Poradnia ubezpieczeniowa

● Czy istnieje możliwość przeliczenia emerytury

● Kiedy nie trzeba odprowadzać składek od abonamentu medycznego

● Jaka jest wysokość świadczenia rehabilitacyjnego dla osoby, która miała wypadek w drodze do pracy

● Pracownik korzysta z urlopu ojcowskiego od 27 stycznia do 9 lutego 2014 r. (14 dni). Jak ustalić podstawę wymiaru zasiłku macierzyńskiego z tytułu tego urlopu, gdy pracownik w listopadzie 2013 r. otrzymywał zasiłek opiekuńczy w związku z opieką nad chorą żoną?

ekspert od świadczeń z ubezpieczeń społecznych

Podstawą wymiaru zasiłku macierzyńskiego z tytułu korzystania przez pracownika z urlopu ojcowskiego jest w omawianym przypadku ta sama podstawa, która została ustalona dla zasiłku opiekuńczego przysługującego w listopadzie 2013 r.

Podstawę wymiaru zasiłku macierzyńskiego za okres urlopu ojcowskiego ustala się na ogólnych zasadach dotyczących zasiłku macierzyńskiego. Nie ma więc znaczenia, czy uprawnienia do zasiłku macierzyńskiego wynikają z prawa do tego świadczenia przysługującego matce czy ojcu dziecka. Podobnie jak to, czy związane są z korzystaniem z urlopu macierzyńskiego w wymiarze podstawowym, dodatkowym czy korzystaniem z urlopu rodzicielskiego.

Podstawę wymiaru zasiłku macierzyńskiego stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone ubezpieczonemu za okres 12 miesięcy poprzedzających miesiąc, w którym powstało prawo do zasiłku. Jeżeli ubezpieczenie chorobowe trwa krócej niż 12 miesięcy poprzedzających powstanie prawa do zasiłku, wówczas uwzględnia się przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone za pełne kalendarzowe miesiące ubezpieczenia. Na przykład dla pracownicy zatrudnionej od 5 lat, która urodziła dziecko w styczniu 2014 r., podstawę zasiłku macierzyńskiego stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone jej za okres od stycznia do grudnia 2013 r. Jeżeli jednak pracownica zatrudniona od 10 września 2013 r. urodziła dziecko w styczniu 2014 r., podstawę wymiaru zasiłku macierzyńskiego stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone jej za okres od października do grudnia 2013 r.

Należy pamiętać, że jeżeli pracownica/pracownik nie osiągnęli w niektórych miesiącach wynagrodzenia za cały miesiąc z przyczyn usprawiedliwionych, z podstawy wymiaru wyłącza się wynagrodzenie za miesiące, w których nie została przepracowana co najmniej połowa obowiązującego czasu pracy. A przyjmuje się po uzupełnieniu wynagrodzenie za te miesiące, w których została przepracowana co najmniej połowa obowiązującego czasu pracy. Jeżeli więc np. podstawę wymiaru zasiłku macierzyńskiego stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone za okres od stycznia do grudnia 2013 r., ale we wrześniu 2013 r. pracownik przepracował 7 dni roboczych z obowiązujących 21, to wynagrodzenia za wrzesień nie uwzględnia się.

Należy także pamiętać o ogólnej zasadzie, zgodnie z którą nie ustala się ponownie podstawy wymiaru zasiłku, jeżeli w pobieraniu zasiłków (bez względu na ich rodzaj) nie ma przerwy albo nie przekracza ona 3 miesięcy kalendarzowych. Przykładowo pracownica pobierała zasiłek chorobowy od 12 grudnia 2013 r. do 15 stycznia 2014 r., a 16 stycznia 2014 r. urodziła dziecko i od tego dnia ma prawo do zasiłku macierzyńskiego. Ponieważ między pobieraniem zasiłku chorobowego i macierzyńskiego nie ma żadnej przerwy, podstawę wymiaru zasiłku macierzyńskiego stanowi ta sama podstawa, która stanowiła podstawę wymiaru chorobowego przysługującego od 12 grudnia 2013 r. (tj. przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone za okres od grudnia 2012 r. do listopada 2013 r.).

