Emerytura we Włoszech podlega progresywnemu PIT od 23 do 43 proc.

System emerytalny we Włoszech składa się, podobnie jak w Polsce, z trzech podstawowych filarów. Marcin Rogalski, doradca podatkowy w dziale prawnopodatkowym Pricewaterhouse-Coopers, wyjaśnia, że pierwszy filar, o charakterze publicznym i obowiązkowym, funkcjonuje na zasadzie tzw. system pay-as-you-go, tzn. posiada, podobnie jak w Polsce, charakter repartycyjny. Finansują go składkami zarówno ubezpieczeni, jak i pracodawcy.

Pierwszy filar dominował we włoskim systemie emerytalnym do połowy lat 90., w okresie tym wysokość przyszłej emerytury zależała w głównej mierze od wysokości wynagrodzenia (podstawy wymiaru składek) w ostatnich latach aktywności zawodowej.

Po reformie systemu w drugiej połowie lat 90. - podkreśla Marcin Rogalski - wysokość emerytury zależy w większym stopniu od wysokości składek zgromadzonych przez ubezpieczonego na jego indywidualnym koncie w czasie całej aktywności zawodowej (analogicznie jak w ramach nowego systemu emerytalnego w Polsce).

Oprócz ubezpieczeń sensu stricto emerytalnych, w ramach pierwszego filara we Włoszech funkcjonują ubezpieczenia z tytułu macierzyństwa, chorobowe, od bezrobocia oraz z tytułu przeniesienia pracowników.

Drugi filar obejmuje system dobrowolnych prywatnych otwartych funduszy emerytalnych. Obejmują one, jak wymienia Marcin Rogalski, dwie podstawowe grupy:

● fundusze organizowane i administrowane przez osoby prawne - pracodawców, zorganizowane przez pracodawców lub ich zrzeszenia, w porozumieniu ze związkami zawodowymi, stanowiące podstawową grupę funduszy drugiego filara ubezpieczeniowego, oraz

● pozostałe fundusze prywatne organizowane i administrowane przez banki, firmy ubezpieczeniowe i inne podmioty funkcjonujące na rynku finansowym, w przypadku gdy oferują swoje usługi pracodawcom (fundusze te działają także w trzecim filarze).

Trzeci filar to, podobnie jak w Polsce, różne formy oszczędzania na emeryturę proponowane przez banki, firmy ubezpieczeniowe, otwarte fundusze emerytalne i inne instytucje finansowe funkcjonujące na rynku dla podmiotów indywidualnych.

- Generalnie, w pierwszym filarze składki pokrywane są zarówno przez pracowników, jak i pracodawców. Wysokość obowiązkowej składki na ubezpieczenie emerytalne wynosi 33 proc. wynagrodzenia brutto, z czego 9,19 proc. finansuje pracownik, a 23,81 proc. pracodawca - wyjaśnia Marcin Rogalski.

Dodaje, że dodatkowo, z racji ubezpieczenia z tytułu macierzyństwa, chorobowego, wypadkowego i z tytułu przeniesienia pracownika pracodawcy płacą dodatkową składkę w wysokości 3 proc. wynagrodzenia brutto, co powoduje, że łączna wysokość składek finansowanych przez pracodawcę może sięgać 26,81 proc. wynagrodzenia brutto.

Dla osób samozatrudnionych wysokość składek wpłacanych do pierwszego filaru jest zwykle niższa i wynosi, w zależności od charakteru samozatrudnienia, od 17 do 26,72 proc.

Z kolei wysokość składek płaconych do drugiego filaru jest zmienna i zależy od typu wykonywanej pracy oraz postanowień wiążących danego pracodawcę i pracowników zbiorowego układu pracy. Dodatkowo, w ramach drugiego filaru, pracodawcy są zobowiązani finansować dodatkowe składki z tytułu przyszłych odpraw pracowniczych (tzw. system TFR), zgodnie z włoskimi przepisami regulującymi tworzenie TFR.

Podobnie jak w drugim filarze, także w trzecim filarze wysokość składki jest indywidualnie ustalana w umowie między instytucją finansową a jej klientem.

Zgodnie z włoskimi przepisami w zakresie ubezpieczeń społecznych, osoba ubiegająca się o uzyskanie świadczenia emerytalnego we Włoszech musi spełnić co najmniej jeden z następujących warunków:

● osiągnięcie wieku emerytalnego, wynoszącego 65 lat dla mężczyzn i 60 lat dla kobiet, oraz

● okres opłacania składek do systemu ubezpieczeniowego w wysokości co najmniej 20 lat.

