Uproszczono zasady dorabiania do zasiłków i świadczeń przedemerytalnych

Osoby uprawnione do świadczeń i zasiłków przedemerytalnych mogą podejmować działalność zarobkową. Gdy praca, którą wykonują, objęta jest obowiązkiem ubezpieczeń społecznych, nie mogą uzyskiwać z niej zbyt wysokich przychodów. Gdy bowiem przekroczą one jeden z obowiązujących progów zarobkowych, ZUS zawiesza prawo do świadczenia albo dokonuje jego zmniejszenia.

Ograniczone możliwości dorabiania dotyczą osób uzyskujących przychód z tytułu działalności objętej obowiązkiem ubezpieczeń społecznych, a więc m.in. z tytułu:

● zatrudnienia w ramach stosunku pracy,

● pracy na podstawie umowy o pracę nakładczą,

● pracy w rolniczej spółdzielni produkcyjnej lub spółdzielni kółek rolniczych,

● pracy na podstawie umowy agencyjnej lub umowy-zlecenia, innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego stosuje się przepisy dotyczące zlecenia lub współpracy przy wykonywaniu tych umów,

● pozarolniczej działalności (w tym działalności gospodarczej) oraz współpracy przy jej wykonywaniu.

Rodzaje działalności objętej obowiązkiem ubezpieczeń społecznych wynikają z ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Może się zdarzyć, że jedna z wymienionych wyżej działalności jest - zgodnie z obowiązującymi przepisami - objęta obowiązkiem ubezpieczeń społecznych, ale osoba ją wykonująca zwolniona jest w konkretnym przypadku z opłacania składek (np. ze względu na posiadanie innego tytułu do obowiązkowych ubezpieczeń). W takiej sytuacji pomimo braku obowiązku opłacania składek przychód z takiej działalności wpływa na zawieszenie lub zmniejszenie pobieranego świadczenia lub zasiłku przedemerytalnego.

Tomasz R. od 2002 roku ma prawo do zasiłku przedemerytalnego. Od lipca 2003 roku jest zatrudniony na podstawie stosunku pracy. W marcu 2011 roku założył własną firmę. Z tytułu działalności gospodarczej nie opłaca jednak składek na ubezpieczenia społeczne, gdyż przystąpienie do ubezpieczeń społecznych dla przedsiębiorcy będącego pracownikiem (otrzymującego wynagrodzenie minimalne) jest dobrowolne. Mimo tego na wysokość jego zasiłku wypływa nie tylko przychód z tytułu stosunku pracy, ale też działalności gospodarczej.

Ograniczenie zarobkowania dotyczy również uprawnionych do świadczenia lub zasiłku przedemerytalnego, którzy uzyskują przychód z tytułu służby pełnionej w: Wojsku Polskim, Policji (Milicji Obywatelskiej), Urzędzie Ochrony Państwa, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Agencji Wywiadu, Służbie Kontrwywiadu Wojskowego i Służbie Wywiadu Wojskowego oraz Centralnym Biurze Antykorupcyjnym (w organach bezpieczeństwa publicznego), Straży Granicznej, Służbie Więziennej, Państwowej Straży Pożarnej, Służbie Celnej, Biurze Ochrony Rządu.

Należy podkreślić, że przychód z tytułu działalności podlegającej obowiązkowi ubezpieczeń społecznych lub z tytułu służby wpływa na wypłatę świadczenia tylko wtedy, gdy działalność ta była wykonywana w czasie posiadania uprawnień do świadczenia lub zasiłku przedemerytalnego. To korzystne rozwiązanie dla tych osób, które uzyskały przychód z tytułu działalności wykonywanej przed ustaleniem prawa do świadczenia (zasiłku) lub po ustaniu prawa do tego świadczenia.

Marek P. od 1 marca 2011 r. jest uprawniony do świadczenia przedemerytalnego. Dotychczas nie podjął żadnego zatrudnienia. W kwietniu 2011 roku poprzedni pracodawca, który zwolnił go z przyczyn ekonomicznych, wypłacił mu zaległe wynagrodzenie za kilka miesięcy 2010 roku w łącznej wysokości 5400 zł, a więc przekraczającej graniczną kwotę przychodu. Pomimo tego świadczenie za kwiecień 2011 roku nie podlega zawieszeniu. Uzyskany w tym miesiącu przychód przysługiwał bowiem z tytułu pracy wykonywanej przed nabyciem prawa do świadczenia przedemerytalnego.

