Urzędnik z emeryturą kapitałową - ale nie każdy i do tego co kwartał w późniejszym wieku

Od tego roku co kwartał podnoszony jest wiek uprawniający do przejścia na emeryturę. Docelowo zarówno kobiety, jak i mężczyźni będą pracować do osiągnięcia 67 roku życia. Wprowadzenie takiej zasady spowodowało konieczność dostosowania do nowych zasad także innych przepisów. Aby urzędnicy nie musieli przechodzić na emerytury o dwa lata wcześniej niż pozostali ubezpieczeni, niezbędne się stało wprowadzenie zmian do ustaw pragmatycznych określających zasady zwalniania z pracy osób zatrudnionych w urzędach państwowych.

Ustawa uchwalona 23 listopada 2012 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z podwyższeniem wieku emerytalnego (Dz.U. z 2012 r., poz. 1544) wprowadziła m.in. zmiany do ustawy z 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych (t.j. Dz.U. z 2001 r., nr 86, poz. 953 z późn. zm.). Ale to nie wszystko. Konieczna była także nowelizacja ustawy z 21 listopada 2008 r. o emeryturach kapitałowych (Dz.U. nr 228, poz. 1507 z późn. zm.). Bez tej zmiany osoby pracujące w urzędach, które są członkami otwartych funduszy emerytalnych miałyby poważne problemy z otrzymaniem pieniędzy z II filaru.

Trzy warianty

Zasady nabywania emerytur przez wszystkich pracowników bez względu na miejsce wykonywania pracy określa ustawa z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.). Podstawowym warunkiem nabycia praw emerytalnych jest ukończenie wieku emerytalnego określonego dla danego rocznika. Datą graniczną oddzielającą dwa różne sposoby otrzymywania świadczenia jest 1 stycznia 1949 r. Osoby urodzone do końca 1948 roku mają bowiem prawo do tzw. starych emerytur wypłacanych wyłącznie przez ZUS. Ich otrzymanie zależy od spełnienia warunku dotyczącego wieku (co najmniej 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn) i wymiaru okresów składkowych i nieskładkowych (20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn). Przy ustalaniu prawa do emerytury uwzględniane są okresy składkowe - okresy, za które opłacano składkę na ubezpieczenie społeczne albo za które nie było obowiązku opłacania składki. Do tego są zaliczane lata nieskładkowe, np. studiów czy urlopu wychowawczego. Także wysokość świadczeń dla tej grupy osób jest ustalana na innych zasadach niż osobom urodzonym później. Wysokość ich emerytury jest bowiem zwiększana o część socjalną wynoszącą aż 24 proc. aktualnej kwoty bazowej ustalanej w dniu przejścia na emeryturę. Osoba otrzymująca więc świadczenie liczone według tych zasad korzysta ze wzrostu gospodarczego kraju.

Dodatkowo grupa osób urodzonych do końca 1948 roku ma prawo korzystać z możliwości wcześniejszego zakończenia aktywności zawodowej. Z takich uprawnień wciąż mogą jeszcze skorzystać mężczyźni urodzeni przed 1949 rokiem, pod warunkiem że jeszcze nie ukończyli powszechnego wieku emerytalnego. Tylko bowiem do tego czasu mają prawo do złożenia wniosku o wcześniejszą emeryturę. Natomiast osoby urodzone po 31 grudnia 1948 r. mogą przejść na tzw. nową emeryturę liczoną wyłącznie na podstawie kapitału zgromadzonego na swoim koncie w I i II filarze. Prawo wyboru miały tylko osoby urodzone po 31 grudnia 1948 r., a przed 1 stycznia 1969 r. Tylko one same decydowały, czy zechcą ulokować całą składkę emerytalną na indywidualnym koncie obsługiwanym przez ZUS w ramach I filaru, czy też przystąpić do jednego z otwartych funduszy emerytalnych w ramach II filaru. Takiego wyboru należało dokonać do 31 grudnia 1999 r. Osoby, które zdecydowały się na pozostanie w ZUS, otrzymają tylko jedno świadczenie. Natomiast ubezpieczeni, którzy zdecydowali się na wybór otwartego funduszu emerytalnego, w przyszłości będą otrzymywać dwa świadczenia: jedno z ZUS, a drugie z OFE. I przede wszystkim ta grupa osób nadal nie wie, jak będzie wyglądać wypłata tych świadczeń już po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego. Brak przepisów dotyczących docelowych zasad wypłaty emerytur z II filaru wynika z tego, że pod koniec 2008 roku parlament uchwalił ustawę o funduszu dożywotnich emerytur kapitałowych, ale zawetował ją prezydent Lech Kaczyński, a Sejm jego weta nie odrzucił. W efekcie tego konieczne było przygotowanie rozwiązania przejściowego. Rząd więc tylko przygotował przepisy przejściowe umożliwiające wypłatę tzw. okresowych emerytur kapitałowych. Jak ma wyglądać ostatecznie dożywotnia emerytura wypłacana z II filaru - wciąż nie wiadomo.

