Poradnia ubezpieczeniowa

● Jakie przywileje składkowe mają osoby niepełnosprawne prowadzące pozarolniczą działalność

● W jakiej sytuacji nie trzeba odprowadzać składek od świadczeń otrzymanych od pracodawcy

● Czy jest szansa na wyrównanie zawieszonej emerytury bez wyroku sądu

● Jestem żoną rolnika i korzystam z ubezpieczenia w KRUS. W związku z tym, że planuję ciążę, chciałabym uzyskać zasiłek macierzyński z ZUS przez czas korzystania z urlopów macierzyńskich i rodzicielskich. Czy będzie to możliwe, jeśli podejmę pracę?

radca prawny

Tak. Przepisy dotyczące ubezpieczenia rolnika i świadczeń przysługujących rolnikowi stosuje się także do małżonka rolnika, chyba że małżonek ten nie pracuje w gospodarstwie rolnika ani w gospodarstwie domowym bezpośrednio związanym z tym gospodarstwem rolnym (art. 5 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników). Skoro dana osoba jest ubezpieczona w KRUS, oznacza to, że pracuje w gospodarstwie rolnika albo w ich gospodarstwie domowym.

Ubezpieczenie rolnicze również daje możliwość korzystania z zasiłku macierzyńskiego, z tym, że zasady jego przyznawania są inne niż w przypadku zasiłku z ZUS. Zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników zasiłek macierzyński przysługuje ubezpieczonemu z tytułu:

1) urodzenia dziecka;

2) przyjęcia dziecka w wieku do 7. roku życia na wychowanie, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego - do 10. roku życia, jeżeli w tym czasie został złożony wniosek o przysposobienie;

3) przyjęcia dziecka w wieku do 7. roku życia na wychowanie w ramach rodziny zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej zawodowej, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego - do 10. roku życia.

Świadczenie to przysługuje w wysokości czterokrotnej emerytury podstawowej. Emerytura ta (od czerwca 2014 r.) wynosi 844,45 zł, więc aktualna wysokość jednorazowego zasiłku macierzyńskiego to 3377,80 zł.

Z kolei zasiłek macierzyński wypłacany przez ZUS jest miesięczny i obliczany w stosunku do podstawy wymiaru, od której były odprowadzane składki ubezpieczeniowe. Przysługuje ubezpieczonej, która w okresie ubezpieczenia chorobowego albo w okresie urlopu wychowawczego:

1) urodziła dziecko;

2) przyjęła na wychowanie dziecko w wieku do 7. roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego - do 10. roku życia, i wystąpiła do sądu opiekuńczego w sprawie jego przysposobienia;

3) przyjęła na wychowanie w ramach rodziny zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej zawodowej, dziecko w wieku do 7. roku życia, a w przypadku dziecka, wobec którego podjęto decyzję o odroczeniu obowiązku szkolnego - do 10. roku życia (art. 29 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa).

Okoliczności, z którymi wiąże się prawo do zasiłku macierzyńskiego, są więc w obu wypadkach takie same. Z tym, że do nabycia zasiłku macierzyńskiego z ZUS konieczne jest pozostawanie w ubezpieczeniu chorobowym.

Najprostsze rozwiązanie to zawarcie umowy o pracę, która jest obowiązkowym tytułem do ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego. Zgodnie z art. 11 ust. 1 w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych pracownicy obowiązkowo podlegają ubezpieczeniu chorobowemu. Zasiłek macierzyński przysługiwałby więc z ZUS z tytułu tej umowy.

Gdyby kobieta chciała zatrudnić się na umowę cywilnoprawną, to ubezpieczenia społeczne (emerytalne, rentowe i wypadkowe) są obowiązkowe w przypadku umowy agencyjnej lub umowy-zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia (nie dotyczy to uczniów i studentów do 26. roku życia). Przy czym w wypadku zatrudnionych na podstawie tych umów ubezpieczenie chorobowe jest dobrowolne - ten, kto chce mu podlegać, musi zgłosić taką chęć zatrudniającemu, który powinien go wówczas zgłosić do ubezpieczenia chorobowego w ZUS. Tylko wtedy ubezpieczony otrzyma zasiłek macierzyński. W interesie zainteresowanej jest więc sprawdzić, czy zatrudniający ją podmiot dokonał takiego zgłoszenia (a potem odprowadzał składkę chorobową). Nie rodzi zaś skutków ubezpieczeniowych umowa o dzieło. Jej zawarcie nie da więc zasiłku macierzyńskiego z ZUS.

Zauważmy, że zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników ubezpieczeniu wypadkowemu, chorobowemu i macierzyńskiemu podlega z mocy ustawy:

1) rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny,

2) domownik rolnika, o którym mowa w pkt 1,

- jeżeli ten rolnik lub domownik nie podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu lub nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty albo nie ma ustalonego prawa do świadczeń z ubezpieczeń społecznych.

