Poradnia ubezpieczeniowa

● Kiedy można podwyższyć emeryturę

● Jak uzyskać świadczenie z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych

● Czy zawsze z tytułu prowadzenia działalności trzeba zgłosić się do ubezpieczeń

● Pod koniec sierpnia b.r. ukończę powszechny wiek emerytalny i zamierzam złożyć wniosek o emeryturę. W związku z tym, że w 1999 r. przystąpiłam do otwartego funduszu emerytalnego, ZUS przyzna mi również okresową emeryturę kapitałową. Stosunek pracy, w którym obecnie, pozostaję zamierzam rozwiązać dopiero z końcem 2014 r. Czy to prawda, że przez ten okres czasu ZUS nie będzie mi wypłacał ani emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ani emerytury z II filaru?

ekspert od emerytur i rent

Tak. Od 1 stycznia 2011 r. obowiązuje art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, przewidujący zawieszenie prawa do emerytury dla osób, które nie rozwiązały stosunku pracy z pracodawcą, na rzecz którego wykonywały zatrudnienie bezpośrednio przed nabyciem prawa do tego świadczenia. Zawieszenie to następuje niezależnie od wysokości przychodu osiąganego z tytułu kontynuowanego zatrudnienia. Obowiązek rozwiązania stosunku pracy dotyczy również tych osób, które ukończyły już powszechny wiek emerytalny. Mogą one wprawdzie dorabiać bez żadnych konsekwencji dla wypłacanego świadczenia, ale dopiero wtedy, gdy rozwiążą stosunek pracy kontynuowany po przejściu na emeryturę. W przeciwnym razie ZUS zawiesza im prawo do świadczenia, bez względu na wysokość uzyskiwanego przychodu.

W związku z kontynuowaniem zatrudnienia zawieszeniu podlega nie tylko emerytura z FUS, ale również okresowa emerytura kapitałowa, którą ZUS ustala osobie będącej członkiem otwartego funduszu emerytalnego, pozostającej w stosunku pracy ze środków zgromadzonych w otwartym funduszu emerytalnym oraz na subkoncie w ZUS (w II filarze).

W wyroku z 13 listopada 2013 r. (sygn. akt. K 2/12, Dz.U. z 2012 r., poz. 1285) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że przepisy zakazujące łączenia pracy z pobieraniem emerytury są niezgodne z przepisami Konstytucji RP, ale wyłącznie w odniesieniu do osób, które nabyły prawo do tego świadczenia przed wejściem w życie art. 103a ustawy emerytalnej, tj. przed 1 stycznia 2011 r. Oznacza to, że przepis ten nadal ma zastosowanie w stosunku do osób dopiero nabywających prawo do emerytury.

Inaczej mówiąc, w przypadku, gdy stosunek pracy nie zostanie rozwiązany w związku z przejściem na emeryturę, ZUS zawiesi prawo do emerytury z I i II filaru. Podjęcie wypłaty obydwu świadczeń będzie mogło nastąpić dopiero wtedy, gdy do ZUS dostarczony zostanie dokument potwierdzający ustanie zatrudnienia.

Należy jednak podkreślić, że można w inny sposób uniknąć zawieszenia obydwu emerytur, rozwiązując dotychczasowy stosunek pracy wyłącznie na jeden dzień. ZUS wypłaca bowiem zarówno emeryturę z FUS, jak i okresową emeryturę kapitałową, jeśli pracownik rozwiąże ze swoim pracodawcą dotychczasowy stosunek pracy, a następnie nawiąże go ponownie (nawet następnego dnia) i nawet z tym samym zakładem pracy. Wypłata świadczeń możliwa jest, gdy ponowne zatrudnienie nastąpi nie wcześniej niż w dniu, od którego została przyznana emerytura.

Podstawa prawna

Art. 103a ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1440 ze zm.).

● Od 1 maja 2008 r. ZUS przyznał mi emeryturę z tytułu wykonywania pracy w szczególnych warunkach. Jednakże z uwagi na kontynuowanie zatrudnienia zawiesił jej wypłatę. W listopadzie 2009 r. złożyłem kolejny wniosek o emeryturę, tym razem w związku z ukończeniem przeze mnie 65 lat (wiek ten osiągnąłem 12 marca 2009 r.). Organ rentowy obliczył emeryturę na starych zasadach. Wynosi ona obecnie 2600 zł brutto. Nie pracuję od 1 grudnia 2009 r. Wszystkie dokumenty złożyłem w ZUS. Czy istnieje możliwość podwyższenia emerytury?

ekspert od emerytur i rent

Tak, emerytura obliczona na nowych zasadach może okazać się wyższa niż dotychczas pobierana. W celu ustalenia emerytury na nowych zasadach trzeba złożyć wniosek. Jeśli wysokość świadczenia okaże się wyższa, ZUS będzie wypłacał emeryturę w wyższej wysokości. W przeciwnym wypadku emerytura wypłacana będzie w dotychczasowej wysokości.

