Ile dostaje pracownik na chorobowym

Jeśli zachorujemy, będąc na etacie, musimy dostarczyć zwolnienie lekarskie do firmy. Dzięki temu mamy prawo do świadczenia chorobowego. Pracodawca płaci pracownikowi tzw. chorobowe maksymalnie przez 33 dni w całym roku kalendarzowym. Krócej, bo przez 14 dni, wypłaca je temu, który ukończył 50 lat. Potem, odpowiednio od 34. lub 15. dnia, płaci ZUS. Wypłaca zasiłek chorobowy, a nie wynagrodzenie chorobowe.

Pracownikowi przysługuje zasiłek chorobowy, nie dłużej jednak niż przez 182 dni. Są tu dwa wyjątki. Przez 270 dni zasiłek może otrzymywać osoba, która jest chora na gruźlicę lub kobieta w ciąży. Wymienione osoby, tak jak i wszyscy pracownicy, mają prawo do zasiłku lub wynagrodzenia chorobowego za każdy dzień niezdolności do pracy, nie wyłączając dni wolnych od pracy.

Pracownik chorował przez siedem dni września 2010 roku i ma stały miesięczny przychód w wysokości 4 tys. zł. Podstawę wymiaru zasiłku stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone mu za okres od września 2009 do sierpnia 2010 r. wynoszące 3451,60 zł (4000 x 13,71 proc. = 3451,60 zł; 3451,60 zł x 12 miesięcy = 41 419,20 zł). 80 proc. podstawy wymiaru zasiłku wynosi 2761,28 zł (80 proc. x 3451,60 = 2761,28 zł). Należy jeszcze ustalić stawkę dzienną zasiłku (2761,28 zł: 30 = 92,04 zł), a następnie zasiłek za siedem dni września 2010 r. Wynosi on 644,28 zł (92,04 zł x 7 dni).

Jeśli ktoś po wyczerpaniu okresu zasiłkowego nadal jest niezdolny do pracy, może uzyskać świadczenie rehabilitacyjne.

Pracownicy muszą być ubezpieczeni chorobowo. Pracodawcy co miesiąc potrącają z ich pensji składkę chorobową (2,45 proc.). Prawo do zasiłku zyskują po upływie 30 dni nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego. Do tego okresu zalicza się poprzednie okresy podlegania ubezpieczeniu chorobowemu, jeżeli przerwa między nimi nie przekroczyła 30 dni albo była spowodowana urlopem wychowawczym, bezpłatnym.

Okres wyczekiwania nie jest jednak wymagany od:

● absolwentów szkół lub szkół wyższych, którzy zostali objęci ubezpieczeniem chorobowym lub przystąpili do tego ubezpieczenia w ciągu 90 dni od dnia ukończenia szkoły lub uzyskania dyplomu ukończenia studiów wyższych,

● osób, które są ubezpieczone obowiązkowo i mają wcześniejszy co najmniej 10-letni okres obowiązkowego ubezpieczenia chorobowego,

● posłów i senatorów, którzy przystąpili do ubezpieczenia chorobowego w ciągu 90 dni od ukończenia kadencji,

● ubezpieczonych, których niezdolność do pracy spowodowana została wypadkiem w drodze do pracy lub z pracy, wypadkiem w pracy lub chorobą zawodową.

Pracownik od razu trzeciego dnia po zatrudnieniu miał wypadek, jadąc do pracy. Wypadek został uznany za wypadek w drodze do pracy. Mimo że tak krótko podlegał ubezpieczeniu chorobowemu, nabędzie prawo do zasiłku. Gdy niezdolność do pracy jest spowodowana wypadkiem w drodze do pracy, zasiłek przysługuje bez tzw. okresu wyczekiwania - od pierwszego dnia ubezpieczenia. Od pracowników do nabycia prawa do zasiłku wymagane jest podleganie ubezpieczeniu chorobowemu nieprzerwanie przez 30 dni.

Wynagrodzenie i zasiłek chorobowy są wyliczane według tych samych zasad. Zasiłek chorobowy wynosi 80 proc. tzw. podstawy wymiaru. Czasami 100 proc: dla kobiet w ciąży na zwolnieniu, kandydatów na dawców komórek, tkanek i narządów, którzy poddali się zabiegowi ich pobrania lub wskutek wypadku w drodze do pracy lub z pracy.

