Ile można dorobić do emerytury

Przejście na emeryturę lub rentę nie musi oznaczać dla świadczeniobiorcy zakończenia kariery zawodowej. Jeśli przepisy nie uzależniają przyznania emerytury od rozwiązania stosunku pracy, może on kontynuować dotychczasowe zatrudnienie. Może też na nowo podjąć pracę i uzyskiwać z tego tytułu przychód.

Większość dorabiających emerytów i rencistów musi uważać, aby uzyskiwany przez nich przychód nie przekraczał określonych progów zarobkowych. Nie dotyczy to jednak emerytów, którzy ukończyli powszechny wiek emerytalny wynoszący 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn. Osoby te, począwszy od miesiąca ukończenia tego wieku, mają możliwość osiągania przychodu z jakiejkolwiek działalności i bez żadnych ograniczeń.

Uprawnienie to przysługuje im bez względu na to, czy pobierają emeryturę przyznaną w związku z ukończeniem wspomnianego wieku, czy też wcześniejszą emeryturę. Co więcej, mogą dorabiać bez ograniczeń także wtedy, gdy pobierają - jako świadczenie korzystniejsze - np. rentę z tytułu niezdolności do pracy lub rentę rodzinną. Renta wypłacana jest wówczas bez względu na wysokość uzyskiwanego przez świadczeniobiorcę przychodu.

Bez żadnych ograniczeń mogą też dorabiać osoby uprawnione do renty inwalidy wojennego, renty inwalidy wojskowego, którego niezdolność do pracy pozostaje w związku ze służbą wojskową, a także renty rodzinnej przysługującej po osobach uprawnionych do tych świadczeń, których śmierć nastąpiła w związku ze służbą wojskową.

Ograniczenie możliwości zarobkowania nie dotyczy również osób, które wykonują wyłącznie działalność niespodlegającą obowiązkowi ubezpieczeń społecznych, tj. np.

● umowę o dzieło zawartą z innym podmiotem niż własny pracodawca (o ile nie jest ona wykonywana na rzecz własnego pracodawcy),

● umowę z przeniesieniem praw autorskich i patentowych,

● umowę agencyjną, umowę zlecenia lub inną umowę o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego stosuje się przepisy dotyczące zlecenia (dotyczy to uczniów gimnazjów, szkół ponadgimnazjalnych, szkół ponadpodstawowych oraz studentów, którzy nie ukończyli 26 lat.

Ograniczenie możliwości zarobkowania dotyczy emerytów (którzy nie ukończyli powszechnego wieku emerytalnego) oraz rencistów, wykonujących działalność podlegającą obowiązkowi ubezpieczenia społecznego.

Taką działalnością jest m.in. praca wykonywana w ramach stosunku pracy lub na podstawie umowy o pracę nakładczą, a także praca wykonywana na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego stosuje się przepisy dotyczące zlecenia albo umowy o dzieło lub współpracy przy wykonywaniu tych umów. Obowiązek ubezpieczenia społecznego obejmuje również osoby wykonujące pozarolniczą działalność (w tym działalność gospodarczą) oraz współpracujące przy jej wykonywaniu, co oznacza, że przychód z tej działalności wpływa na zawieszenie lub zmniejszenie emerytury lub renty.

W sytuacji gdy świadczeniobiorca, wykonując jedną z działalności podlegającą obowiązkowi ubezpieczenia społecznego, zwolniony jest z obowiązku opłacania składek z tytułu tej działalności (np. w związku z ustaleniem prawa do emerytury lub renty czy też podleganiem ubezpieczeniom z innego tytułu), osiągnięty z tej działalności przychód również wpływa na zawieszenie lub zmniejszenie pobieranego świadczenia.

Ponadto, na zawieszenie lub zmniejszenie emerytury lub renty ma też wpływ przychód z tytułu służby pełnionej m.in. w: Wojsku Polskim, Policji, Służbie Więziennej, Państwowej Straży Pożarnej, Służbie Celnej, Straży Granicznej, Urzędzie Ochrony Państwa, Biurze Ochrony Rządu.

Osoby uzyskujące przychód mają wyznaczone dwa progi zarobkowe: niższą oraz wyższą kwotę graniczną.

Wyższa wynosi 70 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia za kwartał kalendarzowy ostatnio ogłoszonego przez GUS (obecnie 2179,70 zł, a od 1 marca 2010 r. - 2270,60 zł). Jeśli osoba uprawniona przekroczyła ten limit, a jej przychód nie był wyższy od drugiego progu zarobkowego, świadczenie podlega zmniejszeniu o kwotę przekroczenia tego limitu, nie więcej jednak niż o maksymalną kwotę zmniejszenia ustaloną dla emerytury lub renty w danym okresie (patrz tabela).

Drugi, wyższy próg zarobkowy, stanowi 130 proc. wymienionego wynagrodzenia (obecnie 4048,10 zł, a od 1 marca 2008 r. - 4216,70 zł). Przekroczenie tego progu powoduje, że emerytura lub renta podlega zawieszeniu.

