Poradnia ubezpieczeniowa

Prowadzę od 1 stycznia tego roku działalność w zakresie rehabilitacji i fizjoterapii, opłacam preferencyjny ZUS. Zamierzam niebawem dodatkowo zająć się inną działalnością (tym razem handlową) i zostać wspólnikiem w spółce handlowej – będę prowadzić sklep internetowy. Czy muszę opłacać dodatkowe składki? Czy stracę prawo do niższych składek?

Konieczne jest sięgnięcie do ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej: ustawa systemowa). Osoby prowadzące działalność gospodarczą podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu. Rzecz jasna działalność ta będzie stanowiła tytuł do ubezpieczeń, jeśli rzeczywiście będzie wykonywana. Podkreślane jest to wyraźnie w orzecznictwie sądowym, również Sądu Najwyższego. W jednym z ostatnich orzeczeń SN (wyrok z 5 grudnia 2017 r., sygn. akt II UK 573/16) podkreślono, że prowadzenie działalności gospodarczej o tyle stanowi tytuł podlegania ubezpieczeniom, o ile faktycznie ubezpieczony działalność tę wykonuje, choć stopień natężenia jego aktywności może być różny.

Przypomnieć też należy o podstawowej zasadzie dotyczącej wysokości składek, mianowicie, że podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe prowadzących działalność stanowi zadeklarowana kwota, nie niższa jednak niż 60 proc. prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego. Od tej zasady jest wyjątek określony w art. 18a ust. 1 i 2 ustawy systemowej. Wynika z niego, że podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczonych w okresie pierwszych 24 miesięcy kalendarzowych od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności gospodarczej stanowi zadeklarowana kwota, nie niższa jednak niż 30 proc. kwoty minimalnego wynagrodzenia. Zasada ta nie ma zastosowania do osób, które:

• prowadzą lub w okresie ostatnich 60 miesięcy kalendarzowych przed dniem rozpoczęcia wykonywania działalności gospodarczej prowadziły pozarolniczą działalność;
• wykonują działalność na rzecz byłego pracodawcy, u którego w bieżącym lub w poprzednim roku kalendarzowym wykonywały w ramach stosunku pracy lub spółdzielczego stosunku pracy czynności wchodzące w zakres wykonywanej działalności gospodarczej.

W opisywanej sytuacji przedsiębiorca korzysta już z preferencji w opłacaniu składek ZUS, ale zamierza prowadzić równolegle działalność gospodarczą w innym zakresie w formie wspólnika spółki. W takiej sytuacji dochodzi do zbiegu tytułów do objęcia ubezpieczeniem, a rozwiązanie tej sytuacji przynosi reguła z art. 9 ust. 3 ustawy systemowej. Zgodnie z nim osoba prowadząca kilka rodzajów działalności pozarolniczej jest objęta obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z jednego wybranego przez siebie rodzaju działalności. W podobnej sprawie stanowisko zajął ZUS w piśmie z 12 września 2018 r., znak WPI/200000/43/994/2018. Podkreślił tam, że w sytuacji przystąpienia do spółki przedsiębiorcy prowadzącego jednoosobową działalność gospodarczą nie powstanie obowiązek ubezpieczeń społecznych z drugiego rodzaju działalności gospodarczej. Oznacza to tym samym, że przedsiębiorca może opłacać składki tylko ze swojej indywidualnej działalności, a powstanie drugiego tytułu do ubezpieczeń nie wpłynie na preferencyjny ZUS.

Można więc stwierdzić, że składki (w preferencyjnej wysokości) będą płacone z jednego rodzaju działalności gospodarczej, w tym przypadku z tytułu działalności w zakresie rehabilitacji i fizjoterapii. Trzeba jednak podkreślić, że składka zdrowotna powinna być opłacana z obu rodzajów działalności.

©℗

Podstawa prawna

Art. 6 ust. 1 pkt 5, art. 9 ust. 3, art. 12 ust. 1, art. 18 ust. 8, art. 18a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1778 ze zm.).

Prowadzę firmę. Chwilowo mam więcej zamówień, więc będzie mi pomagać żona. Czy w takiej sytuacji ZUS może ją uznać za osobę współpracującą i będę musiał płacić składki?