Jeżeli więc pracownik pobierał zasiłek opiekuńczy z tytułu sprawowania opieki nad chorą żoną w listopadzie 2013 r., a następnie ma prawo do zasiłku macierzyńskiego z tytułu korzystania z urlopu ojcowskiego w styczniu 2014 r., to podstawy wymiaru zasiłku macierzyńskiego z tytułu tego urlopu nie należy ustalać ponownie. Stanowi ją podstawa wymiaru ustalona dla zasiłku opiekuńczego przysługującego w listopadzie 2013 r., tj. przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone za okres od listopada 2012 r. do października 2013 r.

Podstawa prawna

Art. 36 ust. 1 i 2, art. 38 ust. 1 i 2, art. 43 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 77, poz. 512 z późn. zm.).

● Urodziłam się 12 kwietnia 1952 r. Od lipca 2007 r. pobierałam emeryturę wcześniejszą z ZUS. W kwietniu 2012 r. złożyłam kolejny wniosek o emeryturę w związku z ukończeniem przeze mnie 60 lat. Świadczenie to okazało się wyższe o prawie 80 zł i to je pobieram. Po przyznaniu emerytury wcześniejszej, po półrocznej przerwie podjęłam zatrudnienie w ramach umowy zlecenia i pracowałam do 31 grudnia 2012 r. Czy mam możliwość przeliczenia emerytury?

ekspert od ubezpieczeń społecznych

Tak, na pani żądanie ZUS doliczy kwotę składek po przyznaniu emerytury. Może pani złożyć wniosek o przeliczenie podstawy wymiaru i ewentualnie ponowne ustalenie stażu pracy (jeżeli wcześniej nie składała pani takiego wniosku).

Osoba, która ma ustalone prawo do dwóch emerytur (wcześniejszej i w powszechnym wieku), i dodatkowo pracowała po przyznaniu tych świadczeń, ma możliwość ponownego ustalenia wysokości obydwu emerytur i wyboru korzystniejszego świadczenia.

Emerytura ustalona na dotychczasowych zasadach (wcześniejsza) ulega ponownemu ustaleniu poprzez:

wdoliczenie dotychczas nieuwzględnionych okresów składkowych i nieskładkowych,

wponowne ustalenie podstawy wymiaru emerytury.

Doliczenie okresów składkowych i nieskładkowych następuje na wniosek osoby zainteresowanej na podstawie przedłożonego zaświadczenia płatnika. Wniosek składa się nie wcześniej niż po zakończeniu kwartału kalendarzowego, jeżeli emeryt pozostaje w ubezpieczeniu. Jeżeli natomiast ono ustało w kwartale kalendarzowym, wniosek może być zgłoszony przed upływem kwartału.

Jeżeli do obliczenia podstawy świadczenia emeryt wskaże podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie przypadającą w całości lub w części po przyznaniu świadczenia, a wskaźnik jej wysokości będzie wyższy od poprzednio obliczonego, to ZUS dokona ponownego obliczenia podstawy, a w konsekwencji i emerytury. Jednakże warunek posiadania wyższego wskaźnika wysokości podstawy wymiaru nie jest wymagany od emeryta, który od dnia ustalenia prawa do świadczenia do dnia zgłoszenia wniosku o ponowne ustalenie świadczenia, nie pobrał świadczenia wskutek zawieszenia prawa do emerytury lub okres wymagany do ustalenia podstawy przypada w całości po przyznaniu prawa do świadczenia, a wskaźnik wysokości podstawy wynosi co najmniej 130 proc.

