Abonamenty zdrowotne nie zawsze ze składkami

Naczelny Sąd Administracyjny w pełnym składzie Izby Finansowej stwierdził 24 października 2011 r. (sygn. II FPS 7/10), że pracodawca musi odprowadzić podatek dochodowy od osób fizycznych od abonamentów zdrowotnych sfinansowanych za zatrudnionych - nawet jeśli odpłatność została ustalona ryczałtowo. Wartość takiego świadczenia przypadająca na konkretnego pracownika, który wyraził chęć partycypacji w projekcie, podlega opodatkowaniu na etapie możliwości samego skorzystania z pakietu (opłacenia miesięcznej należności przez zakład), a nie dopiero gdy obdarowany faktycznie skorzystał z usług prywatnej kliniki (przyszedł do lekarza, zrobił badania itd.) - wynika z uchwały.

Wprawdzie NSA nie wskazał konkretnie, jak ustalać zindywidualizowany przychód przypisany na jednego zatrudnionego objętego pakietem jednak uznał, że punktem odniesienia powinna być cena zakupu pakietu. Najprostszą metodą jest zatem podzielenie wartości kompleksowej odpłatności ryczałtowej ponoszonej przez pracodawcę przez liczbę pracowników uprawnionych do korzystania z abonamentów (odpadają ci, którzy powiedzieli nie). Nie jest to jednak zawsze możliwe, zwłaszcza jeśli pracodawca ponosi odpłatność roczną albo gdy cena abonamentu obejmuje również usługi w ramach profilaktyki zdrowotnej, która jest dla pracowników zwolniona spod opodatkowania.

Opisana uchwała ma bezpośredni związek z ustaleniem obowiązku podlegania ubezpieczeniom społecznym przez pakiety medyczne opłacane przez zakład za pracowników. Podstawą wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne jest bowiem przychód pracownika w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Skoro NSA rozstrzygnął, że stanowią one przychód, w konsekwencji wchodzą do podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, a w konsekwencji i na ubezpieczenia zdrowotne.

Generalnie należy więc przyjąć, że wartość pakietu medycznego opłaconego przez zakład za pracownika (nawet w ramach ryczałtu) stanowi dla niego nieodpłatne świadczenie podlegające obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym i zdrowotnemu. Pracodawca musi od niego potrącić i opłacić składki emerytalną, rentową, chorobową, wypadkową, zdrowotną, na Fundusz Pracy (FP), na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (FGŚP) oraz ewentualnie na Fundusz Emerytur Pomostowych (FEP).

Składki te pracodawca musi wykazać w imiennym raporcie miesięcznym ZUS RCA składanym za pracownika za miesiąc, kiedy zakład opłacił za niego abonament, a więc do 5. albo 15. dnia następnego miesiąca po miesiącu poniesienia przez pracodawcę należności za pakiety medyczne. Oznacza to, że zindywidualizowaną wartość abonamentu płatnik dodaje do innych przychodów zatrudnionego, jakie zostały mu wypłacone bądź postawione do dyspozycji przez zakład, a składki z tytułu abonamentu pobiera fizycznie z tych innych przychodów. Są jednak sytuacje, kiedy abonamenty finansowane przez zakład nie są objęte obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi.

Od wartości abonamentu zdrowotnego ponoszonego przez zakład za zatrudnionego nie odprowadza się żadnych składek, jeśli pracownik zachowuje do niego prawo podczas pobierania wynagrodzenia chorobowego, zasiłków chorobowego, macierzyńskiego, opiekuńczego bądź świadczenia rehabilitacyjnego - w myśl układu zbiorowego pracy czy przepisów o wynagradzaniu, jeżeli pracownik faktycznie może z nich korzystać podczas choroby lub innej absencji zasiłkowej. Wynika tak z par. 2 ust. 1 pkt 24 rozporządzenia MPiPS z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (Dz.U. nr 161, poz. 1106 ze zm.).

Ważne jest, by układ zbiorowy pracy albo przepisy płacowe wprost przewidywały możliwość korzystania z pakietu zdrowotnego podczas przebywania na którymś z tych świadczeń. Jeśli takiego postanowienia brak w układzie czy przepisach płacowych, od całości pakietu trzeba odprowadzić składki, choćby zatrudniony chorował pełny miesiąc. [Przykład 1]

Pracodawca nie potrąca także żadnych składek z racji abonamentu zdrowotnego udostępnionego osobie pozostającej na urlopie macierzyńskim albo na urlopie wychowawczym. Fakt przebywania na urlopie macierzyńskim i wychowawczym stanowią bowiem odrębne od pracowniczego tytuły ubezpieczeń społecznych. Znaczy to, że w trakcie wskazanych urlopów zatrudniony nie podlega ubezpieczeniom społecznym ze stosunku pracy, lecz z tytułu wskazanych urlopów.