Zgodnie z art. 12 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej: ustawa systemowa) obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają osoby fizyczne wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy-zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, lub współpracujące z takimi osobami. Dotyczy to również ubezpieczenia wypadkowego.

Skutkiem uznania za osobę współpracującą jest obowiązek opłacania składek za taką osobę w pełnej wysokości wynoszącej 60 proc. przeciętnego wynagrodzenia. W praktyce oznacza to, że pomoc w prowadzeniu firmy ze strony członka rodziny (np. męża lub żony) oznaczać może czasami obowiązek zapłaty składek na tych samych zasadach jak dla przedsiębiorcy. Jednak nie zawsze tak będzie, ponieważ czynnikiem decydującym będzie tu forma prawna współpracy między małżonkami.

ZUS w piśmie z 13 września 2018 r., znak WPI/200000/43/1000/2018, wskazano, że osoba wykonująca pracę na podstawie umowy-zlecenia, nawet gdy spełnia kryteria dla osoby współpracującej, podlega ubezpieczeniom jako zleceniobiorca. Wykonywanie pracy na umowie-zleceniu stanowi odrębny tytuł do ubezpieczeń społecznych od współpracy przy prowadzeniu działalności gospodarczej. Podstawę wymiaru składek zleceniobiorców stanowi zasadniczo przychód, jeżeli w umowie określono odpłatność za jej wykonywanie kwotowo, w kwotowej stawce godzinowej lub akordowej albo prowizyjnie.

Przyjąć więc należy, że skutkiem zawarcia umowy-zlecenia z małżonką będzie konieczność opłacania składek na ubezpieczenia społeczne tylko z tytułu tej umowy. Czynnikiem determinującym wysokość składek będzie wysokość wynagrodzenia z tej umowy. Oznacza to również tyle, że małżonka nie będzie podlegała ubezpieczeniom jako osoba współpracująca, co mogłoby skutkować obciążeniami składkowymi w takiej wysokości, jak dotyczy to samego przedsiębiorcy. Aby uniknąć więc uznania żony za osobę współpracującą, małżonkowie powinni zawrzeć umowę-zlecenie. ©℗

Podstawa prawna

Art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 8 ust. 2, art. 12 ust. 1, 18 ust. 1 i 3 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1778 ze zm.).

Spodziewam się kontroli z ZUS, a wiem, że niedawno zmieniły się dotyczące jej przepisy. Dlatego mam wątpliwości, czy dostanę zawiadomienie na piśmie. Nie wiem też, czy tak jak dotychczas kontrola będzie przeprowadzana w firmie.

Zgodnie z art. 48 prawa przedsiębiorców organy kontroli mają obowiązek zawiadomić przedsiębiorcę o zamiarze wszczęcia kontroli. Inspektor kontroli ZUS doręcza stosowne zawiadomienie płatnikowi składek lub osobie przez niego upoważnionej. Z art. 48 ust. 2 wynika zaś, że kontrolę wszczyna się nie wcześniej niż po upływie siedmiu dni i nie później niż przed upływem 30 dni od doręczenia zawiadomienia o zamiarze wszczęcia kontroli. Jeżeli kontrola nie zostanie wszczęta w terminie 30 dni od dnia doręczenia zawiadomienia, to wszczęcie kontroli wymaga ponownego zawiadomienia. W art. 48 ust. 3 ustawodawca określił, jakie informacje musi zawierać zawiadomienie. Są to: oznaczenie organu, data i miejsce wystawienia, oznaczenie przedsiębiorcy, wskazanie zakresu przedmiotowego kontroli, imię, nazwisko oraz podpis osoby udzielającej upoważnienia z podaniem zajmowanego stanowiska lub funkcji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, wypowiadając się jeszcze na temat nieobowiązujących już przepisów ustawy o swobodzie działalności gospodarczej w wyroku z 8 maja 2014 r., sygn. akt III SA/Gd 100/14, wskazał, że skoro art. 79 tej ustawy wskazuje na takie konieczne elementy zawiadomienia, jak oznaczenie organu, data i miejsce wystawienia, zakres kontroli i podpis, oraz określa czas, w jakim powinno być doręczone, należy przyjąć, że zawiadomienia dokonuje się na piśmie. Wydaje się, że to założenie pozostaje po zmianie przepisów nadal aktualne. W art. 48 ust. 11 prawa przedsiębiorców przewidziano przypadki, w których zawiadomienia o zamiarze wszczęcia kontroli się nie dokonuje. Będzie tak np., gdy przeprowadzenie kontroli jest niezbędne dla przeciwdziałania popełnieniu przestępstwa lub wykroczenia, przeciwdziałania popełnieniu przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego lub zabezpieczenia dowodów jego popełnienia czy w razie, gdy przedsiębiorca nie ma adresu zamieszkania lub adresu siedziby lub doręczanie pism na podane adresy było bezskuteczne lub utrudnione. Zasadą jest jednak dokonywanie zawiadomienia o kontroli na piśmie.

