Poradnia ubezpieczeniowa

● Kiedy uiścić należności na FGŚP za małżonka

● Czy można prowadzić działalność gospodarczą podczas urlopu macierzyńskiego

● Jakim ubezpieczeniom podlega pracownik oddelegowany do oddziału spółki w USA

● Wypłacamy stypendium sportowe osobie, która jednocześnie studiuje. Kończy ona 26 lat 10 kwietnia 2014 r. Jednak studia zakończy dopiero w przyszłym roku. Czy po ukończeniu wskazanego wieku należy tę osobę zgłosić do ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego jako stypendystę sportowego?

radca prawny

Zasady przyznawania stypendiów sportowych reguluje ustawa z 25 czerwca 2010 r. o sporcie (Dz.U. nr 127, poz. 857 ze zm.) Zgodnie z przepisami tej ustawy stypendium sportowe przysługuje:

●na podstawie art. 5 od klubu sportowego,

●na podstawie art. 31 ust. 1 i 2 od jednostek samorządu terytorialnego,

●na podstawie art. 32 ust. 1 od ministra właściwego do spraw kultury fizycznej.

Osoby wskazane powyżej są stypendystami sportowymi w rozumieniu ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Stosownie do art. 6 ust. 1 pkt 7 tej ustawy obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są osobami pobierającymi stypendium sportowe. Osoba, która pobiera takie stypendium, podlega także ubezpieczeniu wypadkowemu.

Płatnik wypłacający stypendium powinien zwrócić uwagę na definicję stypendysty sportowego. Jest ona zawarta w art. 8 ust. 12 ustawy. Zgodnie z tym przepisem za stypendystę sportowego uważa się osobę pobierającą stypendium sportowe, za wyjątkiem osób uczących się lub studiujących, jeśli nie podlegają ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z innego tytułu.

Jeżeli więc stypendysta jest uczniem lub studentem, to nie podlega ubezpieczeniom jako stypendysta. Nie ma znaczenia jego wiek. Gdy więc stypendysta sportowy ukończy 26 lat, ale w dalszym ciągu będzie studiował, to składki na ubezpieczenia społeczne nie powinny być za niego opłacane. W odróżnieniu bowiem od art. 6 ust. 4, w art. 8 ust. 12 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, nie ma ograniczenia wieku w stosunku do studentów.

Inaczej jest z ubezpieczeniem zdrowotnym. Osoba pobierająca stypendium sportowe po ukończeniu 15. roku życia podlega z tego tytułu ubezpieczeniu zdrowotnemu, jeżeli nie ma innego tytułu do tego ubezpieczenia. Stypendysta sportowy, który równocześnie spełnia warunki do zgłoszenia do ubezpieczenia jako członek rodziny, podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu jako stypendysta. Podstawę wymiaru składki zdrowotnej stanowi kwota odpowiadająca wysokości pobieranego stypendium. Oznacza to, że stypendysta, który jest studentem, powinien podlegać wyłącznie ubezpieczeniu zdrowotnemu, a składki na ubezpieczenia społeczne nie powinny być za niego opłacane. Obowiązek opłacania składek na ubezpieczenia społeczne powstanie, gdy taka osoba zakończy studia.

Podstawa prawna

Art. 6 ust. 1 pkt. 7, art. 8 ust. 12 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1442 ze zm.).

Art. 66 ust. 1 pkt 23 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 ze zm.).

● W spółce jawnej na podstawie umowy o pracę są zatrudnione małżonki wspólników. Czy za takie osoby spółka jawna ma obowiązek opłacania składek na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych?

ekspert od ubezpieczeń społecznych

Tak. Za zatrudnioną przez spółkę jawną na podstawie umowy o pracę małżonkę wspólnika trzeba opłacać składki na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, chyba że osoba ta jest objęta jednym ze zwolnień od tej składki.

Składki na FGŚP opłaca pracodawca za pracowników. Dla potrzeb ustalenia obowiązku opłacania składek za pracodawcę uważa się przedsiębiorcę prowadzącego działalność gospodarczą wyłącznie na terytorium Polski, przedsiębiorcę prowadzącego działalność gospodarczą również na terytorium innych państw członkowskich Unii Europejskiej lub państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym w odniesieniu do działalności prowadzonej na terytorium Polski, oddział banku zagranicznego, oddział instytucji kredytowej lub oddział zagranicznego zakładu ubezpieczeń, a także oddział lub przedstawicielstwo przedsiębiorcy zagranicznego.

Z kolei za pracownika uważa się osobę fizyczną, która pozostaje z pracodawcą w stosunku pracy lub jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę nakładczą albo wykonuje pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy-zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, albo wykonuje pracę zarobkową na podstawie innej niż stosunek pracy na rzecz pracodawcy będącego rolniczą spółdzielnią produkcyjną, spółdzielnią kółek rolniczych lub inną spółdzielnią zajmującą się produkcją rolną - jeżeli z tego tytułu podlega obowiązkowi ubezpieczeń emerytalnego i rentowych, za wyjątkiem małżonka pracodawcy, a także jego dzieci własnych, dzieci drugiego małżonka i dzieci przysposobionych, rodziców, macochy i ojczyma oraz osób przysposabiających, a także rodzeństwa, wnuków, dziadków, zięciów i synowych, bratowych, szwagierek i szwagrów oraz osób wykonujących pracę zarobkową w gospodarstwie domowym.