Wybór pracownika

Wśród osób mających prawo do wyboru formy oszczędzenia na przyszłą emeryturę znaleźli się urzędnicy urodzeni po 31 grudnia 1948 r., a przed 1 stycznia 1969 r. Ale wybierając OFE, automatycznie tracili prawo do wcześniejszej emerytury, o czym nie zawsze wiedzieli. Jednak i dla takiego wyboru stworzono wyjście awaryjne. Tak więc ci, którzy co prawda zdecydowali się na oszczędzanie w OFE ale z powodu na przykład likwidacji urzędu musieli przejść na wcześniejszą emeryturę, nadal mogą wystąpić z OFE. Osoby takie będą więc otrzymywać z ZUS jedno świadczenie, bowiem decydując się na skrócenie aktywności zawodowej muszą środki zaoszczędzone w OFE przekazać budżetowi państwa. Emerytura będzie obliczona zarówno od składek zgromadzonych w ZUS, jak i w OFE.

Przymus oszczędzania w II filarze mają natomiast wszyscy urzędnicy (także zatrudnieni na umowę - zlecenie) urodzeni po 31 grudnia 1968 r. bez względu na wykonywany zawód. Oni muszą ulokować część składki emerytalnej na indywidualnym koncie obsługiwanym przez ZUS, a część w jednym z otwartych funduszy emerytalnych (tzw. obowiązkowy podział składki między I i II filar).

Dodatkowe pieniądze

Osoby oszczędzające w OFE muszą wiedzieć, że po przejściu na emeryturę w pierwszym okresie otrzymują tylko emeryturę okresową, a nie kapitałową. Dopiero później będą podejmować decyzje, w jakiej formie chcą otrzymać dożywotnią emeryturę kapitałową. Obecnie te emerytury, wynikające z oszczędności zgromadzonych w II filarze, są wypłacane jako uzupełnienie emerytury wypłacanej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. I to właśnie warunki nabywania prawa do okresowej emerytury kapitałowej ze środków zgromadzonych w otwartym funduszu emerytalnym określa ustawa z 21 listopada 2008 r. o emeryturach kapitałowych.

Prawo do wypłaty

Okresowa emerytura kapitałowa przysługuje osobie ubezpieczonej, urodzonej po 31 grudnia 1948 r., która:

wjest członkiem otwartego funduszu emerytalnego,

wukończyła 60 lat, a w przypadku kobiet urodzonych po 31 grudnia 1952 r. - już podniesiony wiek emerytalny określony w art. 24 ust. 1 a ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS,

wma ustalone prawo do emerytury na nowych zasadach.

Dodatkowo musi być także spełniony warunek, że kwota środków zgromadzonych na rachunku w OFE ustalona na ostatni dzień miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego zostanie przyznana emerytura na nowych zasadach, jest równa lub wyższa od dwudziestokrotności kwoty dodatku pielęgnacyjnego. Obecnie dwudziestokrotność zasiłku to 4070 zł. W przeciwnym przypadku otwarty fundusz emerytalny zgromadzone środki przekazuje do funduszu emerytalnego ZUS.

Ze względu na to, że poczynając od tego roku wiek emerytalny dla kobiet urodzonych po dniu 31 grudnia 1952 r., czyli tej grupy osób, które w tym roku przechodzą na emeryturę, otrzymując świadczenia zarówno z ZUS, jak i z OFE, tak też będzie się przesuwać data otrzymania okresowej emerytury. Ustawodawca przyjął bowiem, że docelowo okresowa emerytura kapitałowa będzie przysługiwać do dnia poprzedzającego osiągnięcie wieku 67 lat. Ale w latach 2014-2020 będzie wypłacana ona do czasu osiągnięcia:

