Jak ubezpieczony może podwyższyć wysokość przyszłej emerytury

Od 23 września osoby mające przed 1 stycznia 1999 r. mniej niż sześć miesięcy pracy mogą się teraz ubiegać o ustalenie wysokości kapitału początkowego. Nowe zasady wprowadzono także wobec tych, którzy nie mogli udowodnić wysokości zarobków w latach 1980 - 1998. Z takiego to bowiem okresu można było wybierać kolejne lata podlegania ubezpieczeniom społecznym. Obecnie ci ubezpieczeni mogą składać wnioski o obliczenie kapitału początkowego także z lat 70.

Kapitał początkowy jest ustalany dla osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r. Dzieje się tak dlatego, że jego wysokość jest obliczana głównie dla osób przechodzących na emeryturę powszechną przysługującą na podstawie art. 24 lub 24a ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, tzw. emerytalnej. Jest to ważna część emerytury przyznawana ubezpieczonym, którzy ukończyli powszechny wiek emerytalny wynoszący 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn.

ZUS oblicza również kapitał dla osób przechodzących na wcześniejszą emeryturę, zgodnie z art. 184 ustawy emerytalnej. Świadczenie otrzymują osoby, które na 1 stycznia 1999 r. udowodniły odpowiedni staż ubezpieczeniowy, a także wymagany okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Zasada ta dotyczy także wykonujących prace na kolei, w górnictwie lub twórców. Emerytura powszechna lub wcześniejsza liczona jest przez podzielenie podstawy jej obliczenia przez średnie dalsze trwanie życia przyjęte w dniu faktycznego przejścia na emeryturę. Podstawą wyliczenia emerytury jest zaś suma zwaloryzowanego kapitału początkowego i składek na ubezpieczenie emerytalne zewidencjonowanych na koncie ubezpieczonego w ZUS do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje wypłata tego świadczenia, z uwzględnieniem ich waloryzacji. Zasady te jasno więc wskazują, że kapitał ten jest ważnym składnikiem emerytury powszechnej lub wcześniejszej dla osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r.

Reforma systemu emerytalnego spowodowała konieczność rozliczenia składek emerytalnych wpłaconych do ZUS za pracowników zgłoszonych do ubezpieczenia przez pracodawców. To samo było niezbędne w stosunku do kapitału emerytalnego zgromadzonego przez przedsiębiorców prowadzących samodzielnie działalność gospodarczą.

W efekcie tego przyjęto, że datą rozliczenia starego systemu emerytalnego będzie 31 grudnia 1998 r. Podstawą do obliczenia kapitału początkowego, będącego faktycznie rozliczeniem starego systemu oszczędzania na emerytury, jest kwota 1220,89 zł. W praktyce jest to 100 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia obowiązującego w II kwartale 1998 r.

Ze względu na to, że kapitał początkowy jest ustalany na 1 stycznia 1999 r., więc aby kwota ta nie traciła na wartości, każdego roku musi być waloryzowana na takich samych zasadach, jak składki wpłacane na konta ubezpieczonych od 1 stycznia 1999 r.

Różnica jednak między środkami zgromadzonymi przed reformą emerytalną a wpływającymi na bieżąco początkowo sprowadzała się do tego, że pierwsza waloryzacja została przeprowadzona według specjalnego wskaźnika dotyczącego wyłącznie kapitału początkowego. Wielkość ta za cały 1999 r. wynosiła 115,60 proc.

Ale już kolejne przeliczenia kapitału początkowego, tj. za rok 2000 i lata następne, przeprowadzane są według wskaźników waloryzacji - jak dla składek na ubezpieczenie emerytalne - ogłaszanych w Monitorze Polskim w obwieszczeniu ministra pracy i polityki społecznej.

Wniosek o ustalenie kapitału początkowego można złożyć w każdej chwili lub dopiero w dniu ubiegania się o emeryturę. Ale nawet wtedy jest on liczony tak, jakby został ustalony 1 stycznia 1999 r. Różnica bardziej dotyczy waloryzacji przed przejściem na emeryturę.

Zgodnie z art. 25a powołanej wyżej ustawy przy ustalaniu wysokości emerytury kwota składek na ubezpieczenie emerytalne zewidencjonowanych na koncie ubezpieczonego po 31 stycznia roku, za który przeprowadzono ostatnią waloryzację roczną, jest podwyższana kwartalnie.

Jeśli ZUS ustala wysokość emerytury w pierwszym kwartale danego roku, to ostatnia kwartalna waloryzacja składek jest przeprowadzana za trzeci kwartał poprzedniego roku. I to wszystko.

Natomiast w przypadku złożenia wniosku w drugim kwartale danego roku ZUS podwyższa wysokość zgromadzonych środków wskaźnikiem waloryzacji za czwarty kwartał poprzedniego roku.

Osoby decydujące się na złożenie wniosku o emeryturę w trzecim kwartale danego roku po raz ostatni mają kapitał podwyższany za pierwszy kwartał danego roku, a w czwartym kwartale - za drugi kwartał danego roku.

Przyjęcie przez ustawodawcę zasady, że wysokość kapitału początkowego jest waloryzowana na takich samych zasadach bez względu na datę złożenia wniosku, powoduje, że z takiej możliwości mogą korzystać osoby, które jeszcze niedawno nie miały prawa do ustalania wysokości kapitału początkowego. Wystąpić więc o to mogą osoby, które przed 1 stycznia 1999 r. pracowały lub prowadziły pozarolniczą działalność gospodarczą przez okres krótszy niż sześć miesięcy.

