Poradnia ubezpieczeniowa

● Czy pobieranie renty z Niemiec zwalnia przedsiębiorcę z ZUS

● Kiedy można dochodzić od płatnika zwrotu nienależnie pobranego zasiłku

● Co warunkuje przeprowadzenie postępowania w formie ustnej

● Jakich świadczeń nie należy uwzględniać w podstawie wymiaru składek pracownika

● Wspólnik jednoosobowej spółki z o.o. jest jednocześnie zatrudniony w innej spółce z o.o. na podstawie umowy-zlecenia z wynagrodzeniem w wysokości 500 zł. Obecnie jest on zgłoszony do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych tylko z tytułu umowy-zlecenia. Czy to prawda, że od 1 stycznia 2016 r. dla takiej osoby ubezpieczenia społeczne będą obowiązkowe z tytułu bycia wspólnikiem jednoosobowej spółki z o.o.?

ekspert od ubezpieczeń społecznych

Tak. Od 1 stycznia 2016 r. zleceniobiorca prowadzący jednocześnie pozarolniczą działalność będzie podlegał obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu tej działalności, jeżeli z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy-zlecenia podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe będzie niższa od kwoty 60 proc. prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego.

Wykonywanie pracy na podstawie umowy-zlecenia oraz prowadzenie pozarolniczej działalności stanowią odrębne tytuły do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych i obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego. Obecnie zleceniobiorca, który jednocześnie spełnia warunki do objęcia go obowiązkowo ubezpieczeniami społecznymi z tytułu pozarolniczej działalności innej niż ta działalność (np. z tytułu pozarolniczej działalności wykonywanej w charakterze wspólnika jednoosobowej spółki z o.o.), zasadniczo jest objęty tymi ubezpieczeniami z tego tytułu, który powstał najwcześniej. Jednocześnie przysługuje mu prawo do zmiany tytułu.

Przepisy ulegną jednak zmianie 1 stycznia 2016 r. W tym dniu wejdą w życie nowe zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym przez zleceniobiorców. Dotyczą one m.in. tych zleceniobiorców, którzy wykonywanie pracy na podstawie umowy-zlecenia łączą z prowadzeniem pozarolniczej działalności. Od 1 stycznia 2016 r. zleceniobiorca prowadzący jednocześnie pozarolniczą działalność będzie podlegał obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu tej działalności, jeżeli z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy-zlecenia podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe będzie niższa od 60 proc. prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego. Dopiero wówczas, gdy podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z tytułu umowy-zlecenia będzie co najmniej równa tej kwocie, zasadniczo ubezpieczenia społeczne będą obowiązkowe z tego tytułu, który powstanie wcześniej, a ubezpieczony będzie jednocześnie miał prawo zmienić tytuł do tych ubezpieczeń.

Podstawa prawna

Art. 9 ust. 2 i 2a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 121 ze zm.).

Art. 1 pkt 3 lit. a i art. 6 ustawy z 23 października 2010 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2014 r. poz. 1831 ze zm.).

● Mam podwójne obywatelstwo - polskie i niemieckie. Założyłem działalność gospodarczą w Polsce. Od dwóch lat pobieram też rentę z Niemiec. W Polsce są przepisy nakazujące osobom uprawnionym do renty z tytułu niezdolności do pracy opłacać składki z prowadzenia działalności gospodarczej aż do czasu nabycia prawa do emerytury. Jak to wygląda w mojej sytuacji?

radca prawny

Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej: ustawa systemowa) obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej prowadzą pozarolniczą działalność lub współpracują z takimi osobami. Trzeba też zwrócić uwagę na art. 9 ust. 4c ustawy systemowej w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2008 r., zgodnie z którym osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów o działalności gospodarczej lub innych przepisów szczególnych, mające ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy, podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym do czasu ustalenia prawa do emerytury. Warto jednak zauważyć, że obowiązek ubezpieczeń z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, o którym mowa w tym artykule, dotyczy jedynie osób mających ustalone decyzją ZUS prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy z systemu powszechnego. Zatem dotyczy to tylko rent, o których mowa w ustawie z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 748 ze zm.) oraz w ustawie z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 1242 ze zm.).