Na zawieszenie lub zmniejszenie świadczenia (zasiłku) przedemerytalnego nie ma też żadnego wpływu przychód z działalności nieobjętej obowiązkiem ubezpieczeń społecznych (np. z umów o dzieło zawartych z innym podmiotem niż własny pracodawca i niewykonywanych na jego rzecz, z praw autorskich i patentowych czy też honorariów za działalność twórczą lub artystyczną).

Anna P. od kilku lat jest uprawniona do świadczenia przedemerytalnego. W marcu 2011 roku podjęła pracę na podstawie umowy o dzieło. Z tego tytułu uzyskuje co miesiąc zarobki w wysokości 1500 zł. Ze względu na to, że wykonywanie umowy o dzieło nie jest objęte obowiązkiem ubezpieczeń społecznych, przychód z tego tytułu nie ma żadnego wpływu na zawieszenie lub zmniejszenie świadczenia przedemerytalnego. Uprawniona może więc uzyskiwać przychód z takiego tytułu bez żadnych ograniczeń.

Na zawieszenie lub zmniejszenie świadczenia wpływa co do zasady wyłącznie przychód, od którego należy opłacać składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. W przypadku pracowników jest to przychód w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych (m.in. wynagrodzenia zasadnicze, wynagrodzenia za godziny nadliczbowe, różnego rodzaju dodatki czy nagrody). Jeśli pracownik jest dodatkowo zatrudniony u swojego pracodawcy na podstawie umowy agencyjnej, umowy-zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do których zgodnie z kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące umowy-zlecenia lub umowy o dzieło, przychód wypłacony z tego tytułu również stanowi podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Wpływa on zatem na zawieszenie lub zmniejszenie świadczenia. Powyższe dotyczy również przychodu uzyskanego z tytułu wymienionych umów zawartych z innym podmiotem niż własny pracodawca, ale wykonywanych na jego rzecz.

Barbara J. jest od sierpnia 2009 roku uprawniona do świadczenia przedemerytalnego. Od 1 listopada 2010 roku wykonuje umowę o pracę, a także umowę-zlecenie zawartą z własnym pracodawcą. Oprócz wynagrodzenia zasadniczego z umowy o pracę i wynagrodzenia ze zlecenia pracodawca wypłaca jej dodatek stażowy i nagrody kwartalne. Wszystkie wymienione składniki należy uwzględnić, ustalając przychód, który może spowodować zawieszenie lub zmniejszenie świadczenia przedemerytalnego.

Andrzej R. ma prawo do zasiłku przedemerytalnego. Od kilku lat jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę. Od 1 marca 2011 r. jego miesięczne wynagrodzenie z umowy o pracę wynosi 2400 zł. W kwietniu 2011 r. pracodawca zawarł z nim dodatkowo umowę-zlecenie. Z tego tytułu co miesiąc będzie otrzymywał wynagrodzenie w wysokości 600 zł. Łączny przychód pracownika wynosi więc co miesiąc 3000 zł i przekracza graniczną kwotę przychodu (od 1 marca 2011 r. wynosi 2257,50 zł). Skutkuje to zatem zawieszeniem świadczenia przedemerytalnego.

Zasadą jest, że wpływu na zawieszenie lub zmniejszenie świadczenia lub zasiłku przedemerytalnego nie mają składniki przychodu, od których nie ma obowiązku opłacenia składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Składniki te zostały wymienione w rozporządzeniu z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Chodzi m.in. o:

● nagrody jubileuszowe, które według zasad określających warunki ich przyznawania przysługują pracownikowi nie częściej niż co pięć lat,

● odprawy, odszkodowania i rekompensaty wypłacane pracownikom z tytułu wygaśnięcia lub rozwiązania stosunku pracy,

● ekwiwalenty pieniężne za użyte przy wykonywaniu pracy narzędzia, materiały lub sprzęt, będące własnością pracownika,

● świadczenia finansowane ze środków przeznaczonych na cele socjalne w ramach zakładowego funduszu świadczeń socjalnych,

● zapomogi losowe w przypadku klęsk żywiołowych, indywidualnych zdarzeń losowych lub długotrwałej choroby.

