Dorabiający do zasiłków i świadczeń przedemerytalnych muszą rozliczyć się z przychodu uzyskanego w roku 2008/2009

Osoby, które nabyły prawo do świadczenia albo zasiłku przedemerytalnego, mogą ponownie podjąć działalność zarobkową i osiągać z tego tytułu przychód. Nieograniczone możliwości zarobkowania – czyli bez wpływu na wysokość wypłacanego przez ZUS świadczenia, mają jednak tylko wtedy, gdy wykonywana działalność nie stanowi tytułu do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych. Dlatego warto przypomnieć, że obowiązkowo składek na ubezpieczenia społeczne nie opłaca się od przychodów uzyskanych m.in. z tytułu:

● umów o dzieło zawartych z innym podmiotem niż własny pracodawca (jeżeli nie są wykonywane na rzecz własnego pracodawcy),

● praw autorskich i patentowych,

● wynajmu lub dzierżawy nieruchomości albo lokali (chyba że wynajem lub dzierżawa stanowią przedmiot działalności gospodarczej),

● honorariów za działalność twórczą lub artystyczną.

Zatem uprawnieni do zasiłków i świadczeń przedemerytalnych osiągający przychód wyłącznie z działalności, która nie stanowi tytułu do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych, nie muszą ani informować na bieżąco ZUS o tym przychodzie, ani też rozliczać się z jego uzyskania po zakończeniu roku rozliczeniowego. Bez względu bowiem na wysokość tego przychodu przysługujące im świadczenia nie podlegają zawieszeniu ani zmniejszeniu.

Osiąganie przychodu z działalności podlegającej w myśl obowiązujących przepisów obowiązkowi ubezpieczeń społecznych lub z tytułu służby może spowodować konieczność zawieszenia lub zmniejszenia przez ZUS świadczenia przedemerytalnego. Dlatego o osiąganiu przychodów z tych tytułów trzeba niezwłocznie powiadomić ZUS, a po zakończeniu roku rozliczeniowego dokonać ostatecznego rozliczenia.

Powyższe dotyczy przychodów osiąganych m.in. z tytułu:

● stosunku pracy,

● umowy o pracę nakładczą,

● umowy agencyjnej, zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego stosuje się przepisy dotyczące zlecenia lub współpracy przy wykonywaniu tych umów,

● umowy zlecenia, agencyjnej, innej umowy o świadczenie usług, o dzieło, gdy została zawarta z własnym pracodawcą albo gdy umowa (zawarta z innym podmiotem) wykonywana jest na rzecz pracodawcy,

● prowadzenia pozarolniczej działalności (w tym działalności gospodarczej) oraz współpracy przy jej wykonywaniu,

● pobierania stypendium sportowego,

● służby u Wojsku Polskim, Policji (Milicji Obywatelskiej), Urzędzie Ochrony Państwa, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Agencji Wywiadu, Służbie Kontrwywiadu Wojskowego i Służbie Wywiadu Wojskowego oraz Centralnym Biurze Antykorupcyjnym (w organach bezpieczeństwa publicznego), Straży Granicznej, Służbie Więziennej, Państwowej Straży Pożarnej, Służbie Celnej, w Biurze Ochrony Rządu.

Obowiązek rozliczenia przychodu ma również uprawniony do zasiłku lub świadczenia przedemerytalnego, który wykonywał działalność podlegającą obowiązkowi ubezpieczenia społecznego, ale zgodnie z przepisami ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych zwolniony był z obowiązku opłacania z tego tytułu składek, na przykład ze względu na posiadanie innego tytułu do ubezpieczeń lub ustalenie prawa do renty rodzinnej. W takiej sytuacji, mimo że osiągany przychód nie został faktycznie oskładkowany, wpływa na zawieszenie lub zmniejszenie pobieranego świadczenia i trzeba się z niego rozliczyć z ZUS.

