Między pracą społeczną a zarobkową: rajca tylko w wyjątkowych sytuacjach może utracić zasiłek chorobowy

Ustawa z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa przewiduje w art. 17 utratę zasiłku chorobowego za cały okres zwolnienia w dwóch przypadkach:

• wykonywania pracy zarobkowej,
• wykorzystywania zwolnienia od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia.

Do pierwszej z tych kategorii można zaliczyć np. wykonywanie pracy u pracodawcy, zleceniodawcy albo pracę we własnej firmie. W drugim przypadku chodzi o sytuacje, gdy chory wykorzystuje zwolnienie np. do zrobienia remontu albo wyjazdu wypoczynkowego, podczas gdy czas ten powinien poświęcić na powrót do zdrowia. W orzecznictwie zgodnie się przyjmuje, że są to dwie odrębne przesłanki utraty zasiłku, nie muszą więc występować łącznie. Jeśli stwierdzono wykonywanie pracy zarobkowej w okresie orzeczonej niezdolności do pracy, powoduje to utratę prawa do zasiłku chorobowego i nie jest niezbędna ocena, czy praca ta była niezgodna z celem zwolnienia lekarskiego (tak np. SN w wyroku z 3 października 2008 r., sygn. akt II UK 26/08). Nie ma więc znaczenia, że np. chory wykonywał jakąś pracę zdalnie z własnego łóżka i w żaden sposób nie wpłynęło to na jego zdrowie – jeśli była to praca zarobkowa, powinien stracić zasiłek. W sprawach, w których ZUS wykrył wykonywanie dodatkowej pracy, nie ma więc sensu powoływanie się na to, że lekarz nie zawarł adnotacji „chory musi leżeć”, bo jest to okoliczność bez znaczenia. Będzie ona miała znaczenie tylko wtedy, gdyby ZUS daną aktywność kwalifikował z jednej strony jako wykonywanie pracy zarobkowej, a z drugiej jako sprzeczne z celem zwolnienia.