Poradnia ubezpieczeniowa

● Czy wykonywanie zatrudnienia podczas urlopu rodzicielskiego powoduje pozbawienie zasiłku

● Kiedy 55-letnia kobieta nabędzie prawo do wcześniejszej emerytury

● W jakiej wysokości trzeba wypłacać świadczenie za dodatkowy urlop macierzyński

● Zatrudniony na czas określony od 15 grudnia 2012 r. do 30 września 2013 r. przedłożył zwolnienie lekarskie na okres od 23 września do 11 października 2013 r. Otrzymywał on stałe wynagrodzenie w wysokości 4000 zł miesięcznie oraz premie miesięczne wynoszące po 300 zł (zachowywał do nich prawo w okresie choroby). Pracownikowi przysługiwały też premie kwartalne (za czas pobierania zasiłków pomniejszane w sposób uznaniowy, nieproporcjonalny do okresów przysługiwania świadczeń chorobowych - w 2012 roku za IV kwartał - nie otrzymał premii, za I kwartał 2013 roku - otrzymał kwotę brutto 640 zł, za II kwartał - 800 zł brutto). Jak ustalić podstawę wymiaru wynagrodzenia za czas choroby pracownika?

ekspert od świadczeń z ubezpieczeń społecznych

Podstawę wymiaru wynagrodzenia za okres niezdolności do pracy z powodu choroby w czasie trwania zatrudnienia, tak jak zasiłku chorobowego, stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone pracownikowi za okres 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy, a jeżeli zatrudnienie trwało krócej - za pełne kalendarzowe miesiące zatrudnienia. Ponieważ pracownik został zatrudniony od 15 grudnia 2012 r., a zachorował we wrześniu 2013 roku, to do podstawy wymiaru przysługującego mu wynagrodzenia za czas choroby należy przyjąć przeciętne miesięczne wynagrodzenie za okres od stycznia do sierpnia 2013 roku, wynoszące 3451,60 zł (przychód 4000 zł, po pomniejszeniu o kwotę 548,40 zł stanowiącą 13,71 proc. składek na ubezpieczenia społeczne finansowane ze środków pracownika = wynagrodzenie w kwocie 3451,60 zł).

Wynagrodzenia za grudzień 2012 roku nie należy przyjmować do podstawy wymiaru, ponieważ jest to pierwszy niepełny miesiąc zatrudnienia. Do podstawy wymiaru nie należy przyjmować także premii miesięcznych, ponieważ nie uwzględnia się w niej składników wynagrodzenia, do których zgodnie z przepisami płacowymi obowiązującymi u pracodawcy zachowuje on prawo w okresie pobierania wynagrodzenia za czas choroby i zasiłków. Do przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia należy przyjąć natomiast premie kwartalne.

Premie kwartalne, do których pracownik nie zachowuje prawa w okresach pobierania świadczeń z tytułu choroby, a które ulegają pomniejszeniu za te okresy w sposób nieproporcjonalny, uwzględnia się w podstawie wymiaru w wysokości 1/12 sumy tych premii, wypłaconych za 4 kwartały poprzedzające niezdolność do pracy. Należy także pamiętać, że premie kwartalne uwzględnia się w podstawie wymiaru w wysokości 1/12 wypłaconych za 4 kwartały poprzedzające miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy. Nawet gdy za niektóre z tych kwartałów pracownik nie otrzymał takiej premii i to bez względu na przyczynę jej nieprzyznania. Jeżeli natomiast pracownik jest zatrudniony krócej niż 4 kwartały, to do podstawy wymiaru premie kwartalne przyjmuje się proporcjonalnie do liczby pełnych kalendarzowych miesięcy zatrudnienia w tych kwartałach, z których składnik podlega uwzględnieniu w podstawie wymiaru.