Emerytura obliczona na nowych zasadach podlega ponownemu ustaleniu poprzez doliczenie kwoty wynikającej z podzielenia składek zewidencjonowanych na koncie ubezpieczonego po dniu ustalenia prawa do emerytury i zwaloryzowanych na zasadach określonych w art. 26 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ustawa emerytalna). Ponowne ustalenie wysokości emerytury następuje na wniosek zgłoszony nie wcześniej niż po upływie roku kalendarzowego lub po ustaniu ubezpieczeń emerytalnego i rentowych. Podstawę obliczenia emerytury stanowi kwota składek zaewidencjonowanych od miesiąca, od którego została podjęta wypłata emerytury po raz pierwszy do miesiąca poprzedzającego miesiąc zgłoszenia wniosku o ponowne ustalenie emerytury.

W omawianym przypadku jeżeli zgłosi pan wniosek o przeliczenie podstawy wymiaru emerytury wcześniejszej i na nowo obliczony przez ZUS wskaźnik wysokości podstawy wymiaru będzie wyższy od dotychczas przyjętego, ZUS ponownie obliczy wysokość emerytury. Przy ustalaniu wysokości emerytury przyjmie kwotę bazową obowiązującą w dniu zgłoszenia wniosku o przeliczenie (w wysokości 3080,84 zł - o ile wniosek zostanie zgłoszony do końca lutego 2014 r.).

Jeżeli złoży pan wiosek także o doliczenie składek w trybie art. 108 ustawy emerytalnej, ZUS ponownie ustali wysokość nowej emerytury. Podstawę obliczenia świadczenia będzie stanowić kwota składek zewidencjonowana na pana koncie za okres przypadający do miesiąca poprzedzającego miesiąc zgłoszenia wniosku o ponowne obliczenie wysokości emerytury. W celu ustalenia korzystnego średniego dalszego trwania życia wniosek o doliczenie kwoty składek powinien pan złożyć w okresie od 12 do 30/31 danego miesiąca.

Podstawa prawna

Art. 108, art. 110-113 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1442 z późn. zm.).

● Firma finansuje pracownikom abonament medyczny, który uprawnia do nieodpłatnego uzyskania świadczeń medycznych w niepublicznych zakładach opieki zdrowotnej. Czy należy odprowadzić składki ZUS od abonamentu medycznego, do którego uprawnieni są pracownicy przebywający na urlopach macierzyńskich, rodzicielskich i wychowawczych?

ekspert od ubezpieczeń społecznych

Nie. Przychód ze stosunku pracy w postaci finansowanego ze środków pracodawcy abonamentu medycznego, osiągnięty przez pracownika w okresie urlopu macierzyńskiego, rodzicielskiego bądź wychowawczego, nie powinien być uwzględniony w podstawie wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne.

Obowiązek opłacania składek ZUS z określonego tytułu jest pochodny wobec istnienia obowiązku ubezpieczeń z tego tytułu. Inaczej rzecz ujmując, nie ma obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne od przychodu z danego tytułu, jeżeli obowiązujące przepisy nie łączą z nim obowiązku podlegania ubezpieczeniom.

Przebywanie na urlopie wychowawczym lub pobieranie zasiłku macierzyńskiego albo zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego stanowi tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych, co wynika z art. 6 ust. 1 pkt 19 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Okres pobierania zasiłku macierzyńskiego oraz okres korzystania z urlopu wychowawczego stanowi bowiem przerwę w pracowniczych ubezpieczeniach społecznych.

Znajduje to potwierdzenie w wyroku Sądu Najwyższego z 27 września 2006 r., sygn. akt I UK 70/06 (LEX nr 957389). Wyrażono w nim pogląd, że w okresach urlopów macierzyńskiego i wychowawczego, których udzielenie jest obowiązkiem pracodawcy, pracownicy są zwolnieni z obowiązku świadczenia pracy, ale również nie zachowują prawa do wynagrodzenia. W konsekwencji ustaje obowiązek ubezpieczeń społecznych z tytułu stosunku pracy.