Zaznaczyć trzeba, że czasem osoby uprawnione do zasiłków, świadczeń przedemerytalnych nie muszą rozliczać osiągniętego w poprzednim roku rozliczeniowym przychodu, mimo że został on uzyskany z tytułu działalności podlegającej obowiązkowi ubezpieczeń społecznych lub z tytułu służby. Przede wszystkim dotyczy to osób, które przychód ten w całości uzyskały z tytułu działalności wykonywanej przed ustaleniem prawa do świadczenia, zasiłku przedemerytalnego lub po ustaniu prawa do tych świadczeń. Jeśli przykładowo były pracodawca wypłacił w czerwcu 2008 r. uprawnionemu do świadczenia przedemerytalnego od 1 maja 2008 r. zaległą premię (przysługującą za pierwsze półrocze 2007 r.), od której zostały opłacone składki na ubezpieczenia społeczne, to ponieważ przychód ten został uzyskany z tytułu zatrudnienia wykonywanego przed ustaleniem prawa do świadczenia przedemerytalnego, uprawniony nie musi się z niego rozliczać z ZUS.

Obowiązek rozliczenia nie dotyczy również osób, które w okresie od 1 marca 2008 r. do 28 lutego 2009 r. uprawnione były do świadczenia przedemerytalnego w wysokości przekraczającej dopuszczalną kwotę przychodu, tj. 1345,60 zł, i osiągały jakikolwiek przychód z działalności zarobkowej podlegającej obowiązkowi ubezpieczeń społecznych lub z tytułu służby. W takiej bowiem sytuacji świadczenie podlega zawieszeniu na bieżąco, a więc za konkretne miesiące, w których osiągały wspomniany przychód.

Rozważmy powyższe na podstawie następującego stanu faktycznego: Maria G. od 1 grudnia 2003 r. ma prawo do świadczenia przedemerytalnego. Od 1 maja 2008 r. podjęła pracę na 1/4 etatu. Ustalono wynagrodzenie w wysokości 450 zł. Świadczenie przedemerytalne po waloryzacji od 1 marca 2008 r. wyniosło 1410,25 zł. Pomimo osiągania tak niskiego przychodu ZUS zawiesił prawo do świadczenia przedemerytalnego, gdyż kwota świadczenia była wyższa od dopuszczalnej kwoty przychodu (1345,60 zł). W tej sytuacji przychód Marii G. nie podlega rocznemu rozliczeniu, gdyż jego konkretna wysokość nie ma wpływu na kwotę wypłacanego przez ZUS świadczenia. Zawieszenie świadczenia spowodował sam fakt osiągania przychodu.

Z ustawy o świadczeniach przedemerytalnych wynika, że osoba uprawniona do zasiłku albo świadczenia przedemerytalnego, która w poprzednim roku rozliczeniowym (w czasie posiadania uprawnień do świadczenia) osiągała przychód z działalności zarobkowej podlegającej obowiązkowi ubezpieczeń społecznych lub z tytułu służby, w terminie do końca maja następnego roku musi poinformować ZUS o wysokości przychodu osiągniętego w całym poprzednim roku rozliczeniowym. Ponieważ w 2009 roku ostatni dzień maja przypada w niedzielę, obowiązek rozliczenia z przychodu uzyskanego w okresie od 1 marca 2008 r. do 28 lutego 2009 r. powinien być wykonany do 1 czerwca 2009 r. Obowiązek poinformowania ZUS o przychodzie ciąży również na pracodawcy, zleceniodawcy, a w przypadku gdy chodzi o osobę pełniącą służbę – na właściwej jednostce organizacyjnej. Podmioty te, po zakończeniu roku rozliczeniowego, zobowiązane są wystawić zaświadczenie o przychodzie i dopilnować, by zostało ono dostarczone do ZUS.

Osoby uprawnione do zasiłków albo świadczeń przedemerytalnych opłacające składki na ubezpieczenia społeczne z tytułu podjętej działalności zarobkowej same za siebie zobowiązane są złożyć w ZUS w powyższym terminie oświadczenie o kwocie przychodu w poprzednim roku rozliczeniowym.

