Jak ubiegać się o emeryturę za pracę w innym kraju UE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych, wyliczając nową emeryturę obliczaną na podstawie składek z konta ubezpieczonego, nie uwzględni okresów przepracowanych w krajach UE. Nadal będzie jednak brał pod uwagę te okresy, ustalając ubezpieczonemu emeryturę na starych zasadach lub minimalne świadczenie. ZUS jest właściwy do rozpatrzenia wniosków o emeryturę osób, które ostatnio były pracownikami lub prowadzącymi pozarolniczą działalność na własny rachunek.

Osoba zamieszkała w Polsce wniosek o emeryturę może złożyć bezpośrednio do właściwej jednostki ZUS albo też za pośrednictwem najbliższej placówki ZUS w miejscu swojego zamieszkania. Ustalenia prawa do emerytury z krajów UE dokonuje jedna z sześciu terenowych jednostek ZUS wyznaczonych do realizacji spraw emerytalno-rentowych podlegających koordynacji wspólnotowej, tj.:

● I Oddział ZUS w Łodzi - właściwy dla pracujących na Cyprze, w Grecji, Hiszpanii, na Malcie, w Portugalii albo we Włoszech,

● Oddział ZUS w Nowym Sączu I - właściwy dla pracujących w Czechach albo na Słowacji,

● Oddział ZUS w Nowym Sączu II - właściwy dla pracujących w Austrii, Słowenii, na Węgrzech,

● Oddział ZUS w Opolu - właściwy dla pracujących w Niemczech,

● Oddział ZUS w Szczecinie - właściwy dla pracujących w Danii, Estonii, Finlandii, na Litwie, Łotwie albo w Szwecji,

● I Oddział ZUS w Warszawie - właściwy dla pracujących w Belgii, Bułgarii, we Francji, w Holandii, Irlandii, Luksemburgu, Rumunii albo w Wielkiej Brytanii.

Wniosek o emeryturę składa zainteresowany lub jego pełnomocnik we właściwej jednostce organizacyjnej ZUS.

Jeśli wnioskodawca mieszka na stałe w Polsce i ma okresy ubezpieczenia przebyte w Polsce i za granicą w państwach członkowskich UE, wniosek o emeryturę powinien zostać złożony we właściwym oddziale ZUS. Istnieje również możliwość złożenia formularza w oddziale ZUS miejsca zamieszkania osoby zainteresowanej, która to placówka następnie przekaże go (po skompletowaniu) do rozpatrzenia właściwej jednostce organizacyjnej ZUS.

W przypadku gdy zainteresowany mieszka na stałe w innym niż Polska państwie członkowskim i ma okresy ubezpieczenia przebyte wyłącznie w Polsce, wniosek o polską emeryturę może złożyć bezpośrednio we właściwej w jego przypadku wyznaczonej jednostce organizacyjnej ZUS. Wniosek można złożyć za pośrednictwem instytucji ubezpieczeniowej państwa zamieszkania, która następnie przekaże go do rozpatrzenia właściwej jednostce organizacyjnej ZUS.

Ze względu na to, że posiada ona okresy ubezpieczenia w Polsce i innych państwach członkowskich, w tym ostatnio przebyte w Portugalii, do rozpatrzenia wniosku o świadczenie emerytalne właściwy jest I Oddział ZUS w Łodzi. Zainteresowana może złożyć wniosek bezpośrednio do niego albo w Oddziale ZUS w Białymstoku, który po skompletowaniu wniosku przekaże go do Łodzi. Po zakończeniu postępowania emerytalnego decyzję w sprawie uprawnień do emerytury (pozytywną albo odmowną) wyda w tym przypadku I Oddział ZUS w Łodzi.

Jeśli wnioskodawca mieszka na stałe w innym niż Polska państwie członkowskim i ma okresy ubezpieczenia przebyte w Polsce oraz w państwie zamieszkania, wniosek o emeryturę powinien złożyć we właściwej zagranicznej instytucji miejsca zamieszkania. Inaczej postąpi osoba zamieszkała w innym niż Polska państwie członkowskim, w którym nie ma żadnych okresów ubezpieczenia, a wykazująca okresy ubezpieczenia nabyte w innych krajach UE, w tym ostatnio w Polsce. Wniosek o emeryturę może ona złożyć w ZUS albo instytucji ubezpieczeniowej państwa, w którym mieszka.

W tym przypadku wniosek o emeryturę należy przesłać do instytucji miejsca zamieszkania, czyli do włoskiej instytucji ubezpieczeniowej, w której osoba była ubezpieczona z tytułu pracy we Włoszech. Instytucja ta przyjmie wniosek i przekaże go, w celu równoległego rozpatrzenia, także do Polski (do ZUS) oraz do Hiszpanii. Będzie on zatem traktowany jako wniosek o przyznanie emerytury z każdego z trzech państw, w których osoba była ubezpieczona, tj. z Polski, Włoch i Hiszpanii. W każdym z wymienionych państw właściwa instytucja ubezpieczeniowa rozpatrzy uprawnienia emerytalne i wyda decyzję w sprawie przyznania lub odmowy przyznania emerytury. Decyzję tę doręczy każda z instytucji, a ponadto instytucja włoska dostarczy na formularzu P1 zestawienie decyzji podjętych przez wszystkie instytucje. Możliwe jest zatem - w przypadku spełnienia warunków w każdym z wymienionych trzech państw - że wnioskodawca uzyska prawo do trzech emerytur.

