Jak można potwierdzić przed ZUS okresy pracy w szczególnych warunkach
Przewidziano dwa świadczenia emerytalne za wykonywanie pracy w szczególnych warunkach. Pierwsze z nich to emerytura z tytułu zatrudnienia w szczególnych warunkach przewidziana w ustawie o emeryturach i rentach z FUS oraz rozporządzeniu w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Drugie świadczenie to przyznawana od 1 stycznia 2009 r. emerytura pomostowa. Osoba, która była zatrudniona w szczególnych warunkach i nie skorzystała z emerytury przewidzianej w ustawie o emerytach i rentach z FUS, może starać się, przechodząc na emeryturę po ukończeniu wieku 60 lat (kobieta) lub 65 lat (mężczyzna) o rekompensatę stanowiącą dodatek do kapitału początkowego.
Nabycie prawa do wymienionych świadczeń uzależnione jest od udowodnienia określonego okresu pracy w szczególnych warunkach – najczęściej 15-letniego. Ustalając go, ZUS uwzględnia okresy zatrudnienia przy pracach wymienionych w wykazie A lub B stanowiących załącznik do wspomnianego rozporządzenia, a w przypadku emerytur pomostowych – również okresy pracy wymienione w załącznikach do ustawy o emeryturach pomostowych.
Okresy pracy w szczególnych warunkach przy pracach wymienionych w wykazie A lub B potwierdza pracodawca. Na podstawie posiadanej dokumentacji wydaje on świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach albo dokonuje odpowiedniego wpisu do świadectwa pracy.
Zakres informacji, jakie pracodawca powinien podać w wymienionych dokumentach, uzależniony jest od tego, czy zobowiązany był on do stosowania resortowych wykazów takich prac, wydanych w odpowiednim zarządzeniu lub uchwale. Przypomnieć bowiem trzeba, że właściwi ministrowie, kierownicy urzędów centralnych oraz centralne związki spółdzielcze w porozumieniu z ministrem pracy, płac i spraw socjalnych ustalili w podległych i nadzorowanych zakładach pracy stanowiska pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach, wymienione w wykazach A i B. Wykazy te musiały być również stosowane w jednostkach organizacyjnych:
● które powstały w drodze przekształcenia przedsiębiorstwa państwowego w inne przedsiębiorstwo, w przedsiębiorstwa, w spółkę lub w spółki,
● które zostały przekazane organom samorządu terytorialnego,
● dla których uprawnienia i obowiązki organu założycielskiego przejęli wojewodowie lub inne organy państwowe.
Pracodawca, który stosował resortowe wykazy prac w szczególnych warunkach, musi określić nie tylko okres i rodzaj pracy wykonywanej w szczególnych warunkach stale i w pełnym wymiarze czasu pracy ściśle według wykazu, działu i pozycji rozporządzenia, lecz także stanowisko pracy wymienione w wykazie, dziale, pozycji i punkcie zarządzenia resortowego lub uchwały. Należy podkreślić, że nazwa stanowiska pracy wykazana w świadectwie powinna zawsze odpowiadać nazwie stanowiska pracy w szczególnych warunkach wymienionego w przepisach resortowych.
Jan W. był zatrudniony w przedsiębiorstwie państwowym od 1 stycznia 1984 r. do 31 grudnia 2003 r. przy pracach wymienionych w dziale V, poz. 13 wykazu A, tj. przy produkcji wyrobów z włókien mineralnych z zastosowaniem klejów zawierających rozpuszczalniki organiczne. Jego zakład pracy zobowiązany był do stosowania zarządzenia nr 9 ministra budownictwa i przemysłu materiałów budowlanych z 1 sierpnia 1983 r. Pod poz. 13 działu V w wykazie A tego zarządzenia wykazane są szczegółowe stanowiska pracy przy produkcji wyrobów z włókien mineralnych z zastosowaniem klejów zawierających rozpuszczalniki organiczne, tj.: zestawiacz surowców i mieszanek, topiarz mas mineralnych, formowacz, operator urządzeń formujących i aparatowy. Wykazując okres zatrudnienia w szczególnych warunkach, pracodawca powinien powołać się zarówno na rodzaj pracy wykonywanej w szczególnych warunkach wymieniony w poz. 13 działu V wykazu A rozporządzenia, jak też wskazać jedno z wymienionych stanowisk pracy w dziale V, poz. 13 resortowego wykazu prac.
W przypadku gdy pracodawca od dnia powstania posiadał status zakładu prywatnego i nigdy nie stosował resortowych wykazów zakres informacji, które powinien podać w świadectwie pracy, jest węższy. Potwierdzając bowiem okresy zatrudnienia w szczególnych warunkach wykonywanego na danym stanowisku pracy, musi powołać się wyłącznie na rodzaj pracy wymieniony w odpowiednim wykazie, dziale i pozycji rozporządzenia.
Hanna P. była zatrudniona przez 15 lat w przemyśle lekkim przy garbowaniu i wykańczaniu skór. Pracodawcą była prywatna firma powstała w 1990 roku. Rodzaj wykonywanej przez Hannę P. pracy wymieniony został pod poz. 11 w dziale VII wykazu A stanowiącego załącznik do rozporządzenia w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Ponieważ pracodawca jako prywatna firma nie stosował resortowego wykazu prac w szczególnych warunkach, w świadectwie pracy powinien powołać się jedynie na dział VII poz. 11 wykazu A stanowiącego załącznik do rozporządzenia, wskazując zajmowane stanowisko oraz wymiar czasu pracy.