Od tych zasad istnieją pewne wyjątki. Marcin Rogalski wskazuje, że osoby, które rozpoczęły opłacanie składek po 1 stycznia 1996 r. (lub przed 1 stycznia 1996 r. - jeżeli posiadają okres opłacania składek co najmniej 18 lat przed tą datą), mogą przejść na emeryturę, jeśli spełnią jeden z poniższych warunków:

● osiągną wiek emerytalny, wynoszący 65 lat dla mężczyzn i 60 lat dla kobiet, lub

● posiadają okres opłacania składek do systemu ubezpieczeniowego w wysokości co najmniej 35 lat, oraz osiągną wiek 58 lat.

Dodatkowo, aktualnie system emerytalny we Włoszech umożliwia także wcześniejsze przejście na emeryturę przed osiągnięciem podstawowego wieku emerytalnego, jeśli spełnione są łącznie następujące warunki:

● dla pracowników: osiągnięcie wieku 59 lat (dla obu płci) oraz posiadanie okresu opłacania składek obowiązkowych do systemu ubezpieczeniowego w wysokości 36 lat lub osiągnięcie wieku 60 lat (dla obu płci) oraz posiadanie okresu opłacania składek obowiązkowych do systemu ubezpieczeniowego w wysokości 35 lat.

● dla samozatrudnionych: osiągnięcie wieku 60 lat (dla obu płci) oraz posiadanie okresu opłacania składek obowiązkowych do systemu ubezpieczeniowego w wysokości 36 lat lub osiągnięcie wieku 61 lat (dla obu płci) oraz posiadanie okresu opłacania składek obowiązkowych do systemu ubezpieczeniowego w wysokości 35 lat.

- Opisany wiek emerytalny ma być dalej stopniowo podwyższany, docelowo do 62 lat dla pracowników (63 lat dla osób samozatrudnionych) do roku 2013, przy zachowaniu analogicznych minimalnych okresów składkowych (35 lub 36 lat w zależności od osiągniętego wieku ubezpieczonego) - wylicza Marcin Rogalski.

Polaków wykonujących pracę w Unii Europejskiej, w omawianym przypadku we Włoszech, obowiązuje generalna zasada koordynacji systemów ubezpieczeń społecznych w ramach UE.

Oznacza ona, że kraje wchodzące w skład UE podlegają wspólnym regulacjom unijnym co do zakresów zabezpieczenia społecznego (rozporządzenia Rady nr 1408/71 oraz 574/72). Pomimo wprowadzenia wspólnych przepisów w zakresie ubezpieczeń społecznych każde państwo wchodzące w skład UE posiada jednak odrębny system emerytalny, co powoduje, że proces nabywania świadczeń z tego systemu jest odrębny dla każdego z nich.

Generalną zasadą dotyczącą ubezpieczeń społecznych jest obowiązek ich opłacania w kraju wykonywania pracy. Zatem Polak wykonujący pracę na terytorium Włoch, co do zasady, będzie podlegać ubezpieczeniom społecznym we Włoszech. Od tej zasady jest odstępstwo w przypadku osób czasowo oddelegowanych do pracy w Włoszech przez polskiego pracodawcę. Osoby takie, jeżeli chcą pozostawać w polskim systemie ubezpieczeń społecznych, mogą nie podlegać włoskim przepisom ubezpieczeniowym, pod warunkiem posiadania tzw. certyfikatu E-101 wydanego przez polski ZUS, po uprzedniej zgodzie wydanej przez włoskie władze ubezpieczeniowe.

- Konsekwencją prawa wspólnotowego będą również regulacje w zakresie możliwości uzyskania przyszłej emerytury z krajów członkowskich, w tym z Włoch i z Polski. Generalnie, prawo do uzyskania emerytury przez Polaka pracującego we Włoszech będzie rozpatrywane po zsumowaniu okresów, w których podlegał on ubezpieczeniom społecznym we Włoszech i Polsce, zgodnie z wewnętrznymi regulacjami obu krajów. Takie rozwiązanie umożliwia otrzymanie emerytury z obu krajów - argumentuje Marcin Rogalski.

Fundusze z pierwszego i drugiego filaru funkcjonują na zasadach rynkowych, inwestując składki uczestników na rynkach kapitałowych i nie gwarantując żadnych określonych świadczeń w przyszłości, co upodabnia je do podmiotów działających w trzecim filarze

Ewa Matyszewska

ewa.matyszewska@infor.pl