Co istotne, art. 9 ust. 4c ustawy systemowej nie dotyczy jednak m.in. osób spoza systemu powszechnego, mających ustalone prawo np. do wojskowych lub policyjnych rent inwalidzkich przyznawanych z tytułu niezdolności do służby oraz do rent rolniczych przyznawanych z tytułu niezdolności do pracy. Idąc tym tokiem interpretacji, można stwierdzić, że przepis ten nie dotyczy rent z zagranicznych systemów zabezpieczenia społecznego. A więc osoby prowadzące na terenie Polski działalność gospodarczą i jednocześnie pobierające rentę z tytułu niezdolności do pracy przyznaną z systemu zagranicznego z tytułu prowadzenia tej działalności podlegają ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym dobrowolnie.

W opisanej sytuacji ze względu na prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy przyznanej przez niemiecką instytucję zabezpieczenia społecznego nie ma obowiązku odprowadzania składek na ubezpieczenia społeczne z tytułu prowadzenia działalności.

Inne zasady obowiązują w stosunku do składki zdrowotnej. Jej uiszczanie będzie w tym wypadku obowiązkowe, nie ma tu bowiem takich preferencji jak w przypadku systemu składkowego określonego w ustawie systemowej.

Podstawa prawna

Art. 6 ust. 1 pkt 5, art. 9 ust. 4c ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 121 ze zm.).

Art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 581 ze zm.).

● Decyzją ZUS jako płatnik składek zostałem zobowiązany do zwrotu nienależnie pobranego przez mojego pracownika zasiłku chorobowego. Z uwagi na różne okoliczności nie odwołałem się od tej decyzji. Wiem jednak, że pracownik odwołał się od rozstrzygnięcia odmawiającego prawa do tego zasiłku i sprawa toczy się już kilka miesięcy przed sądem ubezpieczeń. Kwoty określonej decyzją ZUS dotychczas nie zwróciłem, bo czekam na zakończenie sprawy pracownika. Czy mimo to ZUS może przymusowo dochodzić ode mnie należności przed ostatecznym zakończeniem sporu pracownika z zakładem w sądzie?

radca prawny

Teoretycznie tak, ponieważ decyzja ZUS w przedmiocie nienależnie pobranego zasiłku chorobowego jest już wobec płatnika składek prawomocna, lecz w praktyce takie działanie zakładu byłoby zdecydowanie przedwczesne.

Uprawnienie ZUS do żądania od płatnika składek zwrotu świadczeń, które zostały nienależnie wypłacone pracownikowi, wynika z art. 84 ust. 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z tym przepisem gdy pobranie nienależnych świadczeń zostało spowodowane przekazaniem przez płatnika składek lub inny podmiot nieprawdziwych danych mających wpływ na prawo do świadczeń lub na ich wysokość, obowiązek zwrotu tych świadczeń wraz z odsetkami obciąża odpowiednio płatnika składek lub inny podmiot. Jeśli jednak ubezpieczony kwestionuje odmowę przyznania mu prawa do zasiłku chorobowego, to ostateczne rozstrzygnięcie sądu w tej materii będzie miało wpływ na prawidłowość decyzji zobowiązującej płatnika do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Wszczęcie postępowania egzekucyjnego wobec płatnika składek, w sytuacji zmiany przez sąd decyzji na korzyść pracownika, wiązałoby się z koniecznością zwrotu wyegzekwowanych już od pracodawcy kwot. A takie działania ZUS byłyby nieracjonalne. Co do zasady bowiem egzekucji powinny podlegać bezspornie wymagalne należności.

Podstawa prawna

Art. 84 ust. 6 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 121 ze zm.).

● W związku ze starymi zaległościami wobec ZUS z tytułu składek chcę się starać o ich umorzenie. Czy to, że jestem obecnie osobą niedowidzącą, nakłada na mnie w postępowaniu przed ZUS obowiązek ustanowienia pełnomocnika albo składania oświadczeń w szczególnej formie?

radca prawny

Nie. W postępowaniu przed ZUS będą miały zastosowanie przepisy ogólne kodeksu cywilnego (dalej: k.c.) dotyczące składania oświadczeń woli. Obecnie przepisy te nie przewidują żadnej formy szczególnej dla składania oświadczeń woli przez osoby niewidome czy niedowidzące. Mogą zatem one składać oświadczenia woli na zasadach ogólnych, czyli w każdej formie wyrażającej ich wolę w sposób dostateczny.

