ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi,

wbędącego jego małżonkiem, dzieckiem jego, (małżonka albo przysposobionym), rodzicem, macochą, ojczymem, osobą przysposabiającą, rodzeństwem, wnukiem, dziadkiem, zięciem, synową, bratową, szwagierką, szwagrem lub osobą pracującą zarobkowo w gospodarstwie domowym,

wktóry ukończył 55 lat (kobieta) lub 60 lat (mężczyzna).

Należy także pamiętać, że nie wszystkie umowy-zlecenia podlegają ubezpieczeniom społecznym. Wolne od składek są kontrakty wykonywane: nieodpłatnie, przez ucznia gimnazjum, szkoły ponadgimnazjalnej lub ponadpodstawowej albo studenta do ukończenia 26 lat, bądź w ramach działalności gospodarczej prowadzonej przez zatrudnionego (por. wyrok SN z 23 czerwca 2009 r., sygn. akt III UK 24/09, LEX nr 518053).

Do 200 zł

Analogicznie, choć z jedną odmiennością, wygląda oskładkowanie tzw. drobnego zlecenia, czyli umowy-zlecenia zawartej z płatnikiem niebędącym jednocześnie pracodawcą zleceniobiorcy, która przewiduje odpłatność nieprzekraczającą 200 zł. Reguły odprowadzania składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne oraz ewentualnie na FGŚP są takie same, jak za pozostałe zlecenia, przewidujące wyższe wynagrodzenia. Składkę na ubezpieczenie zdrowotne naliczamy na ogólnych zasadach, ale nie wolno odliczyć jej od zryczałtowanego podatku dochodowego pobieranego od drobnego zlecenia (bez stosowania kosztów uzyskania przychodu). Oznacza to, że w takim przypadku zleceniobiorca sam finansuje z własnych środków pełną składkę na ubezpieczenie zdrowotne w wysokości 9 proc. podstawy wymiaru.

Stosunek pracy z innym podmiotem

Gdy zleceniobiorca osiąga przychody także w ramach innych form zatrudnienia (np. etat, prywatna firma, drugie zlecenie, umowa chałupnicza), dochodzi do zbiegu tytułów ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego. O tym, z którego źródła zarobkowego należy wówczas opłacać składki, decydują reguły kolizyjne określone w art. 9 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz w art. 82 ustawy 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Ze zbiegiem dwóch tytułów do ubezpieczeń mamy do czynienia w przypadku, gdy zleceniobiorca nawiązał dodatkowo umowę o pracę z inną firmą niż zleceniodawca. Rozstrzygnięcie zależy od wysokości wynagrodzenia osiąganego ze stosunku pracy w przeliczeniu na miesiąc. Gdy umowa o pracę przewiduje zatrudnienie na pełny etat, zainteresowany podlega w tej korelacji obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu stosunku pracy, a ze zlecenia - dobrowolnym. Składki na ubezpieczenia zdrowotne są obligatoryjne z obu umów. Zatrudnienie pracownicze świadczone w niepełnym wymiarze czasu pracy, za wynagrodzeniem niższym od minimalnego, skutkuje tym, że z obu umów płatnicy muszą opłacać obligatoryjne składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne.

Ze zleceniodawcą

Sytuacja zmienia się, gdy zleceniobiorca zawarł umowę o pracę z tym samym podmiotem, z którym łączy go kontrakt cywilnoprawny. Zyskuje on wówczas status własnego pracownika. Przychody z obydwu umów uznajemy w takim przypadku dla celów ubezpieczeń społecznych za pochodzące ze stosunku pracy, sumujemy i wykazujemy w jednym bloku raportu imiennego ZUS RCA z kodem pracowniczym 01 10 xx. Oczywiście naliczamy od nich wszystkie składki na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, FP, FGŚP i ewentualnie na Fundusz Emerytur Pomostowych na ogólnych zasadach. Dotyczy to również umów o pracę i zlecenia zawartych z tym samym pracodawcą przez studenta, który nie ukończył jeszcze 26 lat.

Jednoosobowa działalność

Często zatrudniony prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą i w jej ramach świadczy usługi na zlecenie (np. właściciel firmy porządkowej zawiera umowy-zlecenia na sprzątanie pomieszczeń z klientami). W tych okolicznościach umowa cywilna nie stanowi odrębnego tytułu do ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego. Nie mamy wówczas do czynienia ze zbiegiem tytułów do ubezpieczeń, a obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym i zdrowotnemu podlega działalność gospodarcza.

Zbieg tytułów ubezpieczeń następuje, gdy zleceniobiorca zawiera umowę-zlecenie poza zakresem wykonywanej przez niego jednoosobowej działalności gospodarczej (np. w ramach biznesu świadczy usługi biurowe, a równocześnie podjął się na zlecenie opieki nad starszą osobą). W tej sytuacji zainteresowany jest objęty obowiązkowymi ubezpieczeniami emerytalnym i rentowym z działalności gospodarczej, jeżeli podstawa wymiaru tych składek z tytułu zlecenia jest niższa od właściwej dla niego najniższej podstawy wymiaru składek dla indywidualnych przedsiębiorców. Najniższe podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe dla prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą wynoszą:

w60 proc. prognozowanego na dany rok przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej, czyli w 2013 r. - 2227,80 zł,

w30 proc. minimalnego wynagrodzenia za pracę (w 2013 r. 480 zł.).

