Poradnia ubezpieczeniowa

● Kiedy można zdecydować, z jakiego tytułu płacimy składki

● Przez 31 lat wykonywałem pracę nauczyciela. Z końcem sierpnia 2014 r. rozwiązałem stosunek pracy w szkole. W ubiegłym miesiącu ukończyłem 55 lat. Mimo że spełniam już warunki wymagane do przyznania nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, dotychczas nie złożyłem wniosku o to świadczenie. Czy w przypadku, gdy wstrzymam się ze złożeniem wniosku do ukończenia np. 56. roku życia, mogę liczyć na to, że ZUS zastosuje do obliczenia świadczenia średnie dalsze trwanie życia dla tego wieku, co tym samym podwyższy jego kwotę?

ekspert od emerytur i rent

Nie. Prawo do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego mogą nabyć nauczyciele, wychowawcy i inni pracownicy pedagogiczni zatrudnieni w placówkach określonych w ustawie (m.in. w publicznych i niepublicznych przedszkolach, szkołach publicznych i niepublicznych o uprawnieniach szkół publicznych). Świadczenie kompensacyjne przysługuje im, o ile spełnią następujące warunki:

● osiągnęli wymagany wcześniejszy wiek emerytalny, zróżnicowany w zależności od roku jego ukończenia (obecnie 55 lat dla kobiet, które ukończą ten wiek do 31 grudnia 2024 r., oraz dla mężczyzn, którzy ukończą go do 31 grudnia 2014 r.),

● najpóźniej na dzień rozwiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy zawartego z taką jednostką udowodnili okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 30 lat, w tym co najmniej 20 lat wykonywania pracy w wymienionych wyżej placówkach oświaty w wymiarze co najmniej 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć,

● rozwiązali stosunek pracy.

Nauczycielskie świadczenie kompensacyjne obliczane jest według tzw. zreformowanych zasad, tj. poprzez podzielenie sumy składek na ubezpieczenie emerytalne oraz kapitału początkowego zewidencjonowanych na indywidualnym koncie ubezpieczonego w ZUS (z uwzględnieniem ich waloryzacji) przez średnie dalsze trwanie życia dla osób w wieku 60 lat, ustalone według tablicy średniego dalszego trwania życia obowiązującej w dniu zgłoszenia wniosku o przyznanie świadczenia (obecnie jest to 256,4 miesiąca).

Jeżeli ubezpieczony jest członkiem otwartego funduszu emerytalnego przy ustalaniu podstawy obliczenia świadczenia składki na ubezpieczenie emerytalne zewidencjonowane na jego koncie w ZUS zwiększa się przez pomnożenie wskaźnikiem korygującym 19,52/12,22.

Wysokość nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, w odróżnieniu od wysokości emerytury obliczanej według tzw. zreformowanych zasad, nie jest uzależniona od tego, w jakim wieku osoba zainteresowana przychodzi na to świadczenie. Niezależnie bowiem od tego, czy wystąpi ona z wnioskiem od razu po ukończeniu wymaganego wieku, czy też w późniejszym okresie, ZUS zawsze podzieli sumę składek emerytalnych i kapitału początkowego przez średnie dalsze trwanie życia właściwe dla wieku 60 lat. Wartość ta ulega wprawdzie pewnej zmianie raz w roku, po opublikowaniu nowej tablicy przez prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, ale zmiana ta w niewielkim stopniu wpływa na wysokość świadczenia.

Podstawa prawna

Art. 2-5 ustawy z 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych (Dz.U. nr 97, poz. 800 ze zm.).

Komunikat prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z 26 marca 2014 r. w sprawie tablicy średniego dalszego trwania życia kobiet i mężczyzn (M.P. z 2014 r. poz. 245).

● Od kilku lat prowadzę działalność gospodarczą. W bieżącym miesiącu podejmę również zatrudnienie na podstawie umowy-zlecenia w spółce z o.o. Czy będę mógł zmienić tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych z działalności gospodarczej na umowę-zlecenie?

ekspert od ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego

Zleceniobiorca ma prawo zmienić tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych z działalności gospodarczej na umowę-zlecenie tylko wówczas, gdy przedmiotowa umowa nie jest wykonywana w ramach działalności gospodarczej, a dodatkowo podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z tytułu umowy-zlecenia jest co najmniej równa kwocie najniższej podstawy wymiaru składek z tytułu działalności gospodarczej.

Tytułem do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych jest zarówno wykonywanie pracy na podstawie umowy-zlecenia, jak i wykonywanie pozarolniczej działalności gospodarczej. Nie oznacza to jednak, że osoba, która jednocześnie jest zleceniobiorcą i przedsiębiorcą, jest objęta obowiązkowo ubezpieczeniami społecznymi z obydwu tych tytułów.

W przypadku gdy podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z umowy-zlecenia jest niższa od obowiązującej, najniższej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z pozarolniczej działalności gospodarczej (tj. 60 proc. prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego albo 30 proc. minimalnego wynagrodzenia), tytułem do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych zleceniobiorcy jest pozarolnicza działalność gospodarcza. Jeżeli zaś podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z tytułu umowy-zlecenia jest co najmniej równa obowiązującej zleceniobiorcę najniższej podstawie wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej, ubezpieczony zasadniczo podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym z tego tytułu, który powstał najwcześniej. Ma jednak prawo zmienić tytuł do tych ubezpieczeń. Składka na obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne, bez względu na wysokość podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z tytułu umowy-zlecenia, jest w takiej sytuacji należna z obydwu tytułów.

Powyższe nie dotyczy jednak przypadku, gdy praca na podstawie umowy-zlecenia jest wykonywana w ramach pozarolniczej działalności gospodarczej (tj. przedmiot umowy-zlecenia pokrywa się z przedmiotem pozarolniczej działalności gospodarczej). W takim przypadku nie mamy do czynienia ze zbiegiem tytułów ubezpieczeniowych, a ubezpieczony podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym i obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu tylko jako przedsiębiorca. W tym miejscu dodać trzeba, że ZUS stoi na stanowisku, że nie mamy do czynienia z wykonywaniem umowy-zlecenia w ramach działalności gospodarczej, jeżeli przedsiębiorca wykonujący jednocześnie pracę na podstawie umowy-zlecenia oprócz przychodów z działalności gospodarczej osiąga również przychody z działalności wykonywanej osobiście w rozumieniu przepisów podatkowych. Zdaniem ZUS w takiej sytuacji dochodzi do zbiegu tytułów do ubezpieczeń społecznych, tj. pozarolniczej działalności gospodarczej i wykonywania pracy na podstawie umowy-zlecenia. Należy jednak odnotować, że w orzecznictwie sądowym można spotkać się z odmiennym poglądem w tym zakresie (np. wyrok Sądu Najwyższego z 9 grudnia 2008 r., sygn. akt I UK 138/08).

Podstawa prawna

Art. 6 ust. 1 pkt 4 i 5, art. 9 ust. 2 i 2a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1442 ze zm.).

Art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c i e ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 ze zm.).