Okoliczność, iż pracownik przebywający na urlopie wychowawczym lub pobierający zasiłek macierzyński nie spełnia warunków do podlegania pracowniczym ubezpieczeniom społecznym powoduje, że nie podlega on również obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Zauważyć trzeba jednak, że korzystanie z urlopu wychowawczego stanowi tytuł do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego, o ile ubezpieczony nie podlega temu ubezpieczeniu z innego tytułu. Pobieranie zasiłku macierzyńskiego z kolei nie stanowi tytułu do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego, ale osoba pobierająca taki zasiłek ma prawo do świadczeń opieki zdrowotnej.

Z uwagi na to, że okres przebywania na urlopie wychowawczym, jak również w okres pobierania zasiłku macierzyńskiego jest przerwą w pracowniczych ubezpieczeniach (tj. pracownik nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu stosunku pracy) osiągnięty w tych okresach przychód ze stosunku pracy w postaci finansowanego ze środków pracodawcy abonamentu medycznego nie stanowi podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne.

Podstawa prawna

Art. 4 pkt 9, art. 6 ust. 1 pkt 19 i art. 18 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1442 z późn. zm.).

Art. 66 ust. 1 pkt 32 i art. 67 ust. 6 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 z późn. zm.).

● Nasz pracownik uległ wypadkowi w drodze do pracy, co zostało potwierdzone w karcie wypadku. Skutkiem zdarzenia była długotrwała niezdolność do pracy zatrudnionego. Wykorzystał on pełny okres zasiłkowy (182 dni), w którym wypłacono mu wynagrodzenie za czas choroby i zasiłek chorobowy w wysokości 100 proc. podstawy wymiaru. Następnie przyznane zostało świadczenie rehabilitacyjne na okres 6 miesięcy, które wypłaciliśmy także w wysokości 100 proc. zwaloryzowanej podstawy wymiaru zasiłku chorobowego pobieranego przed przyznaniem prawa do świadczenia rehabilitacyjnego. Czy świadczenie wypłacone zostało w prawidłowej wysokości?

ekspert od świadczeń z ubezpieczeń społecznych

Nie. Świadczenie rehabilitacyjne może przysługiwać zarówno z ubezpieczenia chorobowego, jak i wypadkowego. Różnicą jest nie tylko przyczyna powstania niezdolności do pracy, ale także wysokość świadczenia.

Ubezpieczonemu, którego niezdolność do pracy została spowodowana wypadkiem w drodze do pracy lub z pracy, przysługuje świadczenie rehabilitacyjne w ramach ubezpieczenia chorobowego. Jego wysokość wynosi 90 proc. za okres pierwszych 3 miesięcy, a za dalszy 75 proc. podstawy wymiaru zasiłku chorobowego. Z ubezpieczenia wypadkowego świadczenie przysługuje natomiast ubezpieczonemu, który uległ wypadkowi przy pracy albo, u którego stwierdzono chorobę zawodową, i wynosi 100 proc. podstawy wymiaru zasiłku chorobowego.

W omawianym przypadku ubezpieczonemu, który uległ wypadkowi w drodze do pracy, przysługuje w okresie zasiłkowym wynagrodzenie za czas choroby ze środków pracodawcy na podstawie art. 92 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.), oczywiście o ile nie zostało wcześniej wypłacone w pełnym limicie (tj. 33 lub 14 dni w roku kalendarzowym) oraz zasiłek chorobowy z ubezpieczenia chorobowego w wysokości 100 proc. podstawy wymiaru, a następnie świadczenie rehabilitacyjne w wysokości 90 proc. za pierwsze 3 miesiące i 75 proc. za kolejne (łącznie maksymalnie do 12 miesięcy).

Zanim zostanie ustalona wysokość świadczenia rehabilitacyjnego, należy więc dokładnie sprawdzić, z tytułu jakiego ubezpieczenia świadczenie to zostało przyznane - chorobowego czy wypadkowego.

Podstawa prawna

Art. 1 i 19 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 77, poz. 512 z późn. zm.).

Art. 9 ust. 1 ustawy z 30 października 202 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 167, poz. 1322).