Zamiast stałej renty ZUS przyzna szkoleniową

Osoba ubiegająca się o rentę z tytułu niezdolności do pracy nie zawsze otrzyma to świadczenie, nawet gdy spełni wszystkie warunki wymagane do jej przyznania. Jeśli bowiem lekarz orzecznik lub komisja lekarska ZUS stwierdzi, że może ona odzyskać tę zdolność po przekwalifikowaniu, przysługuje jej renta szkoleniowa.

Określone warunki

Renta szkoleniowa może być przyznana wyłącznie takiej osobie, która spełnia warunki wymagane do przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy. Oznacza to, że osoba ta musi:

● stać się niezdolna do pracy w okresach wymienionych w ustawie emerytalnej (np. w okresie zatrudnienia) albo nie później niż w ciągu 18 miesięcy od ustania tych okresów, chyba że niezdolność do pracy jest spowodowana wypadkiem przy pracy lub chorobą zawodową,

● legitymować się wymaganym okresem składkowym i nieskładkowym (od 1 roku do 5 lat, w zależności od tego, w jakim wieku stała się niezdolna do pracy), chyba że niezdolność do pracy jest spowodowana wypadkiem przy pracy, chorobą zawodową lub wypadkiem w drodze do pracy/z pracy.

Renta szkoleniowa przysługuje osobie, w stosunku do której zostało wydane orzeczenie stwierdzające celowość przekwalifikowania zawodowego ze względu na niezdolność do pracy w dotychczasowym zawodzie. Może to nastąpić wtedy, gdy osoba ubiegająca się o rentę z tytułu niezdolności do pracy trwale utraciła zdolność do pracy zarobkowej w dotychczasowym zawodzie, ale może odzyskać tę zdolność po przekwalifikowaniu.

Przy ocenie celowości przekwalifikowania zawodowego lekarz orzecznik lub komisja lekarska ZUS uwzględniają m.in. charakter i przebieg choroby, sprawność psychofizyczną organizmu, posiadane kwalifikacje, wiek, zawód, a także możliwość przywrócenia zdolności do pracy przez leczenie i rehabilitację oraz przekwalifikowanie zawodowe. Dodatkowo lekarz konsultant - psycholog bada u wnioskodawcy m.in. sprawność umysłową, umiejętność koncentracji i koordynacji wzrokowo-słuchowej, reakcje emocjonalne, motywację do przekwalifikowania i podjęcia pracy.

6 miesięcy z możliwością przedłużenia

Zasadą jest, że ZUS przyznaje rentę szkoleniową na okres przekwalifikowania zawodowego, nie dłużej niż na 6 miesięcy. W określonych sytuacjach okres ten może jednak ulec skróceniu.

Może się bowiem okazać, że pomimo przyznania takiego świadczenia powiatowy urząd pracy nie ma możliwości przekwalifikowania wnioskodawcy do innego zawodu lub osoba uprawniona nie poddaje się przekwalifikowaniu zawodowemu. W takim przypadku ZUS, po otrzymaniu odpowiedniego zawiadomienia z powiatowego urzędu pracy, wydaje decyzję o wstrzymaniu wypłaty renty szkoleniowej i ponownie kieruje ubezpieczonego na badanie przez lekarza orzecznika.

Okres pobierania renty szkoleniowej może ulec przedłużeniu, ale nie więcej niż o 30 miesięcy. Ma to miejsce wówczas, gdy z odpowiednim wnioskiem w tej sprawie wystąpi starosta, który uznał, że potrzebny jest dłuższy czas do przekwalifikowania zawodowego osoby uprawnionej do świadczenia.

Konieczny wniosek i dokumentacja

Osoba zamierzająca uzyskać rentę szkoleniową musi zgłosić wniosek o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy (najlepiej na formularzu ZUS Rp-1R). Do wniosku powinna dołączyć te same dokumenty, które wymagane są do uzyskania renty z tytułu niezdolności do pracy, tj.:

● dokument potwierdzający przebieg ubezpieczenia (ZUS Rp-6 lub E-207PL),

● dokumenty potwierdzające przebyte okresy składkowe i nieskładkowe (np. świadectwa pracy, legitymacje ubezpieczeniowe) oraz wysokość uzyskiwanych wynagrodzeń (np. zaświadczenie na druku ZUS Rp-7),

● zaświadczenie o stanie zdrowia, wydane przez lekarza prowadzącego leczenie oraz posiadaną dokumentację leczniczą,

● wywiad zawodowy sporządzony przez płatnika składek, jeżeli pozostaje w zatrudnieniu.

Wniosek o przyznanie renty wraz z wymaganymi dokumentami należy złożyć w oddziale lub inspektoracie ZUS właściwym ze względu na miejsce zamieszkania.

Kiedy uprawnienia ustają

Prawo do renty szkoleniowej może ustać na ogólnych zasadach przewidzianych dla wszystkich świadczeń emerytalno-rentowych, a więc wraz z ustaniem któregokolwiek z warunków wymaganych do uzyskania tego prawa lub w przypadku śmierci osoby uprawnionej. Dodatkowo świadczeniobiorca traci prawo do renty szkoleniowej w kilku innych przypadkach, tj.:

● z upływem 6 miesięcy, jeżeli starosta nie wystąpi z wnioskiem o przedłużenie tego okresu,

● od dnia otrzymania zawiadomienia starosty o braku możliwości przekwalifikowania do innego zawodu, także wówczas, gdy zawiadomienie to organ rentowy otrzymał przed upływem 6 miesięcy,

● z upływem okresu, na jaki świadczenie przyznano na wniosek starosty,

● od dnia otrzymania zawiadomienia starosty o tym, że osoba zainteresowana przed upływem okresu, na który świadczenie zostało przyznane, nie poddaje się przekwalifikowaniu zawodowemu.

Należy podkreślić, że renta szkoleniowa nie przysługuje w razie osiągania jakiegokolwiek przychodu z tytułu działalności podlegającej obowiązkowi ubezpieczenia społecznego (np. z tytułu umowy o pracę, zlecenia, prowadzenia pozarolniczej działalności). W przypadku uzyskiwania takich zarobków (niezależnie od ich wysokości) ZUS wstrzymuje wypłatę świadczenia.

Zależnie od zarobków

● Wysokość renty szkoleniowej wynosi 75 proc. podstawy jej wymiaru.

● W celu jej ustalenia ZUS oblicza w pierwszej kolejności procentowy stosunek zarobków wnioskodawcy w poszczególnych latach kalendarzowych (na ogół 10 kolejnych lub 20 wybranych) do przeciętnych płac w tych latach, następnie wyciąga średnią arytmetyczną ze wszystkich lat i mnoży przez aktualną kwotę bazową. Otrzymaną w ten sposób podstawę wymiaru świadczenia mnoży przez 75 proc.

Uzyskana kwota renty nie może być niższa od ustawowego minimum, tj. od najniższej renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy (obecnie 648,13 zł).

Jeśli renta szkoleniowa przysługuje w związku z wypadkiem przy pracy lub chorobą zawodową - nie może być niższa niż najniższa wypadkowa renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy, tj. obecnie 777,76 zł. Obowiązuje dodatkowa gwarancja: wypadkowa renta szkoleniowa nie może być niższa niż 100 proc. podstawy jej wymiaru.

Marek Opolski

ekspert od emerytur i rent

Podstawa prawna

Art. 13, art. 15, art. 54, art. 57-60, art. 64 oraz art. 101-102 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1440 ze zm.).

Art. 6 oraz art.17 i 18 ustawy z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 167, poz.1322 ze zm.).