Poradnia Ubezpieczeniowa

● Jakie dokumenty musi złożyć płatnik za pracownika na urlopie ojcowskim

● Które składki przedsiębiorca może odliczyć od podatku dochodowego

● Kiedy premia wchodzi w skład podstawy wymiaru zasiłku macierzyńskiego

● Dlaczego prawo do zasiłku macierzyńskiego uniemożliwia podleganie ubezpieczeniu z innych tytułów

● Mam obywatelstwo Białorusi i mieszkam w tym kraju. Prowadzę tam działalność gospodarczą, płacę podatki i składki ubezpieczeniowe. Zamierzam jednak prowadzić działalność gospodarczą również w Polsce jako osoba fizyczna. Czy jako przedsiębiorca działający na terenie Polski muszę opłacać składki na ZUS, skoro już je płacę na Białorusi?

radca prawny

Tak. Zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym na terytorium Polski reguluje ustawa z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej: ustawa systemowa), w której w art. 6 wymieniony jest katalog osób podlegających im obowiązkowo. Należą do niego osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej prowadzą pozarolniczą działalność gospodarczą - również cudzoziemcy, jeśli umowa międzynarodowa, jako prawo nadrzędne, nie wyklucza zastosowania polskich przepisów w tym zakresie.

Taka zasada wynika pośrednio m.in. z brzmienia art. 91 ust. 1 Konstytucji RP, zgodnie z którym ratyfikowana umowa międzynarodowa po jej ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej stanowi część krajowego porządku prawnego i jest bezpośrednio stosowana, chyba że jej stosowanie jest uzależnione od wydania ustawy.

Warto również zauważyć, że przepisy ustawy systemowej nie uzależniają objęcia polskim systemem ubezpieczeń od posiadanego obywatelstwa, miejsca zamieszkania itp. Decydującym czynnikiem jest tylko wykonywanie pracy, czyli w tym wypadku działalności gospodarczej, na terytorium Polski. Płatnikiem jest sam ubezpieczony przedsiębiorca. Musi za siebie odprowadzać składki: emerytalną, rentowe, wypadkową, na Fundusz Pracy oraz dobrowolnie - chorobową.

W omawianej sytuacji tytułem do ubezpieczeń społecznych będzie prowadzenie działalności gospodarczej na terytorium Polski. Brak jest bowiem umowy dwustronnej z Białorusią o zabezpieczeniu społecznym, regulującej w inny sposób niż ustawa systemowa ten obowiązek. W konsekwencji przedsiębiorca - cudzoziemiec musi płacić zarówno składki ubezpieczeniowe na Białorusi, jak i w Polsce.

Podstawa prawna

Art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 121 ze zm.).

Art. 91 ust. 1 ustawy z 2 kwietnia 1997 r. - Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. nr 78 poz. 483 ze zm.)

● Pracownik przebywał na urlopie ojcowskim od 13 do 26 kwietnia 2015 r. Wypłata zasiłku ojcowskiego za ten okres nastąpiła jednak dopiero w maju 2015 r. łącznie z wynagrodzeniem za pracę wykonaną w kwietniu 2015 r. Jakie dokumenty do ZUS pracodawca powinien złożyć za maj 2015 r.?

ekspert od ubezpieczeń społecznych

Za maj 2015 r. pracodawca powinien złożyć raport ZUS RCA z kodem tytułu ubezpieczenia 01 10 XX, w którym powinien rozliczyć składki należne od wynagrodzenia za pracę, a także raport ZUS RCA z kodem 12 40 XX, w którym powinny być rozliczone składki należne od zasiłku macierzyńskiego. Ponadto pracodawca powinien złożyć raport ZUS RSA z kodem tytułu ubezpieczenia 01 10 XX i kodem świadczenia/przerwy 327, w którym powinien podać kwotę zasiłku macierzyńskiego oraz okres, za który został on wypłacony, a także raport ZUS RCA z kodem tytułu ubezpieczenia 12 40 XX i kodem świadczenia/przerwy 350.

Pracownik, który przebywa na urlopie ojcowskim, podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu pobierania zasiłku macierzyńskiego. Okres urlopu ojcowskiego stanowi zatem przerwę w pracowniczych ubezpieczeniach społecznych. Z uwagi na powyższe płatnik zasiłku macierzyńskiego zgłasza osobę pobierającą zasiłek macierzyński za okres urlopu ojcowskiego do obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych poprzez złożenie w ZUS raportu ZUS RCA z kodem tytułu ubezpieczenia 12 40 XX. Jednocześnie pracodawca w imiennym raporcie miesięcznym ZUS RSA z kodem tytułu ubezpieczenia 01 10 XX i kodem świadczenia/przerwy 327 wykazuje okres pobierania zasiłku macierzyńskiego za czas urlopu ojcowskiego. Czasami się zdarza, że zasiłek macierzyński jest wypłacany przez płatnika zasiłków w miesiącu następującym po miesiącu, w którym pracownik korzystał z urlopu ojcowskiego, a więc wtedy, gdy pracownik już nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu pobierania zasiłku macierzyńskiego. W takim przypadku ZUS wymaga złożenia raportu ZUS RSA z kodem tytułu ubezpieczenia 12 40 XX i kodem świadczenia/przerwy 350.