Zgodnie z art. 55 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ustawa emerytalna), ubezpieczonemu spełniającemu warunki do uzyskania emerytury na podstawie art. 27 (w przypadku mężczyzny - ukończenie powszechnego wieku emerytalnego oraz udowodnienie wymaganego, co najmniej 25-letniego okresu składkowego i nieskładkowego), który kontynuował ubezpieczenia emerytalne i rentowe po osiągnięciu przewidzianego w tym przepisie wieku i wystąpił z wnioskiem o przyznanie świadczenia po 31 grudnia 2008 r., może być obliczona emerytura na podstawie art. 26 (na nowych zasadach), jeżeli jest ona wyższa od obliczonej zgodnie z art. 53 (na starych zasadach).

W przypadku emerytów, którzy przed przyznaniem świadczenia w powszechnym wieku mieli ustalone prawo do wcześniejszej emerytury, ale jej nie pobierali, ZUS - na wniosek ubezpieczonego - ustala wysokość świadczenia z uwzględnieniem art. 55 ustawy emerytalnej.

Ci ubezpieczeni, którzy będą składali wniosek o emeryturę na formularzu Rp-1E, powinni, w II części wniosku, pkt 6, zaznaczyć odpowiednią kratkę. Natomiast osoby, które spełniają warunki do ustalenia emerytury na nowych zasadach, a takiego wniosku dotychczas nie złożyli, mogą z nim wystąpić. Organ rentowy wszczyna bowiem postępowanie na wniosek osoby zainteresowanej.

W przypadku opisanym w pytaniu, spełnione są warunki wymienione w art. 55 ustawy emerytalnej. Wniosek o emeryturę w powszechnym wieku (na podstawie art. 27) złożyłony został w listopadzie 2009 r. Wobec spełnienia warunków do przyznania świadczenia, ZUS w 2009 r. ustalił do niego prawo i nie podjął wypłaty z uwagi na kontynuowanie zatrudnienia. Po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego (12 marca 2009 r.) istniał obowiązek ubezpieczeń emerytalnego i rentowych.

Na wniosek, ZUS obliczy emeryturę na nowych zasadach i porówna z jej wysokością obliczaną na starych zasadach (tzn. z kwotą, która obecnie jest wypłacana). Jeżeli świadczenie na nowych zasadach będzie wyższe, organ rentowy taką emeryturę będzie wypłacał. Jednak będzie ona wypłacana nie wcześniej niż od miesiąca zgłoszenia wniosku.

Podstawa prawna

Art. 27, art. 55 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1440 ze zm.).

● Jestem od kilku lat wspólnikiem spółki cywilnej. Jednakże ze względu na kłopoty finansowe chcemy rozwiązać spółkę. W lipcu 2014 r. ukończyłem 63 lata. Mam długi staż pracy. Leczę się na nadciśnienie, ale lekarz prowadzący poinformował mnie, że mój stan zdrowia nie kwalifikuje mnie do renty. Czy uzyskam prawo do świadczenia przedemerytalnego z ZUS?

ekspert od emerytur i rent

Tak, ale tylko o ile w stosunku do wspólnika spółki cywilnej zostanie wydane postanowienie właściwego sądu o ogłoszeniu upadłości oraz spełni on pozostałe warunki wymagane do przyznania tego świadczenia.

Prawo do świadczenia przedemerytalnego przysługuje osobie, która:

● do dnia ogłoszenia upadłości prowadziła nieprzerwanie i przez okres nie krótszy niż 24 miesiące pozarolniczą działalność, w rozumieniu przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych,

● opłaciła za ten okres składki na ubezpieczenia społeczne,

● do dnia ogłoszenia upadłości ukończyła co najmniej 56 lat - kobieta i 61 lat - mężczyzna i posiada okres uprawniający do emerytury, wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn, a także

● wspełniła warunki przewidziane w art. 2 ust. 3 ustawy o świadczeniach przedemerytalnych.

Zgodnie z ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych - za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się m.in.: osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów o działalności gospodarczej lub innych przepisów szczególnych oraz wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz wspólników spółki jawnej, komandytowej lub partnerskiej.