Zgodnie z przepisami wspólnotowymi wniosek o przyznanie emerytury złożony w instytucji jednego z państw członkowskich uważa się za wniosek o przyznanie takiego świadczenia złożony w instytucjach wszystkich państw członkowskich, w których przebyte zostały okresy ubezpieczenia (lub zamieszkania). Osoba zainteresowana emeryturą z kilku państw członkowskich nie składa więc kilku oddzielnych wniosków o przyznanie świadczeń w instytucjach różnych państw, lecz jeden wniosek do instytucji jednego państwa. Jest on wiążący dla wszystkich pozostałych instytucji, w których osoba zainteresowana była ubezpieczona.

Złożenie w ZUS wniosku o przyznanie polskiej emerytury podlegającej wspólnotowej koordynacji odbywa się według reguł określonych w polskich przepisach emerytalno-rentowych (tj. w ustawie z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych). Wniosek o emeryturę można zgłosić na formularzu ZUS Rp-1E. Formularz powinien zostać dokładnie i czytelnie wypełniony, a następnie podpisany. Podane w nim dane powinny być aktualne, kompletne i wiarygodne.

Do wniosku należy dołączyć:

● formularz unijny E 207 - Informacje dotyczące przebiegu ubezpieczenia osoby ubezpieczonej (w formularzu tym wnioskodawca powinien dokładnie i czytelnie wypełnić pkt 7, podając szczegółową informację o wszystkich okresach ubezpieczenia przebytych w poszczególnych państwach członkowskich; formularz powinien zostać przez niego czytelnie podpisany),

● dowody uzasadniające przyznanie polskich świadczeń i obliczenie ich wysokości, określone w polskich przepisach dotyczących postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe (czyli posiadane dokumenty, np. legitymacje ubezpieczeniowe, zaświadczenie ZUS Rp-7, świadectwa pracy, wyciągi z aktów stanu cywilnego),

● dokumenty potwierdzające okresy ubezpieczenia przebyte w innych niż Polska państwach członkowskich, a w razie ich braku - informacje dotyczące zagranicznej instytucji, w której wnioskodawca był ubezpieczony, numer zagranicznego ubezpieczenia lub nazwy i adresy pracodawców.

Gdy zainteresowanemu mogą przysługiwać również świadczenia z innego niż Polska państwa członkowskiego, ZUS kompletuje wniosek o świadczenia z zagranicy i przekazuje go do właściwych instytucji państw członkowskich, w których wnioskodawca przebył zagraniczne okresy ubezpieczenia. Na tej podstawie instytucje te rozpoczynają postępowanie zmierzające do ustalenia uprawnień do emerytury zgodnie z ich krajowymi przepisami, z zastosowaniem wspólnotowych przepisów o koordynacji.

Obowiązek udowodnienia okresów ubezpieczenia przebytych w Polsce ciąży na osobie ubiegającej się o świadczenia. Jeżeli zainteresowany nie posiada dokumentacji potwierdzającej okresy zatrudnienia oraz wysokość osiąganych zarobków, a zakład pracy został zlikwidowany i nie ma prawnego następcy, może zwrócić się do jednostki przechowującej dokumenty zlikwidowanego zakładu pracy (np. organu założycielskiego, organu nadrzędnego, archiwum). Informację o miejscu przechowywania dokumentacji zlikwidowanych zakładów pracy można uzyskać w opracowanym przez ZUS wykazie zlikwidowanych zakładów pracy. Jest on dostępny w każdym oddziale lub inspektoracie ZUS i na stronie internetowej Zakładu. ZUS może potwierdzić na podstawie własnej dokumentacji m.in. okresy podlegania ubezpieczeniom społecznym, okresy opłacania składek na ubezpieczenie społeczne do końca 1998 r., a także wysokość podstawy wymiaru składek osobom zatrudnionym w firmach, które przed 1999 r. rozliczały składki na ubezpieczenie społeczne za zatrudnionych pracowników w deklaracjach imiennych.

Każdy organ rentowy powiadamia wnioskodawcę o podjętej przez siebie decyzji. Są w niej określone środki zaskarżenia i terminy odwołania. Gdy tylko instytucja kontaktowa (np. ZUS) otrzyma informację o wszystkich decyzjach podjętych przez instytucje zainteresowane, przekazuje wnioskodawcy i pozostałym zainteresowanym instytucjom streszczenie tych decyzji.

Jeżeli po otrzymaniu streszczenia okaże się, iż wzajemne oddziaływanie decyzji podjętych przez dwie instytucje lub więcej może wpłynąć w sposób niekorzystny na uprawnienia wnioskodawcy, ma on prawo żądania ponownego rozpatrzenia decyzji. Terminy określają stosowane ustawodawstwa krajowe. Bieg terminów rozpoczyna się z dniem otrzymania streszczenia. O wynikach ponownego rozpatrzenia decyzji wnioskodawca zostaje powiadomiony na piśmie. Wniosek o ponowne rozpatrzenie decyzji podjętej przez ZUS można zgłosić w każdym czasie (nie ma ograniczeń czasowych).

Krajowe oraz unijne formularze są dostępne w każdej terenowej jednostce organizacyjnej ZUS, a także - w formie elektronicznej - na stronie internetowej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych www.zus.pl, w zakładce Formularze

Paweł Jakubczak

pawel.jakubczak@infor.pl

Art. 2, 5, 48 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z 16 września 2009 roku dotyczące wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.Urz. UE L 284, 30/10/2009)

Art. 115 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.).