W przypadku przedstawionym w pytaniu pracodawca powinien zatem złożyć za maj 2015 r.: a) raport ZUS RCA z kodem tytułu ubezpieczenia 01 10 XX, w którym powinien rozliczyć składki należne od wynagrodzenia za pracę, b) raport ZUS RCA z kodem tytułu ubezpieczenia 12 40 XX, w którym powinien rozliczyć składki należne od zasiłku macierzyńskiego, c) raport ZUS RSA z kodem tytułu ubezpieczenia 01 10 XX i kodem świadczenia/przerwy, w którym powinien wykazać kwotę zasiłku macierzyńskiego i okres, za który ten zasiłek został wypłacony, d) raport ZUS RSA z kodem tytułu ubezpieczenia 12 40 XX i kodem świadczenia/przerwy 350 za okres 01.04.2015 r. - 30.04.2015 r.

Podstawa prawna

Art. 6 ust. 1 pkt 19, art. 36 ust. 9a, art. 41 ust. 1 i 3 pkt 4, 7 i 8 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 121 ze zm.).

● Pracuję na etacie, zamierzam jednak otworzyć własną działalność gospodarczą. Czy będę musiał z tego tytułu płacić pełne składki na ubezpieczenie, czy są może jakieś preferencje? Czy można odliczyć składki od podatku dochodowego?

radca prawny

Osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą zobowiązana jest opłacać do ZUS w ramach składek miesięcznych w okresie od stycznia do grudnia 2015 r. kwotę nie mniejszą niż 1095,37 zł. Na tę sumę składają się składki: zdrowotna, emerytalna, rentowa, chorobowa, wypadkowa oraz na Fundusz Pracy. Preferencja dotyczy tylko osób rozpoczynających działalność, bo w tym przypadku łączna kwota minimalnych składek wynosi tylko 446,88 zł.

Powiązanie etatu z działalnością gospodarczą jest sytuacją specyficzna, a przepisy prawa w takich przypadkach pozwalają na znaczne oszczędności na składkach, jednakże pod pewnymi warunkami. Aby z nich skorzystać, konieczne jest, żeby przedsiębiorca otrzymywał na etacie wynagrodzenie równe co najmniej minimalnemu, które w 2015 r. wynosi 1750 zł brutto. W takiej sytuacji dochodzi bowiem do zbiegu tytułów ubezpieczenia, co zwalnia przedsiębiorcę z opłacania składek na ubezpieczenie społeczne i opłaty na Fundusz Pracy. Przedsiębiorca zobligowany jest wówczas tylko do opłacania składki zdrowotnej w wysokości 279,41 zł. Sam wymiar etatu nie ma znaczenia dla obowiązków ubezpieczeniowych, ważna jest wyłącznie wysokość uzyskiwanego wynagrodzenia.

Przedsiębiorca może odliczyć od podatku dochodowego składkę na ubezpieczenie zdrowotne, ale nie w całości - odliczeniu podlega tylko 7,75 proc. podstawy jej wymiaru. Oznacza to, że miesięcznie można odliczyć 240,60 zł. Koniecznym warunkiem jest jej faktyczne opłacenie. Zmniejszyć podatek w ten sposób może przedsiębiorca rozliczający się według skali podatkowej, podatkiem liniowym, kartą podatkową oraz ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych. Co istotne, odliczenia dokonuje się na bieżąco, obniżając zaliczkę na podatek dochodowy za okres, w którym składka została opłacona. Dodatkowo składki z całego roku wykazuje się również zbiorczo w rocznym rozliczeniu podatkowym.

Podstawa prawna

Art. 82 ust. 1 ustawy z 17 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 ze zm.).

Art. 6 ust. 1 pkt 5, art. 9 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 121 ze zm.).