Należy zaznaczyć, że gdy w trakcie okresu rozliczeniowego prawo do świadczenia, zasiłku przedemerytalnego ustaje albo zostaje zawieszone z innych przyczyn niż osiąganie przychodu, można wystąpić do ZUS o dokonanie wcześniejszego rozliczenia. Gdy uprawniony do zasiłku albo świadczenia przedemerytalnego o to nie wystąpił, musi zaświadczenie albo oświadczenie o przychodzie dostarczyć w terminie przewidzianym dla wszystkich dorabiających świadczeniobiorców.

W zaświadczeniu o wysokości przychodu uzyskanego w poprzednim roku rozliczeniowym przez osobę uprawnioną do zasiłku, świadczenia przedemerytalnego płatnik składek powinien podać:

● własną nazwę i adres,

● datę i miejscowość wystawienia zaświadczenia,

● nazwę i adres jednostki ZUS wypłacającej świadczenie,

● numer i symbol świadczenia przysługującego osobie ubezpieczonej,

● imię i nazwisko osoby ubezpieczonej, jej numer PESEL, adres zamieszkania oraz okres, w którym jest (była) u płatnika zatrudniona.

Główną część zaświadczenia stanowi oczywiście wykazanie przychodu wypłaconego osobie uprawnionej do zasiłku albo świadczenia przedemerytalnego w poprzednim roku rozliczeniowym. Zaświadczenie musi być podpisane przez osobę upoważnioną do jego wystawienia, a także powinno zawierać jej imienną pieczątkę.

Natomiast oświadczenie o przychodzie uzyskanym w poprzednim roku rozliczeniowym, składane przez osobę opłacającą za siebie składki na ubezpieczenia społeczne, powinno określać jego wysokość, a także imię, nazwisko, adres zamieszkania, datę i miejscowość złożenia oświadczenia, nazwę i adres jednostki ZUS, a także symbol i numer wypłacanego świadczenia. Oświadczenie musi być oczywiście podpisane przez osobę uprawnioną do świadczenia, zasiłku przedemerytalnego.

Należy podkreślić, że zarówno w zaświadczeniu, jak i w oświadczeniu wystarczy wykazać łączny przychód za cały rok rozliczeniowy, bez rozbijania go na poszczególne miesiące czy okresy. W przypadku osób dorabiających do zasiłków i świadczeń przedemerytalnych nie obowiązują bowiem, w odróżnieniu od emerytów i rencistów, dwa warianty rozliczenia – roczny i miesięczny. ZUS rozlicza przychód osoby uprawnionej do zasiłku, świadczenia przedemerytalnego zawsze w stosunku rocznym, a więc porównując kwotę przychodu uzyskanego w całym poprzednim roku rozliczeniowym z rocznymi progami zarobkowymi (o którym mowa niżej).

Ponieważ przy ustalaniu kwoty zmniejszenia zasiłku albo świadczenia przedemerytalnego ZUS pomniejsza kwotę przekroczenia dopuszczalnej kwoty przychodu o obowiązkowe składki na ubezpieczenia społeczne należne od osoby ubezpieczonej, z nadesłanego zawiadomienia o kwocie przychodu musi wynikać, jakie składki ona pokrywa i jakie są ich stopy procentowe. W przypadku wszystkich pracowników łącznie stopy procentowe składek na ubezpieczenia społeczne w roku rozliczeniowym 2008/2009 wynoszą 13,71 proc. Nie jest tak m.in. w przypadku osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą, dla których składka na ubezpieczenie wypadkowe jest zróżnicowana oraz ubezpieczenie chorobowe dobrowolne. ZUS nie może więc sam ustalić łącznej stopy procentowej opłacanych składek. Wyjaśnić trzeba, że gdy prowadzący działalność przystąpi do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego i opłaca składkę na to ubezpieczenie, to ZUS odlicza ją, ustalając kwotę zmniejszenia świadczenia albo zasiłku przedemerytalnego.

Zasadą jest, że ZUS w celu ustalenia, czy zasiłek, świadczenie przedemerytalne podlega zawieszeniu lub zmniejszeniu uwzględnia przychód w wysokości podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne. W związku z tym taki właśnie przychód powinien uwzględnić płatnik składek wystawiający zaświadczenie lub uprawniony do zasiłku lub świadczenia przedemerytalnego opłacający za siebie składkę składający oświadczenie.