Jeśli więc kobieta zatrudniłaby się i tym samym miała inny tytuł do ubezpieczeń społecznych (w ZUS), to nie podlegałaby macierzyńskiemu ubezpieczeniu rolniczemu. W konsekwencji nie będzie mieć też prawa do zasiłku macierzyńskiego z KRUS.

Podstawa prawna

Art. 5 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1403 ze zm.).

Art. 29 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 159 ze zm.).

Art. 11 ust. 1, art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1442 ze zm.).

● Mam orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności i prowadzę pozarolniczą działalność gospodarczą. Jest to jedyne moje źródło utrzymania. Czy to prawda, że osoby niepełnosprawne mogą korzystać z pewnych przywilejów w zakresie opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne?

ekspert od ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego

Tak. Osoba zaliczona do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności jest zwolniona z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne z tytułu pozarolniczej działalności, jeżeli jej przychody z tego tytułu nie przekraczają miesięcznie 50 proc. najniższej emerytury bądź opłaca ona podatek dochodowy w formie karty podatkowej. Jeżeli zaś nie spełnia tych warunków, ale pozarolnicza działalność jest jedynym jej źródłem przychodów, opłacana przez nią składka zdrowotna nie może przekraczać zaliczki podatkowej.

Osoba niepełnosprawna prowadząca pozarolniczą działalność (np. pozarolniczą działalność gospodarczą), podobnie jak osoby pełnosprawne, podlega z tego tytułu obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. W przypadku osób niepełnosprawnych, które mają aktualne orzeczenie o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności, zostały jednak przewidziane pewne preferencje w zakresie opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne. Osoba zaliczona do umiarkowanego lub znacznego stopnia niepełnosprawności jest zwolniona z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne z tytułu wykonywanej pozarolniczej działalności, jeżeli spełnia jeden z poniższych warunków:

- jej przychody z tytułu pozarolniczej działalności nie przekraczają miesięczne 50 proc. najniższej emerytury,

- opłaca podatek dochodowy w formie karty podatkowej.

Jeżeli niepełnosprawny przedsiębiorca nie spełnia żadnego z ww. warunków, ale ma aktualne orzeczenie o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności i pozarolnicza działalność jest jego jedynym źródłem przychodów, opłacana przez niego składka na ubezpieczenie zdrowotne nie powinna przekraczać zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych. Takie rozwiązanie również stawia niepełnosprawnych przedsiębiorców w uprzywilejowanej sytuacji w stosunku do innych ubezpieczonych.

Podstawa prawna

Art. 5 pkt 21, art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c i art. 82 ust. 9 i 10 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 ze zm.).

● W celu optymalizacji kosztów działalności nasza firma ogranicza zatrudnienie. Program zwolnień grupowych, który został uzgodniony ze związkami zawodowymi, zakłada m.in. wypłatę pracownikom w związku z rozwiązaniem stosunku pracy pieniężnych świadczeń osłonowych, których wysokość uzależniona jest od zakładowego stażu pracy. Czy tego rodzaju świadczenia osłonowe należy uwzględnić w podstawie wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne?

ekspert od ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego

Nie. Osłonowe świadczenia pieniężne wypłacone pracownikowi przez pracodawcę w związku z rozwiązaniem stosunku pracy są wolne od składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne.

Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne pracownika stanowi przychód ze stosunku pracy w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, za wyjątkiem: wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy wskutek choroby lub odosobnienia w związku z chorobą zakaźną, zasiłków i świadczenia rehabilitacyjnego z ubezpieczeń chorobowego i wypadkowego oraz przychodów ze stosunku pracy wymienionych w par. 2 ust. 1 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe.

Nie ulega wątpliwości, że świadczenia pieniężne, które pracodawca wypłaca pracownikowi w związku z rozwiązaniem jego stosunku pracy, są przychodami ze stosunku pracy w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych. Nie jest to jednak równoznaczne z tym, że tego rodzaju świadczenia powinny być uwzględnione w podstawie wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne pracownika.