Przepisy przewidują wyjątek od zasady uwzględniania przy ustalaniu przychodu mającego wpływ na zawieszenie lub zmniejszenie świadczenia wyłącznie oskładkowanych składników wynagrodzenia. Dotyczy to kwot wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy, a także zasiłków: chorobowego, macierzyńskiego, opiekuńczego, świadczenia rehabilitacyjnego i wyrównawczego oraz zasiłku i dodatku wyrównawczego.

Od 1 marca 2011 r. obowiązują nowe, mniej skomplikowane zasady dorabiania do świadczeń i zasiłków przedemerytalnych. Zgodnie z dotychczasowymi regulacjami (obowiązującymi do końca lutego 2011 roku) świadczenie przedemerytalne lub zasiłek przedemerytalny podlegały zawieszeniu, jeśli zarobki osoby uprawnionej przekraczały graniczną kwotę przychodu (wyższy próg) wynoszącą 70 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w roku kalendarzowym poprzedzającym termin waloryzacji, ogłoszonego przez prezesa GUS dla celów emerytalnych. Świadczenie było również zawieszane (niezależnie od wysokości przychodu), gdy jego wysokość przekraczała dopuszczalną kwotę przychodu (niższy próg) wynoszącą 50 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia. Jeśli uzyskiwany przychód nie przekraczał granicznej kwoty przychodu, a wysokość świadczenia - dopuszczalnej kwoty przychodu, ale suma świadczenia bądź zasiłku przedemerytalnego oraz zarobków osoby uprawnionej była wyższa od niższego progu zarobkowego, ZUS zmniejszał wypłacane świadczenie. Zmniejszenie to było równe kwocie przekroczenia dopuszczalnej kwoty przychodu pomniejszonej o obowiązkowe składki na ubezpieczenia społeczne finansowane przez osobę ubezpieczoną i ustalone od kwoty przekroczenia. W wyniku tego zmniejszenia świadczenie nie mogło być niższe od minimalnej gwarantowanej jego kwoty (do końca lutego 2011 r. wynosiła ona 420,58 zł).

Wymienione zasady dorabiania do świadczeń i zasiłków przedemerytalnych były dosyć skomplikowane, szczególnie dla uprawnionych. Nowe regulacje obowiązujące od 1 marca 2011 r. przewidują ich uproszczenie, dostosowując je w dużej mierze do tych, które obowiązują emerytów i rencistów.

Od 1 marca 2011 r. świadczenie lub zasiłek przedemerytalny nadal podlega zawieszeniu, gdy uzyskiwany przez uprawnionego przychód przekracza graniczną kwotę przychodu, wynoszącą 70 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w roku kalendarzowym poprzedzającym termin waloryzacji (od 1 marca 2011 r. do 29 lutego 2012 r. - 2257,50 zł). Od tej daty nie stosuje się już natomiast regulacji, która przewidywała zawieszenie świadczenia (niezależnie od wysokości przychodu), w przypadku gdy jego kwota przekraczała dopuszczalną kwotę przychodu.

Rozważmy powyższe na podstawie następującego stanu faktycznego: Hanna G. jest od czerwca 2003 roku uprawniona do świadczenia przedemerytalnego. Wysokość tego świadczenia po waloryzacji w marcu 2010 r. wyniosła 1580,50 zł. W listopadzie 2010 roku podjęła zatrudnienie na podstawie umowy o pracę na 1/4 etatu i otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 500 zł. Pomimo że uzyskiwany przychód nie przekraczał granicznej kwoty przychodu, ZUS zawiesił świadczenie. Jego kwota była bowiem wyższa od dopuszczalnej kwoty przychodu. Począwszy od należności przysługującej za marzec 2011 roku, ZUS podjął wypłatę świadczenia przedemerytalnego w pełnej kwocie, która po waloryzacji od 1 marca 2011 r. wynosi 1629,50 zł.

Przez nowelizację przepisów dokonano istotnych zmian w zakresie zmniejszania świadczeń i zasiłków przedemerytalnych z powodu osiągania dodatkowych przychodów. Świadczenia podlegają obecnie zmniejszeniu, jeśli sam miesięczny przychód (a więc bez zsumowania z kwotą świadczenia - tak jak to było do końca lutego 2011 r.) przekracza dopuszczalną kwotę przychodu. Zmienił się również sposób ustalania tego progu zarobkowego. Dopuszczalna kwota przychodu wynosi obecnie 25 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w roku kalendarzowym poprzedzającym termin waloryzacji, ogłoszonego przez prezesa GUS dla celów emerytalnych. Od 1 marca 2011 r. do 29 lutego 2012 r. wynosi 806,30 zł. Zmniejszenie wymiaru tej kwoty związane jest ze zniesieniem zasady sumowania przychodu i świadczenia przy ustalaniu, czy i o ile została ona przekroczona.