W przypadku, o którym mowa w pytaniu, do przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia należy zatem doliczyć 1/6 sumy premii za I i II kwartał 2013 roku. Kwota premii podlegająca uwzględnieniu w podstawie wymiaru wynosi zatem (640 zł - składki wynoszące 87,74 zł = 552,26 zł; 800 zł - składki wynoszące 109,68 zł = 690,32 zł; 552,26 zł + 690,32 zł = 1242,58 zł; 1242,58 zł : 6 miesięcy = 207,10 zł). Podstawa wymiaru wynagrodzenia za czas choroby od 23 do 30 września 2013 r. w czasie trwania zatrudnienia pracownika wynosi zatem 3658,70 zł (3451,60 zł + 207,10 zł).

Podstawa prawna

Art. 36 ust. 1 i 2, art. 41 ust. 1, art. 42 ust. 2 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa - (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 77, poz. 512 z późn. zm.).

● Pracownik od 16 grudnia 2013 r. przebywa na urlopie rodzicielskim. W połowie stycznia (w okresie, gdy w dalszym ciągu będzie na nim przebywał) ma zawrzeć umowę-zlecenie. Czy z tej umowy powinny być za niego opłacane składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne? Jakie dokumenty zgłoszeniowe i rozliczeniowe muszą zostać złożone do ZUS za styczeń 2014 roku? Czy obowiązujące przepisy dopuszczają pracę podczas urlopu rodzicielskiego i czy taka praca nie pozbawi pracownika zasiłku?

ekspert od ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego

Obowiązujące przepisy nie zabraniają aktywności zawodowej w trakcie przebywania na urlopie rodzicielskim. Nie ma także przeszkód, aby w tym okresie pracownik wykonywał pracę na podstawie umowy-zlecenia u pracodawcy, który udzielił mu tego urlopu. Zatrudnienie to nie ma także wpływu na prawo do zasiłku macierzyńskiego.

W zakresie ubezpieczeń społecznych za pracownika uważana jest także osoba, która z własnym pracodawcą zawiera umowę-zlecenie. Wynika to z art. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej: u.s.u.s.). Pracodawca, który z własnym pracownikiem zawiera umowę-zlecenie, nie składa dokumentów zgłoszeniowych do ZUS. Przychód z umowy cywilnoprawnej wykazuje w podstawie wymiaru składek w raporcie ZUS RCA składanym z kodem pracowniczym. Jednak statusu własnego pracownika nie ma osoba, która przebywa na urlopie macierzyńskim, dodatkowym macierzyńskim, rodzicielskim czy też ojcowskim.

Osoba, która pobiera zasiłek macierzyński, obowiązkowo podlega ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. Zatrudniający, który udzieli urlopu rodzicielskiego, wykazuje w tym okresie za pracownika składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe od kwoty wypłacanego mu zasiłku macierzyńskiego. Wobec tego, jeżeli z taką osobą w czasie, kiedy przebywa na urlopie rodzicielskim pracodawca zawrze dodatkowo umowę-zlecenie, to obowiązek ubezpieczeń jest ustalany na zasadach ogólnych. Występuje wtedy zbieg tytułów do ubezpieczeń - zasiłek macierzyński oraz umowa-zlecenie. Zgodnie z art. 9 ust. 1c u.s.u.s., osoba pobierająca zasiłek macierzyński, która jednocześnie spełnia warunki do podlegania ubezpieczeniom z umowy-zlecenia, obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlega z zasiłku. Ze zlecenia ubezpieczenia emerytalne i rentowe są dobrowolne. Obowiązkowe jest natomiast ubezpieczenie zdrowotne. W konsekwencji po zawarciu umowy-zlecenia płatnik powinien złożyć zgłoszenie do ubezpieczeń na formularzu ZUS ZZA i z umowy-zlecenia zgłosić zleceniobiorcę do ubezpieczenia zdrowotnego (o ile ubezpieczony nie złoży wniosku o objęcie go dobrowolnymi ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi). Powinno ono zostać przekazane do ZUS w ciągu 7. dnia od dnia zawarcia umowy. Gdy zleceniobiorca zechciałby przystąpić do dobrowolnych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych, to zgłoszenie powinno zostać przekazane na druku ZUS ZUA.

