Dodatkowa praca nie pozbawia prawa do świadczenia kompensacyjnego

Czy urlop i dodatkowa praca zmieniają status nauczyciela

Sprawa dotyczyła nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, którego przyznania odmówił ZUS z powodu kontynuowania zatrudnienia po zakończeniu pracy w szkole. Pan X, były nauczyciel, pracował w jednej ze szkół podstawowych do końca sierpnia 2022 r. W dniu zakończenia zatrudnienia w szkole miał udokumentowany łączny staż pracy wynoszący blisko 32 lata, z czego ponad 25 lat i 10 miesięcy przepracował w szkołach jako nauczyciel. Jednak kilka lat przed zakończeniem zatrudnienia w szkole mężczyzna przeszedł na urlop bezpłatny, z którego korzystał do końca formalnego zatrudnienia w szkole. W czasie tego urlopu podjął pracę na podstawie umowy zlecenia w sklepie motoryzacyjnym. Pracę tę wykonywał również po zakończeniu nauczycielskiej umowy o pracę. Z tego też powodu ZUS odmówił mu przyznania nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, gdyż uznał, że – jak podał w uzasadnieniu decyzji – ostatnim zatrudnieniem nie była placówka oświatowa ani zatrudnienie na stanowisku nauczyciela.

Od decyzji ZUS do Sądu Najwyższego

Były nauczyciel odwołał się do sądu. W I instancji uzyskał korzystny wyrok – decyzję uchylono i świadczenie sąd przyznał. Jednak apelacja ZUS odniosła skutek, gdyż sąd II instancji uchylił to orzeczenie i odwołanie oddalił, przywracając moc negatywnej decyzji ZUS. Ten wyrok z kolei uchylił Sąd Najwyższy, który uwzględnił skargę kasacyjną byłego nauczyciela. Uzasadniając orzeczenie kasacyjne, SN podkreślił na wstępie, że w świetle przepisów ustawy o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych (tzw. ustawy kompensacyjnej) nie można za nauczyciela uznać wyłącznie osoby faktycznie wykonującej ten zawód. W przepisach mowa jest ogólnie o zatrudnieniu jako takim, a nie o samym wykonywaniu pracy. Tymczasem, zdaniem SN, nie można przyjąć – jak uznał w swoim wyroku sąd II instancji – że pan X nie był nauczycielem w rozumieniu przepisów ustawy kompensacyjnej z uwagi na korzystanie przez niego z urlopu bezpłatnego. O ile faktycznie okres urlopu bezpłatnego stanowi, co do zasady, przerwę w zatrudnieniu, to w czasie korzystania z takiego urlopu stosunek pracy trwa nadal. Nie doszło więc do ustania zatrudnienia, czyli rozwiązania stosunku pracy. Natomiast z ustawy kompensacyjnej wynika, że to nauczyciel musi rozwiązać stosunek pracy, aby móc starać się skutecznie o przyznanie świadczenia kompensacyjnego. Do takiego rozwiązania umowy o pracę doszło, a skoro nauczyciel spełniał warunki w zakresie stażu pracy do uzyskania świadczenia kompensacyjnego, to bez znaczenia jest pozostawanie równolegle w innym zatrudnieniu czy fakt przebywania nauczyciela na urlopie bezpłatnym bezpośrednio przed zakończeniem zatrudnienia.