Osoby uprawnione do emerytury lub renty, które podejmują działalność zarobkową objętą obowiązkiem ubezpieczenia społecznego, muszą o tym powiadomić właściwą jednostkę ZUS wypłacającą świadczenie. Wypełniają wtedy specjalny druk (ZUS Rw-73 Oświadczenie o osiąganiu przychodu). W oświadczeniu tym nie podają jednak konkretnej wysokości przychodu, a jedynie wskazują, czy będzie on na tyle wysoki, że spowoduje zawieszenie lub zmniejszenie świadczenia, czy też na tyle niski, że nie spowoduje takich skutków.

Na podstawie takiego oświadczenia ZUS zawiesza bądź zmniejsza emeryturę lub rentę (w maksymalnej wysokości) albo wypłaca ją w pełnej kwocie. Formularz trzeba złożyć w ZUS także w każdym przypadku zmiany wysokości przychodu, która wpływa na zawieszenie lub zmniejszenie emerytury bądź renty.

Osoby, które dopiero ubiegają się o emeryturę lub rentę z tytułu niezdolności do pracy, nie wypełniają oświadczenia na odrębnym formularzu ZUS Rw-73. Odpowiednie informacje o zamiarze osiągania przychodu muszą natomiast podać we wniosku o świadczenie składanym odpowiednio na formularzu ZUS Rp-1 E lub ZUS Rp-1 R, wypełniając właściwy punkt w części III tego wniosku (Oświadczenie osoby ubezpieczonej).

Z kolei osoby ubiegające się o rentę rodzinną, które zamierzają podjąć lub kontynuować działalność zarobkową, muszą zarówno wypełnić odpowiednią rubrykę we wniosku o to świadczenie (na formularzu ZUS Rp-2), jak również dołączyć do wniosku oświadczenie na formularzu ZUS Rw-73.

Trzeba podkreślić, że świadczeniobiorca może też w trakcie roku kalendarzowego przedłożyć w ZUS zaświadczenie płatnika składek wskazujące konkretną wysokość przychodu. Jeśli przychód ten niewiele przekracza 70 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, ZUS zmniejszy w tym przypadku emeryturę lub rentę o kwotę faktycznego przekroczenia niższego progu zarobkowego, a nie o maksymalną kwotę zmniejszenia przewidzianą dla określonego rodzaju świadczenia.

Informując ZUS o wysokości przychodu, trzeba mieć na uwadze ogólne zasady dotyczące wliczania określonych składników wynagrodzenia do przychodu wpływającego na ewentualne zawieszenie lub zmniejszenie świadczenia. Uwzględnia się bowiem tylko te składniki, które stanowią podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. W przypadku pracowników, a także osób wykonujących pracę nakładczą należą do nich m.in. wynagrodzenia zasadnicze, wynagrodzenia za godziny nadliczbowe, różnego rodzaju dodatki, nagrody czy też ekwiwalenty za niewykorzystany urlop wypoczynkowy.

Na zawieszenie lub zmniejszenie emerytury bądź renty wpływają też kwoty wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy, a także kwoty pobranych przez pracownika zasiłków: chorobowego, macierzyńskiego i opiekuńczego oraz świadczenia rehabilitacyjnego i wyrównawczego, zasiłku wyrównawczego i dodatku wyrównawczego.

Ubezpieczona w 2008 roku ukończyła 55 lat i nabyła prawo do wcześniejszej emerytury. Od marca 2009 r. zamierza zatrudnić się dwóch różnych firmach: w jednej w ramach umowy zlecenia (z miesięcznym wynagrodzeniem w wysokości 3500 zł), a w drugiej na podstawie umowy o dzieło (z miesięcznym wynagrodzeniem w kwocie 2000 zł). Ubezpieczona musi poinformować ZUS o zamiarze uzyskiwania przychodu jedynie z tytułu umowy zlecenia, a więc w wysokości powodującej zmniejszenie emerytury, składając w tym celu oświadczenie na druku ZUS Rw-73. Wprawdzie suma przychodów z obydwu umów spowodowałaby przekroczenie wyższego progu zarobkowego i - tym samym - zawieszenie świadczenia, jednakże przychód z umowy o dzieło - jako niepodlegający obowiązkowi ubezpieczeń społecznych - nie jest uwzględniany dla celów zawieszalności świadczeń.

@RY1@i02/2010/031/i02.2010.031.183.0010.001.jpg@RY2@

Miesięczne kwoty maksymalnych zmniejszeń

Marek Opolski

gp@infor.pl

Ustawa z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227).

Rozporządzenie ministra pracy i polityki socjalnej z 22 lipca 1992 r. w sprawie szczegółowych zasad zawieszania lub zmniejszania emerytury i renty (Dz.U. nr 58, poz. 290 z późn. zm.).