Za czas urlopu macierzyńskiego (uzyskiwania zasiłku macierzyńskiego) pracownika naliczane są składki emerytalna i rentowa od kwoty zasiłku, a za czas urlopu wypoczynkowego - od kwoty minimalnego wynagrodzenia. [Przykład 2]

Dlatego równowartość pakietu medycznego, do którego pracownik zachowuje prawo podczas urlopu macierzyńskiego bądź wychowawczego, jest wolna od składek. Nie ma przy tym znaczenia, czy regulacje wewnątrzzakładowe zawierają takie postanowienie, czy też nie. Na marginesie warto dodać, że zakład nie ma prawa pozbawić zatrudnionego prawa do korzystania z abonamentu medycznego tylko dlatego, że ten ostatni przeszedł na urlop macierzyński czy wychowawczy. Takie postępowanie większość ekspertów poczytuje za dyskryminację w zatrudnieniu ze względu na rodzicielstwo (art. 183a i art. 183c kodeksu pracy). [Przykład 3]

Płatnik nie odprowadza składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne od korzyści materialnych wynikających z układów zbiorowych pracy, regulaminów wynagradzania lub przepisów o wynagradzaniu, polegających m.in. na zakupie przez niego po cenach niższych niż detaliczne niektórych usług (par. 2 ust. 1 pkt 27 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe). Cytowany przepis to skuteczne rozwiązanie potanienia dodatkowych świadczeń przekazywanych załodze, w tym abonamentów zdrowotnych. Aby jednak udostępniany zatrudnionemu w tym trybie pakiet medyczny pozostawał w całości zwolniony od składek, muszą zostać łącznie spełnione warunki:

● uprawnienie pracownika do abonamentu musi mieć swoje źródło w układzie zbiorowym, regulaminie płacowym czy przepisach o wynagradzaniu,

● zatrudniony musi ponosić choćby minimalną odpłatność z tego tytułu.

Wartość pakietu medycznego opłaconego przez zakład za pracownika (nawet w ramach ryczałtu) stanowi dla niego nieodpłatne świadczenie podlegające obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym i zdrowotnemu

Rozważmy dwie sytuacje. W pierwszej pan Jan, pracownik, był chory przez 20 dni listopada 2011 r. Od wartości abonamentu przypadającego na okres zwolnienia lekarskiego pana Jana nie należy odprowadzać składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, na FP, FGŚP i ewentualnie na FEP. Wartość tę ustalamy tak:

● wartość miesięcznego abonamentu dzielimy przez liczbę dni kalendarzowych miesiąca: 70 zł : 30 dni = 2,33 zł,

● wynik mnożymy przez liczbę dni przebywania na zwolnieniu lekarskim: 2,33 dni x 20 dni = 46,60 zł.

Część abonamentu w kwocie 23,40 zł doliczamy do przychodów pracownika i łącznie oskładkowujemy. Wolna od składek jest natomiast część pakietu przypadająca na czas choroby pracownika, czyli 46,60 zł.

W drugiej sytuacji inna pracownica tej samej spółki przez 10 dni listopada 2011 r. przebywała na zasiłku opiekuńczym na chore dziecko. Mimo to pełna wartość opłacanego za nią abonamentu podlega ubezpieczeniom, ponieważ układ zbiorowy nie gwarantuje prawa do korzystania z niego podczas przebywania na zasiłku opiekuńczym.

Od wartości abonamentu, przypadającą na okres pobytu pani Krystyny na urlopie wychowawczym w tym miesiącu nie należy odprowadzać żadnych składek. Część wolną ustalamy, uzyskując:

● stawkę dzienną abonamentu, kwotę miesięcznego abonamentu dzieląc przez liczbę dni kalendarzowych miesiąca: 82 zł : 30 dni = 2,73 zł,

● kwotę abonamentu przypadającą na czas urlopu wychowawczego, stawkę dzienną abonamentu mnożąc przez liczbę dni korzystania w danym miesiąc z urlopu wychowawczego: 2,73 zł x 17 dni = 46,41 zł.

Część abonamentu o wielkości 46,41 zł jest zwolniona ze składek, a reszta w kwocie 35,59 zł podlega ubezpieczeniom społecznym i zdrowotnemu.

Wartość pełnego miesięcznego abonamentu, z którego pani Beata mogła korzystać w listopadzie, jest zwolniona od składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne.

Renata Majewska

gp@infor.pl