W tym zakresie należy bowiem mieć na uwadze, że na mocy wcześniej przywołanego rozporządzenia z podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne są wyłączone odprawy, odszkodowania i rekompensaty wypłacane pracownikom z tytułu wygaśnięcia lub rozwiązania stosunku pracy, w tym z tytułu rozwiązania stosunku pracy z przyczyn leżących po stronie pracodawcy, nieuzasadnionego lub niezgodnego z prawem wypowiedzenia umowy o pracę lub rozwiązania jej bez wypowiedzenia, skrócenia okresu jej wypowiedzenia, niewydania w terminie lub wydania niewłaściwego świadectwa pracy. Katalog świadczeń pieniężnych objętych tym zwolnieniem nie jest zamknięty i nie ogranicza się wyłącznie do odpraw, odszkodowań i rekompensat, do których pracownik ma prawo na mocy przepisów powszechnie obowiązujących. Objęte są nim również te świadczenia pieniężne, które przysługują na przykład na mocy porozumienia pracodawcy ze związkiem zawodowym czy też pracownikiem. Istotne jest przy tym, aby wypłata świadczenia pieniężnego pozostawała w bezpośrednim i nierozerwalnym związku z wygaśnięciem lub rozwiązaniem stosunku pracy. Na koniec wypada dodać, że powyższe dotyczy również podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne, gdyż przychody wymienione w par. 2 ust. 1 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe są także wolne od składek na to ubezpieczenie.

Podstawa prawna

Art. 4 pkt 9, art. 18 ust. 1 i 2, art. 20 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1442 ze zm.).

Art. 81 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 ze zm.).

Par. 2 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (Dz.U. nr 161, poz. 1106 ze zm.).

● Pracownica zatrudniona w naszej firmie nieprzerwanie od 1998 roku uzyskała w 2008 roku prawo do wcześniejszej emerytury (w grudniu 2008 r. ukończyła 55 lat i przepracowała łącznie ponad 35 lat). ZUS przyznał emeryturę, ale nie podjął jej wypłaty z uwagi na to, że nie został rozwiązany stosunek pracy. Po zniesieniu wymogu rozwiązania stosunku pracy ZUS wypłacał emeryturę, a następnie od 1 października 2011 r. ponownie wstrzymał tę wypłatę. Wypłata została ostatecznie podjęta od 22 listopada 2012 r., po wyroku Trybunału Konstytucyjnego. ZUS nie wypłacił wyrównania; odmowę potwierdził także sąd okręgowy - sąd pracy i ubezpieczeń społecznych. Pracownica złożyła odwołanie do sądu apelacyjnego, ale na dzień dzisiejszy nie został jeszcze nawet wyznaczony termin rozprawy. Czy istnieje możliwość uzyskania wyrównania z ZUS bez oczekiwania na wyrok sądu apelacyjnego?

ekspert od emerytur i rent

Tak. Pracownica powinna złożyć w oddziale ZUS wniosek o wypłatę zawieszonej emerytury. Powinna także w sądzie złożyć wniosek o wycofanie odwołania. Zgodnie z art. 9 ustawy o ustaleniu i wypłacie emerytur, do których prawo uległo zawieszeniu w okresie od 1 października 2011 r. do 21 listopada 2012 r., ZUS zawiesza postępowanie w przypadku, gdy emeryt przed dniem wejścia w życie ustawy złożył odwołanie do sądu od decyzji tego organu w sprawie wypłaty wyrównania.

Po złożeniu wniosku o cofnięcie odwołania i zakończeniu postępowania przed sądem (wydanie prawomocnego postanowienia o umorzeniu postępowania) ZUS podejmie zawieszone postępowanie, ale na wniosek emerytki.

Cofnięcie odwołania jest konieczne w przypadkach, w których wskutek odwołania wniesionego przez emeryta od decyzji organu rentowego toczy się postępowanie sądowe, ZUS nie ma bowiem możliwości załatwienia wniosku o wypłatę zawieszonej emerytury na podstawie przepisów omawianej ustawy aż do czasu, gdy postępowanie to zostanie zakończone prawomocnym orzeczeniem.

Ustawa ta określa zasady ustalania i wypłaty emerytur zawieszonych od 1 października 2011 r. do 21 listopada 2012 r. w związku z kontynuowaniem zatrudnienia podjętego przed przejściem na emeryturę. Przy czym dotyczy wszystkich emerytów, którzy przeszli na emeryturę przed 1 stycznia 2011 r. Po zgłoszeniu wniosku wyrównanie emerytury otrzymają zarówno te osoby, które wcześniej dostały decyzję odmowną z ZUS, jak i takie, które przegrały sprawy w sądzie.

Z uwagi na to, że w okresie, za który przysługuje wypłata zawieszonej emerytury, pracownica nie ukończyła 60 lat, wraz z wnioskiem o wypłatę wyrównania powinna przedłożyć zaświadczenie o wysokości przychodu osiągniętego w latach 2011 i 2012 (najlepiej z uwzględnieniem zarobków uzyskanych w kolejnych miesiącach). We wniosku trzeba także wskazać, że wnosimy o wypłatę zawieszonej emerytury wraz z odsetkami.

Podstawa prawna

Art. 9 ustawy z 13 grudnia 2013 r. o ustaleniu i wypłacie emerytur, do których prawo uległo zawieszeniu w okresie od dnia 1 października 2011 r. do dnia 21 listopada 2012 r. (Dz.U. z 2014 r. poz. 169).