Za styczeń pracodawca powinien za ubezpieczonego złożyć:

wraport ZUS RCA z kodem 12 40 xx i od kwoty zasiłku macierzyńskiego wykazać składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe,

wraport ZUS RSA z kodem 01 10 xx, gdzie wykaże okres, za który wypłacił w styczniu zasiłek, liczbę dni zasiłkowych, kwotę wypłaconego zasiłku i kod świadczenia - 319 (zasiłek macierzyński z ubezpieczenia chorobowego za okres ustalony jako okres urlopu rodzicielskiego),

wraport ZUS RZA (lub ZUS RCA, gdyby zleceniobiorca przystąpił do dobrowolnych ubezpieczeń społecznych) z kodem 04 11 xx, gdzie wykaże przychód wypłacony w styczniu i od tego przychodu naliczy składkę na ubezpieczenie zdrowotne (oraz na ubezpieczenia społeczne, gdy zleceniobiorca przystąpi do dobrowolnych ubezpieczeń społecznych).

Podstawa prawna

Art. 6 ust. 1 pkt 19, art. 8 ust. 2a, art. 9 ust. 1c ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1442).

● W marcu 2013 roku skończyłam 54 lata. Posiadam 18 lat pracy nauczycielskiej, ale obecnie nie jestem zatrudniona w szkole. Od 4 lat prowadzę pozarolniczą działalność gospodarczą. W jej ramach prowadzę zajęcia sportowe dla młodzieży. Wcześniej w okresie od 1 lipca 1978 r. do 31 lipca 1982 r. pracowałam w sklepie jako ekspedientka (jednocześnie w latach 1978-1982 studiowałam). Od 1 września 1982 r. do 31 sierpnia 2000 r. zatrudniona byłam w szkole na stanowisku nauczyciela wychowania fizycznego w pełnym wymiarze czasu pracy. Nie przystąpiłam do otwartego funduszu emerytalnego. Czy nabędę prawo do wcześniejszej emerytury po ukończeniu 55 lat?

ekspert od ubezpieczeń społecznych

Nabędzie pani prawo do wcześniejszej emerytury w dniu ukończenia 55 lat, ponieważ spełnione zostaną wszystkie niezbędne warunki do przyznania świadczenia, wymienione w art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ustawa emerytalna).

Kobieta urodzona po 31 grudnia 1948 r., która wykonywała pracę w szczególnym charakterze (do której zalicza się także ta w charakterze nauczyciela), nabędzie prawo do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym. Warunkiem jest osiągnięcie wymaganego wieku, który wynosi dla kobiet 55 lat oraz udokumentowanie, że na 1 stycznia 1999 r. posiadała 20-letni okres: składkowy, nieskładkowy oraz prowadzenia gospodarstwa rolnego i pracy w tym gospodarstwie, w tym co najmniej 15 lat pracy nauczycielskiej wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Poza warunkami wieku i stażu konieczny jest także brak członkostwa w OFE. Jeśli ubezpieczony przystąpił do niego, musi przy składaniu wniosku o emeryturę złożyć wniosek o przekazanie środków zgromadzonych w OFE, za pośrednictwem ZUS, na dochody budżetu państwa. Wystarczające jest w tej kwestii wypełnienie punktu 3 części II formularza wniosku o emeryturę (Rp-1E). Dla przyznania emerytury nie jest wymagane (od 1 stycznia 2013 r.) rozwiązanie stosunku pracy w przypadku osób podlegających ubezpieczeniu pracowniczemu. Jednakże jest ono wymagane dla podjęcia wypłaty świadczenia.

Podkreślić trzeba, że nie ma znaczenia tutaj fakt, że ostatnim tytułem ubezpieczenia jest prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. W przypadku ustalania prawa do wcześniejszej emerytury, na podstawie art. 184 ustawy emerytalnej, nie wymaga się, aby ostatnim ubezpieczeniem było pracownicze. Istotne jest natomiast, żeby praca w szczególnym charakterze była wykonywana w ramach umowy o pracę.