Jakkolwiek dla celów ustalenia obowiązku opłacania składek na FGŚP za pracownika nie uważa się m.in. małżonka pracodawcy, to należy zwrócić uwagę na to, że w przypadku przedstawionym w pytaniu pracodawcą jest spółka jawna, a nie wspólnik. Stąd też za zatrudnioną na podstawie umowy o pracę małżonkę wspólnika spółka jawna ma obowiązek opłacania składek na FGŚP. Na marginesie wypada zauważyć, że taki obowiązek wyjątkowo nie istnieje, jeżeli małżonka wspólnika spełnia warunki do objęcia jednym ze zwolnień (np. składek na FGŚP nie opłaca się za kobiety, które ukończyły 55 lat).

Podstawa prawna

Art. 9, art. 9a, art. 9b i art. 10 ustawy z 13 lipca 2006 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 272).

● Jestem zatrudniona na etacie i jednocześnie prowadzę działalność gospodarczą. Obecnie spodziewam się dziecka. Na urlopie macierzyńskim chciałabym jednak nadal prowadzić firmę. Czy będzie mimo to przysługiwał mi zasiłek macierzyński i czy będę musiała opłacać jakieś składki?

radca prawny

Osoby zatrudnione na etacie, które dodatkowo prowadzą działalność gospodarczą, podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym (emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu, wypadkowemu) tylko z tytułu zatrudnienia. Składki finansowane w części przez pracownika, a w części przez pracodawcę, są obliczane i odprowadzane przez płatnika (pracodawcę).

Składki na ubezpieczenie zdrowotne podlegają innym zasadom, gdyż należy je opłacać jednocześnie z obu tytułów - również z działalności gospodarczej.

Przejście pracownika na urlop macierzyński zwalnia płatnika od opłacania za tę osobę składek. Są one finansowane przez budżet państwa za pośrednictwem ZUS. Podstawa wymiaru zasiłku macierzyńskiego będzie obliczana w oparciu o przychód uzyskany z zatrudnienia. Jeśli pracownik jest jednocześnie przedsiębiorcą, to na urlopie macierzyńskim ma do wyboru dwa rozwiązania - może zawiesić działalność (ewentualnie zamknąć) albo kontynuować jej prowadzenie.

Gdy zdecyduje się na jej zawieszenie (zamknięcie), zasiłek nie ulegnie podwyższeniu, ponieważ tytuł ubezpieczenia chorobowego był tylko jeden - etat. Nie można otrzymywać zasiłku macierzyńskiego z dwóch tytułów, gdyż składka na to ubezpieczenie mogła być wcześniej opłacana tylko z tytułu zatrudnienia. W tym wypadku nie opłaca się żadnych składek.

Nic nie stoi jednak na przeszkodzie, aby w tym czasie dalej prowadzić działalność. Zasiłek macierzyński będzie przysługiwał nadal, nie będzie on także zmniejszony. Mimo że tak jak zasiłek chorobowy jest on świadczeniem z ubezpieczenia chorobowego, to jego przyznanie jest uzależnione nie od stwierdzenia niezdolności do pracy, lecz od urodzenia lub przyjęcia dziecka na wychowanie. W związku z tym ani ZUS, ani pracodawca nie kontrolują "prawidłowości wykorzystania" urlopu macierzyńskiego. Przedsiębiorca wraz z uzyskaniem prawa do zasiłku macierzyńskiego będzie podlegał ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowym właśnie z tego tytułu. Nie będzie natomiast podlegał ubezpieczeniu chorobowemu i wypadkowemu. Jedynym obowiązkiem przedsiębiorcy prowadzącym działalność na urlopie macierzyńskim będzie więc opłacanie, tak jak dotychczas, tylko składki zdrowotnej. Takie stanowisko zajmuje obecnie ZUS w wydawanych interpretacjach.

Podstawa prawna

Art. 6 ust. 1 pkt 5 i 19 oraz art. 9 ust. 1c ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. z 2013 r. poz. 1442 ze zm.).

Art. 29 ust. 1 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 77, poz. 512 ze zm.).

Art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z 27 sierpnia 2004 r. świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. nr 210, poz. 2135 ze zm.).