W odniesieniu do czynności kontrolnych ZUS zastosowanie będą miały przepisy nie tylko prawa przedsiębiorców (m.in. art. 51), lecz także ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (art. 90). Wynika z nich, że inspektor kontroli przeprowadza kontrolę w siedzibie firmy oraz w miejscach, w których prowadzona jest działalność. Na wniosek przedsiębiorcy lub za jego zgodą może to być inne miejsce, w którym przechowywana jest dokumentacja. Kontrola może być również przeprowadzona w ZUS, jeżeli usprawni to przebieg kontroli lub np. gdy wymaga tego charakter czynności kontrolnych albo trzeba przesłuchać świadka lub ubezpieczonego.

Zasadą jest więc, że ZUS zawiadamia pisemnie z wyprzedzeniem o kontroli, a miejsce jej przeprowadzania zależy od konkretnej sytuacji.

©℗

Podstawa prawna

Art. 90 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1778 ze zm.).

Art. 48 i 51 ustawy z 6 marca 2018 r. ‒ Prawo przedsiębiorców (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 646 ze zm.).

Prowadzę pensjonat. Wkrótce pracować będzie u mnie osoba, która formalnie jest zatrudniona w białoruskiej firmie, ale pracę będzie świadczyć na rzecz mojej firmy jako delegowany. Wszystkie świadczenia też będzie wypłacał zagraniczny pracodawca. Czy powstanie obowiązek składkowy za tego pracownika?

Nie. Obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym podlega osoba, która posiada określony tytuł do ubezpieczeń wskazany przez ustawodawcę. Zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym uregulowane zaś zostały w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej: ustawa systemowa). Artykuł 6 ust. 1 ustawy systemowej zawiera katalog podmiotów objętych obowiązkiem ubezpieczeń emerytalnego i rentowych. Wyliczenie zawarte we wskazanym przepisie jest wyczerpujące i ma charakter zamknięty.

Co warte podkreślenia, obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają pracownicy. Takie osoby podlegają również ubezpieczeniom chorobowemu i wypadkowemu. Jak zaś wskazano w wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 3 grudnia 2014 r., sygn. akt III AUa 253/14, o uznaniu stosunku łączącego dwie osoby za stosunek pracy powodujący obowiązek ubezpieczeniowy rozstrzygają przepisy prawa pracy. Co jednak istotne, obywatelstwo ubezpieczonego nie ma znaczenia.

Jak wskazał jednak ZUS w piśmie z 31 lipca 2018 r., znak DI/100000/43/834/2018, kluczowe kwestie dla objęcia ubezpieczeniami społecznymi to:

• zawarcie stosunku pracy z polskim podmiotem lub innej umowy stanowiącej tytuł do podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym

oraz

• wykonywanie pracy w ramach takiego stosunku umownego na terenie Polski.

Jednocześnie podkreślono, że pracownik podmiotu zagranicznego oddelegowany przez ten podmiot do pracy na terenie Polski, którego nie łączy stosunek pracy z polskim podmiotem, nie będzie podlegał ubezpieczeniom społecznym w myśl art. 6 ust. 1 ustawy systemowej. Osoba taka nie jest pracownikiem, o którym mowa w art. 6 ust. 1 ustawy. W takiej sytuacja osoba ta nie ma bowiem statusu pracownika z tej właśnie regulacji prawnej. ©℗

Podstawa prawna

Art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1778 ze zm.).