Jak wynika z pytania, na 1 stycznia 1999 r. ma pani ponad 20 lat stażu ogólnego i 15 lat pracy nauczycielskiej. Wniosek o świadczenie można złożyć w miesiącu poprzedzającym ukończenie 55 lat. Jeżeli zostanie złożony w następnym lub kolejnych, ZUS ustali prawo do emerytury od pierwszego dnia tego miesiąca. W takim przypadku powinna pani pamiętać, aby wniosek złożyć nie wcześniej niż w dniu osiągnięcia wieku 55 lat i 1 miesiąca, czy też 55 lat i 2 miesięcy i odpowiednio dalej. Ma to znaczenie dla ustalenia wskaźnika średniego dalszego trwania życia, niezbędnego do ustalenia wysokości emerytury.

Podstawa prawna

Art. 184 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1442).

Par. 12 rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. nr 8, poz. 43 z późn. zm.).

● Pracownica korzysta z zasiłku macierzyńskiego z tytułu urodzenia dziecka w wymiarze podstawowym (20 tygodni) do 16 stycznia 2014 r. 12 grudnia 2013 r. złożyła wniosek o dodatkowy urlop macierzyński (6 tygodni) i urlop rodzicielski (26 tygodni). Zasiłek macierzyński za okres urlopu podstawowego wypłacaliśmy jej w wysokości 100 proc. podstawy wymiaru. Czy teraz, gdy złożyła wniosek o urlop dodatkowy i rodzicielski, powinniśmy za ich okres wypłacać zasiłek w wysokości 80 proc. podstawy wymiaru?

ekspert od świadczeń z ubezpieczeń społecznych

W przypadku przedstawionym w pytaniu za cały czas podstawowego i dodatkowego urlopu macierzyńskiego pracownicy przysługuje zasiłek macierzyński w wysokości 100 proc. podstawy wymiaru, a za okres urlopu rodzicielskiego w wysokości 60 proc.

Jedynie w przypadku, gdy w ciągu 14 dni po porodzie pracownica zadeklaruje, że będzie korzystała po urlopie podstawowym z dodatkowego i rodzicielskiego, to za wszystkie te urlopy ma prawo do zasiłku macierzyńskiego w wysokości 80 proc. podstawy wymiaru.

Dodać trzeba, że tak wynika z przepisów, jednak decyzja należy do pracownicy. Może ona w ciągu 14 dni po porodzie, mimo deklaracji o zamiarze korzystania ze wszystkich urlopów bezpośrednio po sobie oświadczyć, że zasiłek macierzyński chce pobierać w wysokości 100 proc. za okres urlopu macierzyńskiego w wymiarze podstawowym i dodatkowym, a za okres urlopu rodzicielskiego w wysokości 60 proc. podstawy wymiaru. Pracodawca powinien przyjąć takie oświadczenie i wypłacać zasiłek w wysokości zgodnej z wolą pracownicy.

Z informacji zawartych w pytaniu wynika, że pracownica korzysta z urlopu macierzyńskiego (z tytułu urodzenia przy jednym porodzie jednego dziecka) w wymiarze 20 tygodni, od 30 sierpnia 2013 r. do 16 stycznia 2014 r. (tj. 140 dni). W dniu 12 grudnia 2013 r. złożyła wniosek o urlop dodatkowy i rodzicielski. Jest to termin przekraczający 14 dni po porodzie. Nie można więc w tym przypadku dokonać wypłaty zasiłku macierzyńskiego za okres urlopu dodatkowego i rodzicielskiego w wysokości 80 proc. podstawy wymiaru ani zweryfikować do tej wysokości zasiłku macierzyńskiego za okres urlopu podstawowego.

W związku z tym za cały czas urlopu macierzyńskiego od 30 sierpnia 2013 r. do 16 stycznia 2014 r. (20 tygodni - 140 dni) oraz za okres urlopu macierzyńskiego w wymiarze dodatkowym, od 17 stycznia do 27 lutego 2014 r. (6 tygodni - 42 dni), zasiłek macierzyński należy jej wypłacać w wysokości 100 proc. podstawy wymiaru. Natomiast za okres urlopu rodzicielskiego, od 28 lutego do 28 sierpnia 2014 r. (26 tygodni - 182 dni) zasiłek macierzyński będzie wynosił 60 proc.

Podstawa prawna

Art. 31 ust. 1-3 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 77, poz. 512 z późn. zm.).