● Nasza spółka na dwa lata wysyła dwóch pracowników do USA, do pracy w oddziale spółki. Osoby te przenoszą się za granicę wraz ze swoimi rodzinami. Oddelegowani pracownicy pozostają objęci polskim systemem ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego na podstawie umowy o zabezpieczeniu społecznym między Polską a USA z 2 kwietnia 2008 r. (Dz.U. z 2009 r. nr 46, poz. 374). Dla pracowników wystawiane są zaświadczenia PL-USA 1 potwierdzające zastosowanie w ich przypadku polskiego ustawodawstwa w zakresie ubezpieczeń społecznych. W trakcie całego okresu oddelegowania na teren USA pracownicy będą zatrudnieni i wynagradzani przez Spółkę w Polsce. Pracownicy nie będą jednak polskimi rezydentami podatkowymi. Czy w takiej sytuacji powinna być za nich opłacana składka zdrowotna?

radca prawny

Pracownicy, którzy są oddelegowani do pracy za granicę, podlegają w tym okresie ubezpieczeniom społecznym w Polsce. Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne stanowi przychód uzyskiwany z wykonywania pracy z wyłączeniem wynagrodzenia za czas choroby, zasiłków oraz przychodów wskazanych w rozporządzeniu ministra pracy i polityki socjalnej w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek. Stosownie do par. 2 ust. 1 pkt 15 tego rozporządzenia z podstawy wymiaru składek wyłączona jest część wynagrodzenia pracowników zatrudnionych za granicą u polskich pracodawców w wysokości równowartości diety przysługującej z tytułu podróży służbowych poza granicami kraju, za każdy dzień pobytu, określonej w przepisach w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju, z tym zastrzeżeniem, że tak ustalony miesięczny przychód tych osób stanowiący podstawę wymiaru składek nie może być niższy od kwoty przeciętnego wynagrodzenia, przyjętego do ustalenia kwoty trzydziestokrotności. W 2014 r. podstawa ta wynosi 3746 zł. Gdy więc po odjęciu równowartości diet przychód pracownika będzie niższy od tej kwoty, składki na ubezpieczenia społeczne powinny być naliczone od tej podstawy. Kwota ta pomniejszona o składki na ubezpieczenia społeczne finansowane ze środków ubezpieczonego stanowi również podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne. Co do zasady, składka na ubezpieczenie zdrowotne wynosi 9 proc. podstawy wymiaru, a część składki w wysokości 7,75 proc. podstawy jest odliczane od zaliczki na podatek. Od tej ogólnej reguły ustawodawca wprowadza wyjątki dotyczące naliczania składki, gdy zaliczka na podatek jest niższa od składki oraz gdy zaliczka na podatek nie jest naliczana. Stosownie do art. 83 ust. 2 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, w przypadku nieobliczania zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych przez płatnika, od przychodów stanowiących podstawę wymiaru składki, składkę obliczoną za poszczególne miesiące obniża się do wysokości 0 zł.

Zasada obniżenia składki do wysokości zaliczki nie obowiązuje, gdy przychód ubezpieczonego jest zwolniony od podatku na podstawie umów o unikaniu podwójnego opodatkowania lub innych umów międzynarodowych, od którego płatnik nie oblicza zaliczki na podatek w stosunku do ubezpieczonych wymienionych w art. 66 ust. 1 pkt 1 (a więc m.in. pracowników) inny niż wymieniony powyżej (w pkt 4) przychód ubezpieczonego, od którego płatnik nie oblicza zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych na podstawie art. 32 ust. 6 ustawy o p.d.o.f.

W stanie faktycznym zbliżonym do przedstawionego w pytaniu Sąd Najwyższy w wyroku z 2 października 2013 r. (sygn. akt II UK 141/13) dokonał wykładni przepisów art. 83 ust. 2 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej oraz art. 83 ust. 3 pkt 4 i 5 tej ustawy. Spór, jaki powstał, sprowadzał się do tego, czy w stanie faktycznym jaki został przedstawiony przez spółkę (utrata rezydencji podatkowej przez pracownika) zastosowanie ma art. 83 ust. 2 i płatnik z uwagi na to, że nie oblicza zaliczki na podatek składkę zdrowotną powinien obniżyć do 0 zł, czy też należy zastosować ust. 3 i pomimo braku zaliczki składka na ubezpieczenie zdrowotne powinna zostać naliczona i odprowadzona do ZUS. Oczywiście z uwagi na brak zaliczki cała składka wówczas zostałaby sfinansowana ze środków pracownika. W powołanym wyroku SN uznał, że art. 83 ust. 3 pkt 4 i 5 ma zastosowanie wówczas, gdy pracownik ma polską rezydencję podatkową i nie ma zastosowania, gdy tej rezydencji nie ma. W konsekwencji gdy pracownik traci polską rezydencję podatkową, to zastosowanie ma art. 82 ust. 2 ustawy, co oznacza, że składka na ubezpieczenie zdrowotne jest obniżana do 0 zł.

Podstawa prawna

Art. 18 ust. 1 i 2 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j Dz.U. z 2013 r. poz. 1442 ze zm.).

Art. 83 ust. 2 i ust. 3 pkt 4 i 5 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 ze zm.).

Art. 3 ust. 1a ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 2012 r. poz. 361 ze zm.).