● Otrzymałam niedawno z ZUS decyzję, na mocy której obniżono podstawę wymiaru mojego zasiłku macierzyńskiego. Organ uznał, że premia kwartalna nie wchodzi w jej skład i ustalił tym samym nową podstawę wymiaru zasiłku za wskazany w decyzji okres. W uzasadnieniu ZUS oparł się na ustaleniach dokonanych przez mojego pracodawcę. Czy działanie ZUS jest prawidłowe?

radca prawny

To zależy. Podstawą rozstrzygnięcia ZUS są przepisy ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (dalej: ustawa chorobowa). W myśl art. 42 tej ustawy premie, nagrody i inne składniki wynagrodzenia wlicza się do podstawy wymiaru zasiłku. Artykuł 41 ustawy chorobowej określa składniki wynagrodzenia i inne jego pochodne, których nie uwzględnia się przy ustalaniu podstawy wymiaru zasiłku. Chodzi o te elementy, do których pracownik zachowuje prawo w okresie pobierania tego zasiłku zgodnie z postanowieniami układów zbiorowych pracy lub przepisami o wynagradzaniu, jeżeli są one wypłacane za okres pobierania tego zasiłku. W odniesieniu do nagród oznacza to, że można wyłączyć je z podstawy wymiaru zasiłku dopiero po podjęciu decyzji o ich przyznaniu w okresie zasiłkowym oraz faktycznym ich wypłaceniu niezależnie od uzyskanych świadczeń chorobowych. Zasiłek chorobowy ma wyrównać niejako te składniki wynagrodzenia za pracę, których pracownik nie otrzyma w okresie choroby. Jeśli pracownik otrzymuje pewne świadczenia, pobierając także zasiłek chorobowy, to nie mogą one zostać jednocześnie uwzględnione w podstawie wymiaru takiego zasiłku, gdyż ze względu na chorobę pracownik nie utracił do nich prawa.

Co więcej, składników wynagrodzenia przysługujących w myśl umowy o pracę tylko do określonego terminu nie uwzględnia się przy ustalaniu podstawy wymiaru zasiłku chorobowego należnego za okres po tym terminie. Zasadę tę stosuje się odpowiednio do składników wynagrodzenia, których wypłaty pracodawca zaprzestał na podstawie układu zbiorowego pracy lub przepisów o wynagradzaniu. W przypadku podjęcia decyzji przez zakład pracy o zaprzestaniu wypłaty składnika wynagrodzenia od określonej daty, podstawę wymiaru zasiłku za okres od tej daty ustala się z wyłączeniem tego składnika. Wydaje się zatem, że organ rentowy uznał prawidłowo o wyłączeniu premii z podstawy wymiaru zasiłku macierzyńskiego.

Podstawa prawna

Art. 41-42, art. 47 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz.U. z 2014 r. poz 159).

● Przez kilka ostatnich lat podlegałam ubezpieczeniom społecznym jako osoba współpracująca z osobą prowadzącą pozarolniczą działalność. Czy nabycie prawa do zasiłku macierzyńskiego z tego tytułu będzie miało wpływ na podleganie przeze mnie obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym? Czy mogę podlegać ubezpieczeniom z obydwu tytułów?

radca prawny

Zgodnie z ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej: ustawa systemowa) osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą oraz osoby z nimi współpracujące podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. Artykuł 9 ust. 1c ustawy systemowej przewiduje natomiast, że osoby te, jeśli spełniają jednocześnie warunki do objęcia ich obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z tytułu pobierania zasiłku macierzyńskiego lub zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego, podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym właśnie z tytułu pobierania tego zasiłku. Mogą one jednak dobrowolnie, na swój wniosek, być objęte ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi także z pozostałych, wszystkich lub wybranych, tytułów. W razie niezłożenia wniosku o objęcie dobrowolnymi ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi obowiązkowe będzie wyłącznie ubezpieczenie zdrowotne, stosownie do przepisów ustawy z 27 sierpnia 2008 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.

Ten przepis ustawy systemowej znajdzie zatem zastosowanie w opisanej sytuacji. Nie będzie natomiast działaniem prawidłowym, gdy w tym samym okresie zainteresowana zostanie zgłoszona do obowiązkowych ubezpieczeń z obydwu tytułów.

Nie należy zapominać, że każda osoba, w stosunku do której wygasł tytuł do ubezpieczeń społecznych, podlega wyrejestrowaniu. Zgłoszenie wyrejestrowania płatnik składek (w przypadku osoby współpracującej będzie to przedsiębiorca) jest zobowiązany złożyć w terminie 7 dni od daty zaistnienia tego faktu.

W związku z nabyciem prawa do zasiłku macierzyńskiego czytelniczka, jeśli nie chce przystąpić do dobrowolnych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych, powinna zostać wyrejestrowana z ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego z tytułu prowadzonej działalności i zgłosić się do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego z tym dniem. Po ustaniu zasiłku macierzyńskiego będzie mogła ponownie zgłosić się do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego z tytułu tej działalności.

Podstawa prawna

Art. 6 ust. 1 pkt 5, art. 9 ust. 1c, art. 36 ust. 3 i 11 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 121 ze zm.).

Art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 ze zm.).