Jedną z przesłanek przyznania prawa do świadczenia przedemerytalnego jest spełnienie warunku prowadzenia działalności pozarolniczej do dnia ogłoszenia upadłości - nieprzerwanie i przez okres nie krótszy niż 24 miesiące. Przepisy ustawy - Prawo upadłościowe i naprawcze dotyczące m.in. ogłoszenia upadłości mają zastosowanie do przedsiębiorców w rozumieniu kodeksu cywilnego (dalej: k.c.) prowadzących działalność gospodarczą, w tym również do tych, którzy w celu osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego zawarli umowę spółki w rozumieniu art. 860 par. 1 k.c. Podmioty te mają więc również zdolność upadłościową, co umożliwia wydanie w stosunku do nich postanowienia sądu o ogłoszeniu upadłości.

Zgodnie z ustawą o swobodzie działalności gospodarczej przedsiębiorcą w rozumieniu tej ustawy jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą. Za przedsiębiorców uznaje się także wspólników spółki cywilnej w zakresie wykonywanej przez nich działalności gospodarczej. Zbliżone do powyższego pojęcie przedsiębiorcy wynika również z art. 431 k.c.

Podkreślenia wymaga, że świadczenie przedemerytalne przysługuje po upływie co najmniej 6 miesięcy pobierania zasiłku dla bezrobotnych, o którym mowa w ustawie o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, jeżeli osoba ta spełnia łącznie następujące warunki (art. 2 ust. 3 ustawy o świadczeniach przedemerytalnych):

● nadal jest zarejestrowana jako bezrobotna;

● w okresie pobierania zasiłku dla bezrobotnych nie odmówiła bez uzasadnionej przyczyny przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w rozumieniu ustawy o promocji zatrudnienia albo zatrudnienia w ramach prac interwencyjnych lub robót publicznych;

● złoży wniosek o przyznanie świadczenia przedemerytalnego w terminie nieprzekraczającym 30 dni od dnia wydania przez powiatowy urząd pracy dokumentu.

Podstawa prawna

Art. 2 ust. 1 pkt 3 oraz ust 2-3 ustawy z 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych (Dz.U. nr 120, poz. 1252 ze zm.).

Art. 4 ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 672 ze zm.).

Art. 5 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 1112 ze zm.).

Art. 8 ust. 6 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1442 ze zm.).

Art. 860 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 121).

● Prowadzę działalność gospodarczą i jestem jednocześnie zatrudniony na podstawie umowy o pracę. Pracuję na jedną czwartą etatu i umowa o pracę nie gwarantuje mi wynagrodzenia minimalnego. Dotychczas z uwagi na osiągane z tytułu umowy o pracę premie miesięczne wynagrodzenie stanowiące podstawę wymiaru składek było zawsze wyższe od wynagrodzenia minimalnego. Z działalności gospodarczej opłacałem więc tylko składkę zdrowotną. W bieżącym miesiącu przebywam na zwolnieniu lekarskim i moja płaca będzie niższa od wynagrodzenia minimalnego. Czy w tej sytuacji powinienem z działalności gospodarczej zgłosić się do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych?

ekspert od ubezpieczeń społecznych

Jeżeli umowa o pracę nie gwarantuje pracownikowi, zatrudnionemu w niepełnym wymiarze czasu pracy, co najmniej minimalnego wynagrodzenia, a jego podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z tytułu stosunku pracy jest niższa od kwoty minimalnego wynagrodzenia, pozarolnicza działalność gospodarcza stanowi tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych.

Pracownik, który jednocześnie spełnia warunki do podlegania obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej, jest objęty tymi ubezpieczeniami tylko z tytułu stosunku pracy. Nie dotyczy to przypadku, gdy podstawa wymiaru składek na pracownicze ubezpieczenia emerytalne i rentowe, w przeliczeniu na okres miesiąca, jest niższa od kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę. W takim bowiem przypadku tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych stanowi również pozarolnicza działalność gospodarcza.

Zgodnie z przyjętą przez ZUS wykładnią przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych pracownik, któremu umowa o pracę gwarantuje co najmniej minimalne wynagrodzenie, z tytułu innych, pozapracowniczych tytułów, nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym. Dla takiego pracownika z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej obowiązkowe jest tylko ubezpieczenie zdrowotne. Jeżeli zatem umowa o pracę nie gwarantuje pracownikowi zatrudnionemu w niepełnym wymiarze czasu pracy, co najmniej minimalnego wynagrodzenia i w danym miesiącu jego podstawa wymiaru składek na pracownicze ubezpieczenia społeczne jest niższa od minimalnego wynagrodzenia, z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej podlega on obowiązkowo nie tylko ubezpieczeniu zdrowotnemu, lecz także ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu.

Podstawa prawna

Art. 9 ust. 1 i 1a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1442 ze zm.).

Art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 82 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 ze zm.).