Podstawa wymiaru zasiłku chorobowego dla pracownika, który jest zatrudniony dłużej niż rok, nie może być niższa od minimalnego wynagrodzenia po odliczeniu składek na ubezpieczenia społeczne, które są finansowane przez pracownika. Obecnie wynosi ono 1317 zł. Zatem w tym roku ta podstawa nie może być niższa niż 1136,44 zł (1317 zł x 13,71 proc.).

Pracownik w pierwszym roku ubezpieczenia ma niższy minimalny zasiłek. Może on w wynosić 80 proc. minimalnej płacy, czyli obecnie 1053,60 zł. Minimalna podstawa wymiaru zasiłku dla pracowników zatrudnionych od niedawna, czyli krócej niż rok wynosi 909,15 zł (1053,60 x 13,71 proc.).

Podstawą wymiaru zasiłku chorobowego jest przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone pracownikowi za 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc, w którym powstała niezdolność do pracy. Jeżeli pracował krócej niż rok, to do podstawy wymiaru przyjmuje się przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone za pełne kalendarzowe miesiące zatrudnienia. To wynagrodzenie, z którego wylicza się zasiłek, jest przychodem pracownika pomniejszonym o łączną kwotę składek na ubezpieczenia społeczne, finansowanych z jego środków. Pracownik finansuje połowę składki emerytalnej - 9,76 proc., część składki rentowej - 1,5 proc., oraz składkę chorobową - 2,45 proc. Łącznie składki wynoszą 13,71 proc.

Zasiłek chorobowy przysługuje za każdy dzień niezdolności do pracy z powodu choroby, nie wyłączając dni ustawowo wolnych od pracy. Stawka dzienna zasiłku to 1/30 ustalonej podstawy wymiaru.

Do wyliczenia zasiłku przyjmuje się wynagrodzenia za miesiące, w których pracownik przepracował co najmniej połowę obowiązującego go czasu pracy. W podstawie wymiaru zasiłku chorobowego uwzględnia się także wynagrodzenie za urlop wypoczynkowy i za godziny nadliczbowe.

Do podstawy wyliczania zasiłku bierze się po uwagę premie, dodatki, nagrody i inne składniki wynagrodzenia, od których opłacono składki na ubezpieczenie chorobowe, a do których pracownik nie zachowuje prawa za okresy pobierania zasiłku chorobowego.

Pracownik zachorował w sierpniu 2010 r. Oprócz wynagrodzenia otrzymuje także premie miesięczne, których wysokość zależy od przychodów ze sprzedaży. Regulamin nic nie mówi o tym, czy należy uwzględniać prawo do premii w czasie pobierania zasiłku, co oznacza, że trzeba ją uwzględnić w podstawie wymiaru zasiłku chorobowego. Wyliczając ją, należy przyjąć przeciętną pensję za okres od sierpnia 2009 r. do lipca 2010 r. oraz 1/12 sumy premii za ten sam okres.

Jeśli przerwa między zasiłkami nie jest długa, to nie wylicza się podstawy zasiłku. Gdy pracownik ma prawo do zasiłku chorobowego po przerwie w pobieraniu zasiłku chorobowego i jest to przerwa nieprzekraczająca trzech miesięcy kalendarzowych, to podstawy wymiaru zasiłku chorobowego nie ustala się na nowo.

W takiej sytuacji jest nią podstawa wymiaru ustalona dla świadczenia pobieranego poprzednio.

Pracownik otrzymał wynagrodzenie chorobowe za maj 2010 r., którego podstawę wymiaru stanowiła przeciętna jego pensja miesięczna wypłacona za od maja 2009 r. do kwietnia 2010 r. Po powrocie do pracy w czerwcu znowu zachorował. Ponieważ między pobieranym wynagrodzeniem za czas choroby w maju 2010 r. i tym z czerwca przerwa nie przekraczała trzech miesięcy kalendarzowych, podstawa wymiaru świadczenia za czerwiec nie była ustalana ponownie. Stanowiła ją ta sama podstawa wymiaru, którą obliczono dla wynagrodzenia za czas choroby przysługującego w maju.