Inną zmianą, znacznie upraszczającą zasady dorabiania jest wprowadzenie nowego sposobu zmniejszenia świadczenia lub zasiłku. Od 1 marca 2011 r. zmniejszenie świadczenia jest równe przekroczeniu dopuszczalnej kwoty przychodu z zastrzeżeniem, że po jego dokonaniu świadczenie nie może być niższe od minimalnej gwarantowanej kwoty (od 1 marca 2011 r. - 433,62 zł). Kwota przekroczenia niższego progu zarobkowego nie jest więc - tak jak dotychczas - pomniejszana o obowiązkowe składki na ubezpieczenia społeczne finansowane przez osobę ubezpieczoną.

Marian D. od kwietnia 2009 roku jest uprawniony do świadczenia przedemerytalnego. Świadczenie to przed waloryzacją od 1 marca 2011 r. wynosiło 841,17 zł, a po tegorocznej waloryzacji - 867,25 zł. Uprawniony jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę od listopada 2010 roku i uzyskuje zarobki w stałej kwocie - 1500 zł brutto. Dotychczas ZUS wypłacał mu świadczenie w zmniejszonej wysokości, gdyż kwota zarobków była niższa od granicznej kwoty przychodu obowiązującej do końca lutego 2011 roku (2172,10 zł), ale suma wynagrodzenia i przysługującego świadczenia (2341,17 zł) była wyższa od dopuszczalnej kwoty przychodu (do końca lutego 2011 roku - 1551,50 zł). Kwota przekroczenia tego progu zarobkowego wynosiła 789,67 zł, a po pomniejszeniu jej o obowiązkowe składki na ubezpieczenia społeczne finansowane przez ubezpieczonego - 681,41 zł (789,67 x 13,71 proc. = 108,26). W związku z tym, że po zmniejszeniu świadczenie byłoby niższe od gwarantowanej kwoty obowiązującej do końca lutego 2011 roku (tj. 420,58 zł), ZUS wypłacał świadczenie w tej gwarantowanej kwocie. Od 1 marca 2011 r. uprawniony nadal zarabia 1500 zł brutto. Wynagrodzenie to nie przekracza granicznej kwoty przychodu obowiązującej w nowym okresie rozliczeniowym (2257,50 zł), ale jest wyższe od dopuszczalnej kwoty przychodu w wysokości obowiązującej od 1 marca 2011 r. (806,30 zł). Kwota tego przekroczenia wynosi 693,70 zł. Po zmniejszeniu świadczenia o tę kwotę nie zostałaby zachowana gwarancja minimalnego świadczenia przedemerytalnego (od 1 marca 2011 r. - 433,62) i dlatego świadczenie nadal podlega zmniejszeniu do tej gwarantowanej kwoty.

Nowe zasady dorabiania do zasiłków i świadczeń przedemerytalnych, oprócz tego, że są znacznie bardziej przejrzyste od dotychczas obowiązujących, mogą być szczególnie korzystne dla osób, które uzyskują niewielkie przychody. W wyniku zastosowania nowego sposobu ustalania zmniejszenia świadczenia może się bowiem okazać, że ZUS będzie je wypłacał w większej wysokości niż dotychczas albo nawet w pełnej kwocie, a więc bez jakiegokolwiek zmniejszenia.