Dzięki zmianom, które obowiązują od 23 września tego roku, osobom tym ZUS ustali kapitał początkowy z faktycznego okresu oszczędzania, nawet jeśli to będzie jeden miesiąc lub dwa tygodnie. Także ubezpieczeni, którzy co prawda posiadają długi staż pracy, ale nie mają dokumentacji płacowej na potwierdzenie wysokości zarobków, teraz będą mogli ponownie złożyć wniosek o ustalenie jego wysokości.

W efekcie nowelizacji, która także weszła w życie 23 września br., ZUS będzie musiał wyliczyć wysokość kapitału początkowego z kolejnych 10 lat sprzed 1999 r. Tym samym przestał obowiązywać przepis, że kapitał początkowy można ustalać wyłącznie z 19 lat poprzedzających wejście w życie reformy emerytalnej. Jednak jeśli nawet kapitał ten teraz zostanie ustalony z lat 70., to i tak pierwsza waloryzacja będzie liczona tak jakby wniosek o ustalenie kapitału początkowego był złożony w 1999 roku.

Od 23 września tego roku obowiązują nowe przepisy umożliwiające ustalenie wysokości kapitału początkowego z kolejnych 10 lat wybranych sprzed 1 stycznia 1999 roku. Zostało więc zlikwidowane ograniczenie czasowe, które powodowało, że ZUS mógł ustalić wysokość kapitału początkowego wyłącznie z kolejnych, następujących po sobie 10 lat z okresu od 1980 do 1998 roku. Teraz ubezpieczona musi ponownie złożyć wniosek do ZUS, który wyliczy jej wysokość kapitału początkowego. Będzie to jednak możliwe tylko wówczas, jeśli równocześnie załączy dokumenty potwierdzające wysokość zarobków we wskazanym okresie.

W opisanym przypadku ZUS ustali wysokość kapitału początkowego i zwaloryzuje jego wysokość. Ubezpieczona ubiegająca się o świadczenie musi jednak przedstawić dokumenty potwierdzające okresy składkowe i nieskładkowe przebyte do 31 grudnia 1998 r., a także wysokość zarobków z tego okresu. Ponieważ pracowała ona przez długi czas przed reformą emerytalną z 1999 r., wyliczony kapitał będzie wysoki i tym samym wpłynie na kwotę świadczenia. Ubezpieczona 60 lat ukończy jeszcze w tym roku, więc jej emerytura będzie wyliczona na zasadach mieszanych (w 55 proc. po staremu, a w 45 proc. według nowych zasad), o ile taki sposób obliczenia wysokości świadczenia okaże się korzystniejszy od ustalanego w całości po nowemu. W każdym jednak przypadku na jego wysokość będzie mieć wpływ kwota zwaloryzowanego kapitału początkowego.

Ubezpieczony będzie mieć podwyższony kapitał początkowy także wówczas, jeśli złoży wniosek w okresie kwiecień - maj 2014 r. W takiej sytuacji ostatnia roczna waloryzacja składek będzie przeprowadzona na 31 stycznia 2012 r. za cały rok 2012 r. Tak policzona kwota jest włączana do kolejnej ustalanej kwartalnej, poczynając od I kwartału 2013 r. W przypadku kiedy osoba uprawniona będzie się ubiegać o emeryturę w II kwartale, ale w czerwcu, np. 2014 r., wówczas kwota składek poddana ostatniej rocznej podwyżce (tj. kwota składek na 31 stycznia 2013 r. zwiększona za 2013 r.) nie podlega żadnej waloryzacji kwartalnej. W przypadku ubiegania się o świadczenie w III lub IV kwartale, np. 2014 r., kwota składek poddana ostatniej rocznej podwyżki (tj. kwota składek na 31 stycznia 2013 r. zwaloryzowana za 2013 r.) powinna być włączona w ten cykl, poczynając od pierwszego kwartału 2014 r.

Rok Wskaźnik waloryzacji Miejsce ogłoszenia

2000 112,72 proc. M.P. z 2006 r. nr 42, poz. 453

2001 106,68 proc. M.P. z 2006 r. nr 42, poz. 453

2002 101,90 proc. M.P. z 2006 r. nr 42, poz. 453

2003 102,00 proc. M.P. z 2006 r. nr 42, poz. 453

2004 103,63 proc. M.P. z 2006 r. nr 42, poz. 453

2005 105,55 proc. M.P. z 2006 r. nr 42, poz. 453

2006 106,90 proc. M.P. z 2007 r. nr 39, poz. 453

2007 112,85 proc. M.P. z 2008 r. nr 44, poz. 388

2008 116,26 proc. M.P. z 2009 r. nr 32, poz. 469

2009 107,22 proc. M.P. z 2010 r. nr 37, poz. 520

2010 103,98 proc. M.P. z 2011 r. nr 35, poz. 418

@RY1@i02/2011/236/i02.2011.236.183001400.802.jpg@RY2@

Wysokość wybranych świadczeń wypłacanych przez ZUS

Bożena Wiktorowska

bozena.wiktorowska@infor.pl

Art. 24, 25a oraz art. 173 - 183 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tj. Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.).