Nietrzeźwość pozbawi prawa do świadczeń wypadkowych

Jeżeli nietrzeźwy ubezpieczony w znacznym stopniu przyczynił się do powstania wypadku przy pracy, to nie uzyska z ZUS żadnych świadczeń z ubezpieczenia wypadkowego. Wynika to wprost z art. 21 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (dalej: ustawa wypadkowa). Przewiduje on, że świadczenia z ubezpieczenia wypadkowego nie przysługują ubezpieczonemu, który, będąc w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środków odurzających lub substancji psychotropowych przyczynił się w znacznym stopniu do spowodowania wypadku. Chodzi tu zwłaszcza o takie świadczenia, jak zasiłek chorobowy, świadczenie rehabilitacyjne oraz jednorazowe odszkodowanie z tytułu wypadku przy pracy. Wyłączenie to dotyczy wszelkich ubezpieczonych, a więc nie tylko pracowników czy zleceniobiorców, lecz także osób prowadzących działalność gospodarczą oraz innych osób podlegających ubezpieczeniu wypadkowemu w ZUS.

Nie zawsze winny

Podstawą do odmowy wypłaty świadczeń z ubezpieczenia wypadkowego jest nie tylko stwierdzenie nietrzeźwość ubezpieczonego w chwili wypadku, lecz także jego znaczne przyczynienie się do powstania wypadku przy pracy. Może bowiem zdarzyć się taka sytuacja, że ubezpieczony wprawdzie był nietrzeźwy, ale nie przyczynił się do powstania wypadku. Potwierdził to Sąd Najwyższy w wyroku z 13 lipca 2011 r., sygn. akt I UK 46/11 (LEX nr 1043989). Stwierdził, że jeżeli pracownik wykonuje obowiązki pracownicze w stanie nietrzeźwości, to świadczenia z ubezpieczenia wypadkowego nie przysługują mu tylko wtedy, gdy - będąc w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środków odurzających lub substancji psychotropowych - przyczynił się w znacznym stopniu do spowodowania wypadku.

Przy czym istotne jest, że ustawodawca nie zdefiniował w żaden sposób pojęcia "znaczne przyczynienie" pozostawiając to w razie sporu ocenie sądów. Wydaje się, że o znacznym stopniu przyczynienia będzie można mówić wówczas, gdy okaże się, iż wśród wszystkich innych przyczyn wypadku zachowanie nietrzeźwego ubezpieczonego było jednym z dominujących powodów zaistnienia wypadku.

Zerwanie związku z pracą

W orzecznictwie występowały rozbieżności odnośnie do oceny, czy wprowadzenie się przez pracownika w stan nietrzeźwości może być jednak uznane za zerwanie przez niego związku z pracą, co wyłączy wówczas uznanie wypadku w miejscu pracy za wypadek przy pracy w rozumieniu art. 3 ustawy wypadkowej. Zwracał na tu uwagę SN w uzasadnieniu wyroku z 7 marca 2005 r., sygn. akt I UK 127/05 (LEX nr 299138).

Jednak obecnie dominuje pogląd, że o tym, czy spożywanie alkoholu w czasie pracy, względnie znajdowanie się w czasie i miejscu pracy w stanie nietrzeźwości, pozwala przyjąć, że nastąpiło zerwanie związku z pracą, i co za tym idzie, że zaistniały w takiej sytuacji wypadek przy pracy nie pozostaje w związku z pracą, powinny zawsze zdecydować okoliczności konkretnej sprawy. Tak też podnosił SN w wyroku z 25 czerwca 2010 r., sygn. akt II UK 75/10 (M.P.Pr. 2010/11/604-606). W uzasadnieniu tego wyroku wskazano również, że jeśli w chwili wypadku pracownik faktycznie świadczył pracę i wykonywał ją w sposób prawidłowy, a jego nietrzeźwość nie miała żadnego wpływu na jego zdolność do pracy, to brak jest podstaw do stwierdzenia, że nie pozostawał w dyspozycji pracodawcy i w związku z tym związek z pracą został zerwany.

Zerwanie tego związku następuje wtedy, gdy pracownik spożywa alkohol, zamiast wykonywać obowiązki pracownicze, np. ulega wypadkowi w czasie i miejscu pracy, ale uchylając się od jej wykonywania lub bezczynnie przebywając w miejscu pracy tylko w celu spożywania alkoholu bądź po odsunięciu go od świadczenia pracy ze względu na stan nietrzeźwości.

Dla rodziny

Należy zauważyć, że przyczynienie się ubezpieczonego pozostającego w stanie nietrzeźwości do wypadku przy pracy nie ma wpływu na uprawnienia członków jego rodziny w razie jego śmierci w wyniku tego wypadku. Artykuł 21 ust. 2 ustawy wypadkowej odnosi się bowiem wyłącznie do świadczeń dla ubezpieczonego. Zwracał na to uwagę SN w wyroku z 6 listopada 2009 r., sygn. akt III UK 43/09 (LEX nr 560873), stwierdzając ponadto, że nawet przy znacznym stopniu przyczynienia się nietrzeźwego pracownika do wypadku zachowują oni prawo do świadczeń z ustawy wypadkowej, a jedynie jest ich pozbawiony sam pracownik.

Odwołanie do sądu

W razie ustalenia, że ubezpieczony w chwili wypadku był nietrzeźwy i przyczynił się znacząco do jego powstania, ZUS wydaje decyzję odmawiającą świadczenia z ubezpieczenia wypadkowego. Od decyzji w tej ubezpieczony (a w razie jego śmierci uprawniony członek rodziny) może wnieść odwołanie do wydziału pracy i ubezpieczeń społecznych sądu rejonowego, który jest właściwy ze względu na jego miejsce zamieszkania. Odpowiednie pouczenie o tym prawie powinno być zawarte w treści decyzji ZUS. Sąd rozpoznaje złożone odwołanie w trybie procesu, w ramach którego po jednej stronie występuje ZUS, a po drugiej ubezpieczony. W ramach tego procesu ubezpieczony może dowodzić, że nie był nietrzeźwy albo że nie przyczynił się w sposób znaczny do powstania wypadku. Dla wykazania tych okoliczności jest uprawniony do składania wniosków odwodowych (np. świadkowie, dokumenty, biegli).

@RY1@i02/2014/171/i02.2014.171.03300010a.802.jpg@RY2@

Ryszard Sadlik sędzia Sądu Okręgowego w Kielcach

Ryszard Sadlik

sędzia Sądu Okręgowego w Kielcach

Podstawa prawna

Art. 21 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz.U. z 2009 r. nr 167, poz. 1322 ze zm.).