Co do zasady w sprawach ubezpieczeń społecznych stosuje się również przepisy kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: k.p.a.). Mimo że jedną z głównych zasad jest zasada pisemności, nie oznacza to, że strona nie ma prawa do dokonywania czynności w formie ustnej, o ile przepisy szczególne nie stanowią inaczej. Zatem osoby niedowidzące albo np. niepełnosprawne niemogące pisać mogą składać oświadczenia woli zarówno w formie ustnej, jak i pisemnej. W przypadku złożenia podpisanego przez taką osobę dokumentu organ uzna, że bierze ona odpowiedzialność za jego treść. Nie wyklucza to, w uzasadnionych przypadkach, możliwości uchylenia się od skutków złożonego oświadczenia woli, o ile zostało ono faktycznie złożone pod wpływem błędu. Osoba niedowidząca może również skorzystać przy sporządzaniu pisemnych oświadczeń woli z pomocy wskazanej przez nią osoby. Wówczas tak sporządzone oświadczenie powinno zawierać podpis osoby niedowidzącej oraz pisemne oświadczenie tej drugiej osoby o zapoznaniu się zainteresowanego z treścią złożonego dokumentu. Jeśli natomiast oświadczenie woli zainteresowany składa w formie ustnej, to powinno być ono utrwalone dla celów dowodowych w protokole sporządzonym przez pracownika ZUS zgodnie z art. 67 k.p.a. Można oczywiście składać również oświadczenia w formie aktu notarialnego, ale nie jest to obowiązkowe (taki obowiązek do 2010 r. przewidywały przepisy k.c.). Niepełnosprawny może w końcu ustanowić pełnomocnika, który będzie upoważniony do składania oświadczeń woli w jego imieniu. ZUS powinien taką osobę poinformować o przysługujących jej uprawnieniach dla potrzeb prowadzonego postępowania.

Podstawa prawna

Art. 123 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 121 ze zm.).

Art. 60 i 84 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 121 ze zm.).

Art. 32 i 67 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.).

● Firma delegowała pracownika do wykonywania zadań służbowych poza stałym miejscem pracy i na ten okres zapewniła mu noclegi w wynajętym mieszkaniu. Czy wartość pieniężną tego świadczenia należy uwzględnić w podstawie wymiaru składek ZUS?

ekspert od ubezpieczeń społecznych

Wartość pieniężna nieodpłatnego świadczenia polegającego na zapewnieniu pracownikowi przez pracodawcę noclegów, które służą wyłącznie realizacji obowiązków pracowniczych, nie powinna być uwzględniana w podstawie wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne.

Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne pracownika stanowi przychód ze stosunku pracy w rozumieniu przepisów podatkowych, z wyjątkiem:

a) wynagrodzenia chorobowego,

b) zasiłków i świadczenia rehabilitacyjnego z ubezpieczeń chorobowego i wypadkowego,

c) przychodów ze stosunku pracy wymienionych w par. 2 ust. 1 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe.

Podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne zasadniczo jest ustalana według tych samych reguł co podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne (w tej podstawie uwzględnia się jednak wynagrodzenie chorobowe, zmniejsza się ją o składki na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i chorobowe sfinansowane przez pracownika oraz nie stosuje się ograniczenia w postaci rocznej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe).

Jeżeli więc osiągane przez pracownika świadczenie pieniężne lub niepieniężne nie jest przychodem ze stosunku pracy w rozumieniu przepisów podatkowych, to nie powinno być uwzględniane w podstawie wymiaru składek. W najnowszym orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że jeżeli zapewnienie pracownikowi przez pracodawcę noclegów jest konieczne do wykonywania przez niego obowiązków pracowniczych, a więc czynione jest w interesie pracodawcy i pracownik z tego tytuły nie osiąga jakiegokolwiek przysporzenia majątkowego, nie mamy do czynienia z przychodem ze stosunku pracy w rozumieniu przepisów podatkowych (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 października 2014 r., sygn. akt II FSK 2387/12, i z 19 września 2014 r., sygn. akt II FSK 2281/12).

Podstawa prawna

Art. 4 pkt 9, art. 18 ust. 1, art. 20 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 121 ze zm.).

Art. 81 ust. 1, 5 i 6 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 581 ze zm.).

Par. 2 ust. 1 rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (t.j. Dz.U. nr 161, poz. 1106 ze zm.).