w1 września 2014 r. wieku 65 lat i 5 miesięcy

w1 stycznia 2015 r. wieku 65 lat i 6 miesięcy

w1 maja 2015 r. wieku 65 lat i 7 miesięcy

w1 września 2015 r. wieku 65 lat i 8 miesięcy

w1 stycznia 2016 r. wieku 65 lat i 9 miesięcy

w1 maja 2016 r. wieku 65 lat i 10 miesięcy

w1 września 2016 r. wieku 65 lat i 11 miesięcy

w1 stycznia 2017 r. wieku 66 lat

w1 maja 2017 r. wieku 66 lat i 1 miesiąca

w1 września 2017 r. wieku 66 lat i 2 miesięcy

w1 stycznia 2018 r. wieku 66 lat i 3 miesięcy

w1 maja 2018 r. wieku 66 lat i 4 miesięcy

w1 września 2018 r. wieku 66 lat i 5 miesięcy

w1 stycznia 2019 r. wieku 66 lat i 6 miesięcy

w1 maja 2019 r. wieku 66 lat i 7 miesięcy

w1 września 2019 r. wieku 66 lat i 8 miesięcy

w1 stycznia 2020 r. wieku 66 lat i 9 miesięcy

w1 maja 2020 r. wieku 66 lat i 10 miesięcy

w1 września 2020 r. wieku 66 lat i 11 miesięcy.

Przy czym ten wiek jest jednakowy dla kobiet i dla mężczyzn.

Jeśli osoba oszczędzająca w OFE ma wydzielone subkonto w ZUS, to przy ustalaniu prawa do okresowej emerytury kapitałowej uwzględnia się także sumę środków:

wzgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym,

wzewidencjonowanych na subkoncie w ZUS.

Liczenie środków

Wszystkie środki zaoszczędzone w II filarze są ewidencjonowane na koncie osoby ubezpieczonej jako składka na ubezpieczenie emerytalne na ostatni dzień miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego zostanie przyznana emerytura ustalana na nowych zasadach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (FUS), i powiększają kwotę składek stanowiącą podstawę obliczenia tej emerytury. Emerytura na nowych zasadach z FUS jest obliczana jako suma kwoty zwaloryzowanych składek na ubezpieczenie emerytalne, zewidencjonowanych na koncie osoby ubezpieczonej do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje wypłata nowej emerytury z FUS i kwoty zwaloryzowanego kapitału początkowego. I to jest dopiero dzielone przez średnie dalsze trwanie życia dla osoby w wieku równym wiekowi przejścia na emeryturę danej osoby ubezpieczonej.

Wniosek o wypłatę

Prawo do okresowej emerytury kapitałowej i jej wysokość ustala ZUS. Okresowa emerytura kapitałowa jest przyznana od tej samej daty co emerytura wypłacana z FUS. Warto wiedzieć, że nie ma potrzeby składać żadnego dodatkowego dokumentu, bowiem wniosek o wypłatę emerytury zawiera także oświadczenie o członkostwie w otwartym funduszu emerytalnym. Osoby kończące swoją karierę urzędniczą muszą więc pamiętać, że złożenie wniosku oznacza jednoczesne złożenie wniosku o ustalenie prawa do emerytury na nowych zasadach z FUS i okresowej emerytury kapitałowej.

WAŻNE

Okresowa emerytura kapitałowa wypłacana jest wraz z emeryturą na nowych zasadach z FUS

Zasady rozpatrywania wniosku

ZUS zawiadamia OFE o złożeniu przez członka tego OFE wniosku o ustalenie prawa do okresowej emerytury kapitałowej

OFE informuje ZUS o kwocie środków zgromadzonych na rachunku członka tego OFE na ostatni dzień miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego zostanie przyznana emerytura - tę samą informację OFE przekazuje swojemu członkowi

ZUS na podstawie tej informacji - uwzględniając także kwotę środków zewidencjonowanych na subkoncie ZUS, ustala prawo do okresowej emerytury kapitałowej i jej wysokość, o ile zostały spełnione wszystkie warunki niezbędne do nabycia uprawnień do tej emerytury

ZUS informuje OFE o przyznaniu okresowej emerytury kapitałowej - w celu uruchomienia wypłaty środków z tego funduszu, w części obliczonej ze środków w nim zgromadzonych,

W razie braku wystarczających środków: zgromadzonych na rachunku w OFE oraz zewidencjonowanych na subkoncie, ZUS odmawia ustalenia prawa do okresowej emerytury kapitałowej

ZUS powiadamia OFE o odmowie ustalenia prawa do okresowej emerytury kapitałowej, a także przekazuje środki zewidencjonowane na subkoncie na konto emerytalne osoby ubezpieczonej.

34,39 zł to obecnie średnia wartość jednostki rozrachunkowej otwartych funduszy emerytalnych

84,93 zł to przeciętna wysokość świadczenia z II filaru

Bożena Wiktorowska

bozena.wiktorowska@infor.pl