Umowa-zlecenie stanowi wówczas tytuł do dobrowolnych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych. Składkę zdrowotną trzeba zapłacić z obu tytułów: ze zlecenia i z działalności gospodarczej.

W odwrotnej sytuacji, gdy podstawa wymiaru składek emerytalnej i rentowych z tytułu zlecenia przynajmniej równoważy najniższą podstawę wymiaru tych składek z ewidencyjnej działalności gospodarczej, zatrudnionemu przysługuje wybór tytułu do obligatoryjnych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych (wyrok SN z 2 sierpnia 2012 r., sygn. akt II UK 31/12, LexPolonica nr 4144601).

Odmiennie sprawa przedstawia się w przypadku zleceniobiorcy, który podpisał umowę-zlecenie poza prowadzoną jednocześnie inną działalnością gospodarczą (w ramach spółki jawnej, partnerskiej, komandytowej, jako wspólnik jednoosobowej spółki z o.o. oraz gdy podlega on ubezpieczeniom jako twórca, artysta czy przedstawiciel wolnego zawodu). Taka osoba podlega obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tego tytułu, który powstał najwcześniej. Może jednak złożyć wniosek o zmianę tytułu do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych bądź objęcie dobrowolnymi ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z drugiego tytułu. Składki zdrowotne należy oczywiście odprowadzać zarówno ze zlecenia, jak i z działalności gospodarczej.

Możliwość wyboru

Zleceniobiorca, który podpisał drugą umowę-zlecenie lub umowę o pracę nakładczą (choćby z tym samym podmiotem), podlega obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z racji kontraktu, który powstał najwcześniej. Może on jednak na swój wniosek zostać objęty tymi ubezpieczeniami z późniejszego tytułu albo zmienić tytuł do obligatoryjnych ubezpieczeń na drugą umowę (zlecenie lub chałupniczą). Ubezpieczenia zdrowotne mają charakter obowiązkowy z obu umów.

Na fundusze

W razie zbiegu tytułów ubezpieczeń składki na FP odprowadza się na ogólnych zasadach - gdy łączna podstawa wymiaru obowiązkowych składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z obu tytułów w przeliczeniu na miesiąc równa się co najmniej kwocie minimalnego wynagrodzenia za pracę. W takim przypadku zleceniobiorca powinien złożyć płatnikom oświadczenia, czy z innego źródła zarobkowego osiąga przychody powodujące konieczność opłacenia składki na FP, czy też nie.

Składki na FGŚP uiszcza się natomiast od każdego tytułu obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych, bez względu na wysokość uzyskiwanych gdzie indziej zarobków. Taki obowiązek ciąży jednak tylko na płatniku posiadającym status przedsiębiorcy.

Ważne

Osoba, która podlega obowiązkowi ubezpieczeń z tytułu umowy-zlecenie i ma prawo do zasiłku chorobowego z tytułu wykonywania umowy cywilnoprawnej za cały miesiąc kalendarzowy lub jego część, obowiązkiem ubezpieczeń społecznych z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej może być objęta po zakończeniu pobierania tego świadczenia