Maria G. jest uprawniona do świadczenia przedemerytalnego. Wysokość tego świadczenia przed waloryzacją wynosiła 1100,20 zł, a po tegorocznej waloryzacji - 1134,31 zł. Uprawniona od kilku lat pracuje. Od stycznia 2011 roku jest zatrudniona na 1/3 etatu ze stałym miesięcznym wynagrodzeniem wynoszącym 850 zł. Zarówno przed 1 marca 2011 r., jak i po 28 lutego 2011 r. przychód ten nie powoduje zawieszenia świadczenia, gdyż jest niższy od granicznej kwoty przychodu. Do końca lutego 2011 roku świadczenie podlegało zmniejszeniu, gdyż łącznie z kwotą zarobków (1100,20 zł + 850 zł = 1950,20 zł) przekraczało obowiązującą do tej daty dopuszczalną kwotę przychodu (1551,50 zł). Kwota tego przekroczenia wynosiła 398,70 zł, a po pomniejszeniu jej o obowiązkowe składki na ubezpieczenia społeczne finansowane przez ubezpieczonego - 344,04 zł (398,70 zł x 13, 71 proc. = 54,66 zł). O taką też kwotę ZUS zmniejszał przyznane świadczenie, które po tym zmniejszeniu wynosiło 756,16 zł. Od 1 marca 2011 r. zarobki uprawnionej są niższe od miesięcznej granicznej kwoty przychodu obowiązującej w nowym okresie rozliczeniowym (2257,50 zł), ale przekraczają dopuszczalną kwotę przychodu w wysokości obowiązującej od tej daty (806,30 zł). Przekroczenie to wynosi 43,70 zł i o taką właśnie kwotę świadczenie podlega zmniejszeniu od 1 marca 2011 r.

Jan P. jest od marca 2007 roku uprawniony do świadczenia przedemerytalnego. Świadczenie to przed waloryzacją przeprowadzoną 1 marca 2011 r. wynosiło 841,17 zł, a po waloryzacji - 867,25 zł. W marcu 2009 roku uprawniony podjął zatrudnienie na podstawie umowy o pracę na 1/4 etatu i pracuje do dziś. Otrzymuje z tego tytułu stałą miesięczną pensję w wysokości 800 zł brutto. Zarobki te nie powodowały przed 1 marca 2011 r. i nie powodują również obecnie zawieszenia świadczenia, gdyż są niższe od miesięcznej granicznej kwoty przychodu. Do końca lutego 2011 roku ZUS zmniejszał przysługujące uprawnionemu świadczenie, gdyż suma miesięcznych zarobków oraz kwoty świadczenia (841,17 zł + 800 zł = 1641,17 zł) przekraczała dopuszczalną kwotę przychodu obowiązującą do końca lutego 2011 roku (1551,50 zł). Kwota przekroczenia wyniosła 89,67 zł, a po pomniejszeniu jej o obowiązkowe składki na ubezpieczenia społeczne finansowane przez ubezpieczonego - 77,38 zł (89,67 x 13,71 = 12,29 zł). Od 1 marca 2011 r. Jan P. nadal zarabia 800 zł brutto. Dopuszczalna kwota przychodu od 1 marca 2011 r. wynosi natomiast 806,30 zł. Uzyskiwany przychód nie przekracza tym samym niższego progu zarobkowego. W związku z tym, począwszy od należności przysługującej za marzec 2011 roku, ZUS wypłaca świadczenie przedemerytalne w pełnej wysokości.

@RY1@i02/2011/111/i02.2011.111.209.0010.001.jpg@RY2@

Limity przychodu dla osób uprawnionych do świadczenia lub zasiłku przedemerytalnego

Marek Opolski

współpraca Monika Bugaj-Wojciechowska

Art. 6 ustawy z 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych (Dz.U. nr 120, poz. 1252 z późń. zm.).

Ustawa z 3 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o świadczeniach przedemerytalnych (Dz.U. z 2011 r. nr 17, poz. 79).

Art. 6 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).

Ustawa z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 51, poz. 307 z późn. zm.).

Rozporządzenie ministra pracy i polityki społecznej z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (Dz.U. nr 161, poz. 1106 z późn. zm.).

Komunikat prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 15 lutego 2010 r. w sprawie dopuszczalnej kwoty przychodu, granicznej kwoty przychodu oraz rocznej dopuszczalnej kwoty przychodu i rocznej granicznej kwoty przychodu, stosowanych przy zmniejszaniu lub zawieszaniu świadczeń przedemerytalnych oraz zasiłków przedemerytalnych (M.P. nr 10, poz. 113).

Komunikat Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 16 lutego 2011 r. w sprawie dopuszczalnej kwoty przychodu, granicznej kwoty przychodu oraz rocznej dopuszczalnej kwoty przychodu i rocznej granicznej kwoty przychodu, stosowanych przy zmniejszaniu lub zawieszaniu świadczeń przedemerytalnych oraz zasiłków przedemerytalnych (M.P. nr 15, poz. 165).