W przypadku pracowników płatnik składek powinien uwzględnić w zaświadczeniu przychód w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych (a więc m.in. wynagrodzenia zasadnicze, za godziny nadliczbowe, dodatki czy nagrody). Przychodem pracownika, od którego opłacane są składki na ubezpieczenia społeczne, jest również przychód z tytułu umowy agencyjnej, zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do których zgodnie z kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące umowy zlecenia lub umowy o dzieło, jeżeli umowa taka została zawarta z pracodawcą, z którym pozostaje on w stosunku pracy, lub jeżeli w ramach takiej umowy wykonuje pracę na rzecz własnego pracodawcy.

Oprócz składników wynagrodzenia podlegających oskładkowaniu pracodawca płatnik składek musi uwzględnić w wystawianym zaświadczeniu pewne kwoty, od których nie odprowadza składek na ubezpieczenia społeczne, ale które wpływają na ewentualne zmniejszenie lub zawieszenie świadczenia przedemerytalnego. Chodzi o:

● wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy,

● pobrane przez pracownika zasiłki: chorobowy, macierzyński i opiekuńczy oraz świadczenie rehabilitacyjne i wyrównawcze, zasiłek wyrównawczy i dodatek wyrównawczy.

Składniki wynagrodzenia, których nie należy uwzględniać w podstawie wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, a zatem także w zaświadczeniu, wynikają z rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Należą do nich m.in.:

● nagrody jubileuszowe, które według zasad określających warunki ich przyznawania przysługują pracownikowi nie częściej niż co pięć lat,

● odprawy, odszkodowania i rekompensaty wypłacane pracownikom z tytułu wygaśnięcia lub rozwiązania stosunku pracy,

● odszkodowania wypłacone byłym pracownikom po rozwiązaniu stosunku pracy, na podstawie umowy o zakazie konkurencji, o której mowa w art. 101² kodeksu pracy,

● ekwiwalenty pieniężne za użyte przy wykonywaniu pracy narzędzia, materiały lub sprzęt, będące własnością pracownika,

● wartość finansowanych przez pracodawcę posiłków udostępnianych pracownikom do spożycia bez prawa do ekwiwalentu z tego tytułu – do wysokości nieprzekraczającej miesięcznie kwoty 190 zł,

● świadczenia finansowane ze środków przeznaczonych na cele socjalne w ramach zakładowego funduszu świadczeń socjalnych,

● zapomogi losowe w przypadku klęsk żywiołowych, indywidualnych zdarzeń losowych lub długotrwałej choroby.

Jak wcześniej wspomniano, osoba dorabiająca do zasiłku, świadczenia przedemerytalnego, opłacająca składki sama za siebie (np. prowadząca działalność gospodarczą), musi złożyć w ZUS oświadczenie o wysokości przychodu w poprzednim roku rozliczeniowym. W oświadczeniu tym należy podać przychód stanowiący podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe.

Dla osoby prowadzącej pozarolniczą działalność, w tym również działalność gospodarczą, minimalna podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe w okresie od 1 marca 2008 r. do 28 lutego 2009 r. uległa zmianie. Do 31 grudnia 2008 r. podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe osób prowadzących pozarolniczą działalność stanowiła zadeklarowana kwota, nie niższa jednak niż 60 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w poprzednim kwartale. Podstawa wymiaru składek w nowej wysokości obowiązywała od trzeciego miesiąca następnego kwartału. Po zmianie przepisów od 1 stycznia 2009 r. podstawą wymiaru składek dla prowadzących pozarolniczą działalności stanowi zadeklarowana kwota, nie niższa jednak niż 60 proc. prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego przyjętego do ustalenia kwoty ograniczenia rocznej podstawy wymiaru składek na dany rok kalendarzowy. Tak ustalona podstawa wymiaru składek obowiązuje od 1 stycznia do 31 grudnia danego roku. Ustalana jest więc raz na rok, a nie jak przed 1 stycznia 2009 r. – raz na kwartał. W 2009 roku nie może być niższa niż 1915,80 zł.