Podkreślić trzeba, że zarówno świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach, jak i świadectwo pracy zawierające wpisy dotyczące takiej pracy musi być wydane na podstawie pracowniczej dokumentacji osobowej. Nie jest możliwe wystawienie tych dokumentów potwierdzających wspomniane okresy, np. na podstawie dokumentacji płacowej.
Może się zdarzyć, że w danym zakładzie pracy zmieniane było samo nazewnictwo stanowiska pracy wymienionego w zarządzeniu lub uchwale resortowej. W takiej sytuacji ZUS przyjmuje, że sama zmiana nazwy stanowiska pracy, jeśli nie jest z nią związana zmiana rodzaju faktycznie wykonywanej pracy na tym stanowisku, nie wywołuje negatywnych konsekwencji dla pracownika. W takim przypadku pracodawca powinien jednak w świadectwie podać obecną nazwę stanowiska, będącą odpowiednikiem nazwy podanej w zarządzeniu resortowym lub w uchwale oraz poprzednią wraz z przyczynami takiej zmiany.
W określonych przypadkach, w celu potwierdzenia okresu pracy w szczególnych warunkach, ZUS może przyjąć inne dokumenty niż świadectwo. Chodzi o zaświadczenia wystawione przez:
● organy założycielskie zlikwidowanego zakładu pracy m.in. byłe Ministerstwo Gospodarki (z wyłączeniem wojewody),
● Agencję Własności Rolnej Skarbu Państwa lub Agencję Nieruchomości Rolnych,
● zakłady pracy posiadające w swoich archiwach akta osobowe byłych pracowników, którzy odeszli z pracy w okresie przed rozpoczęciem procesu przekształceń własnościowych i restrukturyzacji, jeżeli z akt tych bezspornie wynika fakt wykonywania przez daną osobę pracy w szczególnych warunkach.
Na potwierdzenie okresu pracy w szczególnych warunkach ZUS może również przyjąć kserokopie dokumentów sporządzone przez archiwum, na podstawie posiadanej przez nie dokumentacji osobowej pracownika. Z dokumentacji tej musi jednak bezspornie wynikać stanowisko, okres i wymiar pracy wykonywanej w szczególnych warunkach.
Okresy pracy w szczególnych warunkach nie mogą być natomiast udowodnione poprzez zeznania świadków. Skorzystanie z takiego dowodu jest bowiem możliwe tylko w określonych ustawowo przypadkach, m.in. dla udowodnienia okresów pracy w gospodarstwie rolnym. Warto jednak wiedzieć, że zeznaniami świadków można udowadniać wykonywanie pracy w szczególnych warunkach w postępowaniu odwoławczym od decyzji ZUS, jeśli sąd je rozpatrujący dopuści taki dowód.
Ustalając 15-letni staż pracy w szczególnych warunkach uprawniający do przejścia na emeryturę pomostową na ogólnych zasadach, ZUS uwzględnia zarówno przebyte do 31 grudnia 2008 r. okresy pracy w szczególnych warunkach przy pracach wymienionych w wykazie A lub B, jak i okresy pracy w szczególnych warunkach wymienione w załącznikach nr 1 i 2 do ustawy o emeryturach pomostowych, przebyte zarówno po dacie wejścia jej w życie (tj. po 31 grudnia 2008 r.), jak i przed 1 stycznia 2009 r.
Marek K. chce wystąpić o emeryturę pomostową z tytułu wykonywania przez 15 lat prac w szczególnych warunkach. Przez osiem lat pracował w przedsiębiorstwie państwowym zajmującym się produkcją farb i lakierów (praca wymieniona w wykazie A rozporządzenia w dziale IV, poz. 16). Ponadto od 1 stycznia 2003 r. do 31 maja 2009 r. był zatrudniony w prywatnej firmie ceramicznej przy pracach wymienionych w punkcie 17 załącznika nr 1 do ustawy o emeryturach pomostowych. Wykazując prace w szczególnych warunkach, przedsiębiorstwo państwowe powinno powołać się zarówno na rodzaj pracy wymieniony w konkretnym dziale i pozycji rozporządzenia, jak i w konkretnym dziale i pozycji resortowego wykazu prac. Natomiast firma ceramiczna powinna powołać się w świadectwie pracy na odpowiedni punkt załącznika nr 1 do ustawy o emeryturach pomostowych.
Potwierdzając okres pracy w szczególnych warunkach przy pracach wymienionych w wykazie A lub B, pracodawca powinien postępować zgodnie z przedstawionymi wyżej zasadami. Natomiast poświadczenie wykonywania pracy w szczególnych warunkach wymienionej w załącznikach do ustawy o emeryturach pomostowych następuje na podstawie świadectwa pracy (zaświadczenia) potwierdzającego okres i wymiar takiej pracy, zajmowane stanowisko z powołaniem numeru załącznika oraz jego punktu oraz ze wskazaniem wymiaru czasu pracy. Dopiero okresy pracy w szczególnych warunkach wykonywanej po 31 grudnia 2009 r. będą potwierdzane na podstawie zgłoszeń przesyłanych do ZUS przez płatników składek.
Podstawa prawa
● Art. 32 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2004 r. nr 39, poz. 353 z późn. zm.).
● Art. 4, 21, 50 ustawy z 6 listopada 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz.U. nr 237, poz. 1656).
● Rozporządzenie Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. nr 8, poz. 43 z późn. zm.).
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.