Zbiegi zlecenia z innymi tytułami do ubezpieczeń
zlecenie ze studentem do 26 lat u własnego pracodawcy/umowa o pracę		O/O	O/O	O/O	O/O
zlecenie ze studentem do 26 lat/umowa o pracę nakładczą		N/O	N/D	N/N	N/O
zlecenie ze studentem do 26 lat/każda działalność gospodarcza		N/O	N/D	N/O	N/O
zlecenie ze studentem powyżej 26 lat u własnego pracodawcy/umowa o pracę		O/O	O/O	O/O	O/O
zlecenie ze studentem powyżej 26 lat/umowa o pracę na niepełnym etacie z obcym podmiotem	PW z pracy niższa od minimalnej płacy	O/O	D/O	O/O	O/O
	PW z pracy równa lub wyższa od minimalnej płacy	D/O	N/O	O(E)/O	O/O
zlecenie ze studentem powyżej 26 lat/umowa o pracę na pełnym etacie z obcym podmiotem		D/O	N/O	O(E)/O	O/O
zlecenie ze studentem powyżej 26 lat/drugie zlecenie		wybór tytułu obowiązkowych ubezpieczeń	w zależności od dokonanego wyboru	w zależności od dokonanego wyboru	O/O
zlecenie ze studentem powyżej 26 lat/umowa o pracę nakładczą		wybór tytułu obowiązkowych ubezpieczeń	w zależności od dokonanego wyboru	w zależności od dokonanego wyboru	O/O
zlecenie ze studentem powyżej 26 lat/zwykła działalność gospodarcza	PW ze zlecenia jest niższa od minimalnej PW z działalności	D/O	N/D	O(E)/O	O/O
	PW ze zlecenia jest równa lub wyższa od minimalnej PW z działalności	wybór tytułu obowiązkowych ubezpieczeń	w zależności od dokonanego wyboru	w zależności od dokonanego wyboru	O/O
zlecenie ze studentem powyżej 26 lat/status wspólnika spółki jawnej, komandytowej, partnerskiej, jednoosobowej spółki z o.o., twórcy lub artysty		wybór tytułu obowiązkowych ubezpieczeń	w zależności od dokonanego wyboru	w zależności od dokonanego wyboru	O/O
zlecenie z emerytem lub rencistą u własnego pracodawcy/umowa pracę		O/O	O/O	O/O	O/O
zlecenie z emerytem lub rencistą/umowa o pracę z obcym podmiotem		D/O	N/O	O(E)/O	O/O
zlecenie z emerytem lub rencistą/umowa o pracę nakładczą		O/D	D/N	O/N	O/O
zlecenie z emerytem lub rencistą/drugie zlecenie		wybór tytułu obowiązkowych ubezpieczeń	w zależności od dokonanego wyboru	w zależności od dokonanego wyboru	O/O
zlecenie z emerytem/każda działalność gospodarcza		O/D	D/N	O/O(E)	O/O
zlecenie z rencistą z tytułu niezdolności do pracy/zwykła działalność gospodarcza	PW ze zlecenia jest niższa od minimalnej PW z działalności	D/O	N/D	O(E)/O	O/O
		wybór tytułu obowiązkowych ubezpieczeń	w zależności od dokonanego wyboru	w zależności od dokonanego wyboru	O/O
	PW ze zlecenia jest równa lub wyższa od minimalnej PW z działalności
zlecenie z rencistą z tytułu niezdolności do pracy/status wspólnika spółki jawnej, komandytowej, partnerskiej, jednoosobowej spółki z o.o. lub twórcy i artysty		O/D	D/N	O/O(E)	O/O
zlecenie z osobą na rencie rodzinnej lub z racji służby/każda działalność gospodarcza		O/D	D/N	O/O(E)	O/O
zlecenie u własnego pracodawcy/umowa o pracę		O/O	O/O	O/O	O/O
zlecenie/umowa o pracę na części etatu z obcym podmiotem	PW z pracy niższa od minimalnej płacy	O/O	D/O	O/O	O/O
	PW z pracy równa lub wyższa od minimalnej płacy
		D/O	N/O	O(E)/O	O/O
zlecenie/umowa o pracę nakładczą		wybór tytułu obowiązkowych ubezpieczeń	w zależności od dokonanego wyboru	w zależności od dokonanego wyboru	O/O
zlecenie/drugie zlecenie		wybór tytułu obowiązkowych ubezpieczeń	w zależności od dokonanego wyboru	w zależności od dokonanego wyboru	O/O
zlecenie/zwykła działalność gospodarcza	PW ze zlecenia jest niższa od minimalnej PW z działalności	D/O	N/D	O(E)/O	O/O
	PW ze zlecenia jest równa lub wyższa od minimalnej PW z działalności
		wybór tytułu obowiązkowych ubezpieczeń	w zależności od dokonanego wyboru	w zależności od dokonanego wyboru	O/O
zlecenie/status wspólnika spółki jawnej, komandytowej, partnerskiej, jednoosobowej spółki z o.o. lub twórcy czy artysty		wybór tytułu obowiązkowych ubezpieczeń	w zależności od dokonanego wyboru	w zależności od dokonanego wyboru	O/O
Użyte w tabeli skróty oznaczają: PW = podstawa wymiaru, O - obowiązkowe ubezpieczenie, D - dobrowolne ubezpieczenie, N - nie ma ubezpieczenia, O(E) - ubezpieczenie wypadkowe ma charakter obowiązkowy pod warunkiem, że ubezpieczony przystąpił dobrowolnie do ubezpieczeń emerytalnego i rentowych.

@RY1@i02/2013/118/i02.2013.118.03300020b.804.jpg@RY2@

Renata Majewska szkoleniowiec z zakresu wynagrodzeń, właścicielka firmy Biuro Kadr i Płac

Renata Majewska

szkoleniowiec z zakresu wynagrodzeń, właścicielka firmy Biuro Kadr i Płac

Podstawa prawna

Art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 8 ust. 2a i 6, art. 9 ust. 1, 2 i 2a, art. 13 pkt 2, art. 18 ust. 3 i 7, art. 30 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).

Art. 66 ust. 1 pkt e, art. 82 ust. 1 i 2, art. 85 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 z późn. zm.).

Art. 13, art. 22 ust. 9 pkt 3 i 4, art. 27b, art. 30 ust. 1 pkt 5a, art. 32 ust. 3b, art. 41 ust. 1 i 1a ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 361 z późn. zm.).

Art. 104 ust. 1 i 4, art. 104b ust. 2 ustawy z 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 69, poz. 415 z późn. zm.).

Art. 9, art. 9b ust. 2, art. 10, art. 29 ust. 1 ustawy z 13 lipca 2006 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy (Dz.U. nr 158, poz. 1121 z późn. zm.).

Par. 5 ust. 2 rozporządzenia ministra pracy i poiltyki socjalnej z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (Dz.U. nr 161, poz. 1106 z późn. zm.).