Dla osób rozpoczynających prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej najniższa podstawa wymiaru składek wynosi 30 proc. kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę (w 2008 r. – była to kwota 337,80 zł, a w 2009 roku – 382,80 zł). Obniżona podstawa wymiaru składek ma zastosowanie w okresie pierwszych 24 miesięcy kalendarzowych od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności gospodarczej. Nie może być ona jednak stosowana do osób, które:

● prowadzą lub w okresie ostatnich 60 miesięcy kalendarzowych przed dniem rozpoczęcia wykonywania działalności gospodarczej prowadziły pozarolniczą działalność,

● wykonują działalność gospodarczą na rzecz byłego pracodawcy, na rzecz którego przed dniem rozpoczęcia działalności gospodarczej w bieżącym lub w poprzednim roku kalendarzowym wykonywały w ramach stosunku pracy lub spółdzielczego stosunku pracy czynności wchodzące w zakres wykonywanej działalności gospodarczej.

Należy podkreślić, że w sytuacji, gdy przedsiębiorca zwolniony jest z obowiązku opłacania składek z tytułu prowadzonej działalności, w oświadczeniu wykazuje przychód, który stanowiłby podstawę wymiaru składek, gdyby musiał opłacać składki z tego tytułu.

Po otrzymaniu zaświadczenia lub oświadczenia o kwocie przychodu uzyskanego przez osobę uprawnioną do zasiłku albo świadczenia przedemerytalnego w poprzednim roku rozliczeniowym ZUS dokonuje jego rozliczenia wydając decyzję. Jak już wyżej wspomniano, rozliczenie osoby uprawnionej do zasiłku albo świadczenia przedemerytalnego może nastąpić tylko w wariancie rocznym.

ZUS wskazuje w decyzji podstawę prawną rozliczenia, podaje okres rozliczeniowy, a następnie opisuje dokonane rozliczenie (tzn. czy i o ile została przekroczona graniczna, dopuszczalna kwota przychodu oraz czy w związku z tym świadczenie podlega zmniejszeniu czy też zawieszeniu za rozliczany okres, a jeśli tak, to w jakiej kwocie). Następnie, uwzględniając wypłacone wcześniej kwoty świadczeń ZUS stwierdza, że uprawnionemu przysługuje odpowiednie wyrównanie albo podaje kwotę nienależnie pobranych świadczeń i zobowiązuje do ich zwrotu.

Decyzja ZUS zawiera pouczenie, zgodnie z którym świadczeniobiorca, który uważa, że nie jest ona zgodna z przepisami lub stanem faktycznym, może wnieść odwołanie (za pośrednictwem organu rentowego, który wydał decyzję) do sądu okręgowego w terminie miesiąca od daty jej doręczenia. Po upływie tego terminu decyzja staje się prawomocna.

Dokonując rozliczenia, ZUS w pierwszej kolejności sprawdza, czy przychód uprawnionego do zasiłku albo świadczenia przedemerytalnego z całego roku rozliczeniowego przekroczył roczną graniczną kwotę przychodu, będącą sumą miesięcznych kwot granicznych (w roku rozliczeniowym trwającym od 1 marca 2008 r. do 28 lutego 2009 r. wyniosła ona 22 605, 60 zł.). W przypadku przekroczenia tego progu zarobkowego ZUS stwierdza, że świadczenie powinno być w całym roku rozliczeniowym zawieszone. Jeśli tak było ZUS potwierdza w decyzji rozliczającej prawidłowość zawieszenia. Gdy natomiast świadczenie lub zasiłek przedemerytalny przez cały rok rozliczeniowy lub jego niektóre miesiące było wypłacane w pełnej lub jedynie zmniejszonej wysokości bądź też było zawieszone tylko przez część okresu rozliczeniowego, ustalana jest kwota nienależnie pobranych świadczeń, którą osoba uprawniona musi zwrócić do ZUS.