W podstawie wymiaru zasiłku chorobowego nie uwzględnia się składników wynagrodzenia (m.in. premii, dodatków, nagród), które zgodnie z przepisami płacowymi obowiązującymi u pracodawcy przysługują za okresy pobierania zasiłku. Jeśli zatem regulamin wynagradzania nic nie mówi o tym, że jakiś składnik wynagrodzenia należy się pracownikowi, kiedy jest na chorobowym, to oznacza, że nie przysługuje w czasie otrzymywania przez niego zasiłku. Zatem powinien on być wliczony do postawy zasiłku. Chyba że pracodawca udowodni, przedstawiąc dowód bankowy, że na przykład wypłacił, premię pracownikowi za okres pobierania zasiłku.

Czasami pracownik nie ma prawa do świadczenia chorobowego, m.in. za okresy niezdolności do pracy:

● przypadające w czasie urlopu bezpłatnego, urlopu wychowawczego oraz tymczasowego aresztowania lub odbywania kary pozbawienia wolności,

● w czasie których ubezpieczony wykonuje pracę zarobkową lub wykorzystuje zwolnienie od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia.

Pracownik nie ma również prawa do świadczenia chorobowego za cały okres niezdolności do pracy, wówczas gdy okaże się, że dostarczył płatnikowi sfałszowane zaświadczenie lekarskie.

Zasiłek może być obniżony o 25 proc. lub do 70 proc. (w czasie pobytu w szpitalu). O 25 proc. zostanie zmniejszony, jeśli pracownik nie dostarczy w terminie zaświadczenia lekarskiego (ZUS ZLA) płatnikowi, np. pracodawcy albo ZUS. Powinien to zrobić w ciągu w ciągu siedmiu dni od daty jego otrzymania, czyli od daty jego wystawienia przez lekarza, chyba że ubezpieczony udowodni, że otrzymał zaświadczenie w terminie późniejszym. Nie uwzględnia się dnia, w którym pracownik otrzymał zaświadczenie lekarskie.

Lekarz wystawił pracownikowi zaświadczenie lekarskie z którego wynikała jego niezdolność do pracy tytułu choroby od 10 do 16 października 2010 r. Pracownik dostarczył je 23 października. Ponieważ termin dostarczenia zaświadczenia lekarskiego upłynął 16 października 2010 r., ZUS obniżył zasiłek chorobowy o 25 proc.

Pracownik ma prawo do zasiłku za okres po ustaniu ubezpieczenia chorobowego. Jeśli niezdolność do pracy powstała:

1) w czasie ubezpieczenia i trwa nieprzerwanie po jego ustaniu,

2) po ustaniu ubezpieczenia, jeżeli niezdolność do pracy trwa bez przerwy co najmniej 30 dni i powstała:

● nie później niż w ciągu 14 dni od ustania tytułu ubezpieczenia chorobowego,

● nie później niż w ciągu trzech miesięcy od ustania tytułu ubezpieczenia chorobowego - w razie choroby zakaźnej, której okres wylęgania jest dłuższy niż 14 dni, lub innej choroby, której objawy chorobowe ujawniają się po okresie dłuższym niż 14 dni od początku choroby.

Podstawa wymiaru zasiłku chorobowego przysługującego za okres po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego nie może być wyższa niż kwota wynosząca 100 proc. przeciętnego wynagrodzenia ustalanego dla celów emerytalnych. Zmienia się ono co kwartał.

Po ustaniu ubezpieczenia były pracownik nie będzie miał zasiłku (niezależnie, czy zachorował, kiedy był pracownikiem, czy po rozwiązaniu umowy), jeśli m.in.:

● ma ustalone prawo do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy;

● podjął działalność zarobkową;

● jest uprawniony do zasiłku dla bezrobotnych.

30 marca 2010 r. pracodawca rozwiązał z pracownikiem umowę, a ten 11 kwietnia 2010 r. zachorował. Otrzymał zwolnienie lekarskie od 11 do 15 maja 2010 r. Oddział ZUS ustalił, że niezdolność do pracy powstała w ciągu 14 dni od ustania zatrudnienia i trwała nieprzerwanie ponad 30 dni, a ponadto zostały spełnione wszystkie pozostałe warunki do przyznania zasiłku i dlatego go wypłacił.

Paweł Jakubczak

pawel.jakubczak@infor.pl

Ustawa z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. z 2010, nr 77, poz. 512).

Ustawa z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).