Rozważmy powyższe na podstawie następującego stanu faktycznego: uprawniona od marca 2006 r. do świadczenia przedemerytalnego od 1 lutego 2008 r. podjęła działalność zarobkową na podstawie umowy zlecenia. Poinformowała o tym ZUS, który na tej podstawie dokonał zmniejszenia świadczenia do minimalnej gwarantowanej kwoty (378,90 zł). Kwota przychodu nie przekraczała bowiem miesięcznej granicznej kwoty przychodu, a suma miesięcznej kwoty przychodu i świadczenia znacznie przekraczała miesięczną dopuszczalną kwotę przychodu. Po nadesłaniu zaświadczenia o przychodzie za poprzedni rok rozliczeniowy okazało się, że łączny przychód z tego roku wyniósł 26 500 zł i przekroczył roczną graniczną kwotę przychodu. W związku z tym w decyzji rozliczającej przychód ZUS zobowiązał uprawnioną do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń w wysokości sumy wypłaconych w poszczególnych miesiącach kwot minimalnego świadczenia, tj. 4546,80 zł (378,90 zł x 12).

W przypadku gdy przychód wynikający z nadesłanego zaświadczenia lub oświadczenia nie przekracza granicznej kwoty przychodu, ZUS sumuje wysokość świadczeń albo zasiłków przedemerytalnych przysługujących w całym roku rozliczeniowym oraz osiągniętego w tym okresie przychodu i otrzymaną kwotę porównuje do rocznej dopuszczalnej kwoty przychodu. Stanowi ona sumę miesięcznych dopuszczalnych kwot przychodu. W roku rozliczeniowym 2008/2009 wynosi 16 147,20 zł.

Jeśli suma świadczeń za rok rozliczeniowy i przychodu uzyskanego w tym okresie nie przekroczyła rocznej dopuszczalnej kwoty przychodu, ZUS stwierdza, że świadczenie przysługiwało za cały rozliczany rok w pełnej wysokości. Jeśli wcześniej świadczenie było zawieszone lub też było wypłacane w zmniejszonej wysokości, w decyzji rozliczającej stwierdzana jest odpowiednia niedopłata.

Gdy suma świadczeń za rok rozliczeniowy i przychodu z tego okresu przekracza roczną dopuszczalną kwotę przychodu, ZUS ustala zmniejszenie świadczenia. W zależności od tego, czy i w jakiej wysokości świadczenie było wcześniej wypłacane, stwierdza w decyzji rozliczającej prawidłowość zmniejszenia lub też nadpłatę bądź niedopłatę świadczenia.

Zmniejszenie świadczenia albo zasiłku przedemerytalnego równe jest kwocie przekroczenia rocznej dopuszczalnej kwoty przychodu pomniejszonej o obowiązkowe składki na ubezpieczenia społeczne należne od ubezpieczonego i ustalone od kwoty przekroczenia. Należy jednak podkreślić, że zmniejszone świadczenie (zasiłek) nie może być niższe od gwarantowanej rocznej kwoty. W roku rozliczeniowym 2008/2009 kwota świadczenia ustalona w wyniku zmniejszenia nie może być niższa niż 4546,80 zł (378,90 zł x 12).

Przeanalizujmy, jakie będą skutki rozliczenia rocznego na podstawie następującego stanu faktycznego: Marek D. jest od dwóch lat uprawniony do świadczenia przedemerytalnego. Po waloryzacji od 1 marca 2008 r. wynosiło ono 757,79 zł. Od 1 marca 2008 r. uprawniony podjął zatrudnienie na pół etatu w ramach stosunku pracy. Przez pierwsze sześć miesięcy osiągał przychód w wysokości 800 zł. Od 1 września 2008 r. strony stosunku pracy zmieniły wymiar czasu pracy na 1/4 etatu z miesięcznym wynagrodzeniem 400 zł. Ponieważ od razu po podjęciu działalności zarobkowej Marek D. poinformował ZUS o wysokości przychodu, świadczenie przedemerytalne zostało zmniejszone, począwszy od wypłaty przysługującej za marzec 2008 r. Wysokość zmniejszonego świadczenia została obliczona w następujący sposób:

● najpierw ZUS ustalił kwotę przekroczenia miesięcznej dopuszczalnej kwoty przychodu: 757,79 zł + 800 = 1557,79; 1557,79 zł – 1345,60 zł = 212,19 zł,

● następnie obliczył od kwoty przekroczenia składki należne od ubezpieczonego pracownika: 212,19 zł x 13,71 proc. = 29,09 zł,

● kwota zmniejszenia wyniosła: 212,19 zł – 29,09 zł = 183,10 zł, a kwota świadczenia po zmniejszeniu: 757,79 zł – 183,10 zł = 574,69 zł.

Z uwagi na to, że uprawniony nie poinformował ZUS o zmianie wynagrodzenia związanego ze zmniejszeniem wymiaru czasu pracy od 1 września 2008 r., w kolejnych miesiącach roku rozliczeniowego 2008/2009 świadczenie było wypłacane w kwocie zmniejszonej do 574,69 zł. Łącznie za okres od 1 marca 2008 r. do 28 lutego 2009 r. kwota zmniejszenia świadczenia przedemerytalnego wyniosła 2197,20 zł (183,10 zł x 12). W kwietniu 2009 r. Marek D. przesłał do ZUS zaświadczenie o łącznej kwocie przychodu w poprzednim roku rozliczeniowym. Wyniósł on 7,2 tys. zł. Ponieważ kwota tego przychodu nie przekroczyła rocznej granicznej kwoty przychodu, ZUS, dokonując rozliczenia rocznego, porównał sumę świadczenia i przychodu wynoszącą 16293,48 zł (9093,48 zł + 7200 zł) do rocznej dopuszczalnej kwoty przychodu (16 147,20 zł). Kwota ta została przekroczona o 146,28 zł. Po odjęciu od niej 13,71 proc. tego przekroczenia (20,05 zł) została ustalona roczna kwota zmniejszenia świadczenia w wysokości 126,23 zł. Ponieważ ZUS nie wypłacił Markowi D. kwoty 2197,20 zł, w wyniku rozliczenia stwierdzi niedopłatę w wysokości 2070,97 zł (2197,20 zł – 126,23 zł).

Może się zdarzyć, że osoba uprawniona do świadczenia albo zasiłku przedemerytalnego osiąga przychód z dwóch różnych rodzajów działalności (np. z umowy o pracę i działalności gospodarczej) i opłaca (finansuje) składki na ubezpieczenia społeczne według różnych stóp procentowych. W takiej sytuacji ustalenie kwoty obowiązkowych składek na ubezpieczenia społeczne finansowanych przez świadczeniobiorcę, o którą pomniejszana jest kwota przekroczenia dopuszczalnej kwoty przychodu, jest bardziej skomplikowane. I tak najpierw ZUS dokonuje ustalenia procentowego udziału przychodów, od których odprowadzono zróżnicowane składki na ubezpieczenia społeczne w rocznej kwocie osiągniętego przychodu. Następnie mnoży ten udział przez kwotę przekroczenia. W dalszej kolejności ZUS ustala wysokość składek opłacanych przez ubezpieczonego od kwoty przekroczenia dla przychodów z każdego tytułu, a później sumuje składki finansowane przez świadczeniobiorcę. Na koniec uzyskaną kwotę odejmuje od kwoty przekroczenia dopuszczalnej kwoty przychodu, ustalając w ten sposób wysokość zmniejszenia świadczenia, zasiłku przedemerytalnego.

Jak wyżej zaznaczono, w wyniku dokonania rozliczenia przychodu może się okazać, że suma kwot zmniejszenia lub zawieszenia świadczenia przedemerytalnego była niższa niż kwota tego zmniejszenia lub zawieszenia wynikająca z rocznego rozliczenia przychodu. W takiej sytuacji ZUS ustala kwotę nienależnie pobranych świadczeń i dochodzi zwrotu na zasadach przewidzianych w ustawie o emeryturach i rentach z FUS.

Zasadą jest, że gdy osoba pobierająca świadczenie powiadomiła ZUS o osiąganiu przychodu, może on zażądać zwrotu świadczenia za okres nie dłuższy niż rok rozliczeniowy poprzedzający rok, w którym wydana została decyzja o rozliczeniu świadczenia. W przypadku zaś braku takiego powiadomienia świadczenia podlegają zwrotowi za okres nie dłuższy niż trzy lata rozliczeniowe, poprzedzające rok wydania tej decyzji.

W odniesieniu do nienależnie pobranych świadczeń wypłaconych za okres po 31 grudnia 1998 r. obowiązuje zasada, zgodnie z którą, jeśli osoba pobierająca świadczenia nie zawiadomiła organu rentowego o zajściu okoliczności, powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń albo wstrzymanie ich wypłaty w całości lub w części, świadczenia podlegają zwrotowi, wraz z odsetkami za zwłokę. Od tej zasady jest jednak wyjątek dotyczący kwot nienależnie pobranych świadczeń w związku z osiąganiem przychodów, które podlegają zwrotowi bez odsetek za zwłokę, chyba że zostanie stwierdzone świadome wprowadzenie w błąd organu rentowego przez osobę pobierającą świadczenia.

ZUS zobowiązuje do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń na podane konto oddziału ZUS w terminie miesiąca od daty otrzymania decyzji rozliczającej. Jeśli zwrot nie nastąpi w podanym terminie, ZUS po uprawomocnieniu się decyzji rozliczającej dokonuje potrącenia należności (aż do całkowitej spłaty) w granicach do 50 proc. miesięcznego świadczenia z zachowaniem kwoty wolnej od potrąceń wynoszącej 60 proc. kwoty najniższej emerytury. Jeśli prawo do świadczenia ustało, ZUS przekazuje sprawę nienależnie pobranych świadczeń do dochodzenia w trybie egzekucji administracyjnej.

Wyjaśnić trzeba, że od 1 marca 2009 r. rozpoczął się dla osób dorabiających do zasiłków i świadczeń przedemerytalnych nowy rok rozliczeniowy, który potrwa do 28 lutego 2010 r.

Od 1 marca 2009 r. ZUS zawiesza prawo do zasiłku, świadczenia przedemerytalnego, jeśli uprawniony osiąga przychód w wysokości przekraczającej graniczną kwotę przychodu wynoszącą 2060,80 zł. Świadczenie wypłacane przez ZUS podlega również zawieszeniu, gdy jego kwota przekracza dopuszczalną kwotę przychodu wynoszącą od 1 marca 2009 r. 1472 zł.

Gdy kwota przychodu osiąganego przez uprawnionego do zasiłku, świadczenia (nieprzekraczającego dopuszczalnej kwoty przychodu) nie jest wyższa od granicznej kwoty przychodu, a łączna kwota świadczenia (zasiłku) i osiągniętego przychodu przekracza dopuszczalną kwotę przychodu, ZUS zmniejsza świadczenie (zasiłek). Zmniejszenie to jest równe kwocie przekroczenia dopuszczalnej kwoty przychodu pomniejszonej o obowiązkowe składki na ubezpieczenia społeczne należne od osoby ubezpieczonej ustalone od kwoty przekroczenia. Przepisy gwarantują jednak, że świadczenie przedemerytalne po zmniejszeniu nie może być niższe od gwarantowanej kwoty, która wynosi obecnie 402,01 zł.

Przypomnieć trzeba, że podejmując działalność zarobkową, należy niezwłocznie powiadomić o tym jednostkę ZUS wypłacającą świadczenie, podając konkretną wysokość przychodu. Po zakończeniu roku rozliczeniowego 2009/2010 w terminie do 31 maja 2010 r. konieczne będzie złożenie w ZUS zaświadczenia albo oświadczenia o łącznej kwocie przychodu w celu dokonania rozliczenia rocznego, na zasadach omówionych wyżej. Roczne kwoty podaliśmy w tabeli na stronie.