Student zleceniobiorca nie zawsze zwolniony ze składek

@RY1@i02/2015/116/i02.2015.116.03300070d.803.jpg@RY2@

Iza Nowacka ekspert ds. wynagrodzeń

Student-zleceniobiorca, z którym podpisano dodatkowo umowę o pracę, podlega obowiązkowo wszystkim ubezpieczeniom z tytułu stosunku pracy. Zlecenie jest wówczas traktowane jak stosunek pracy i wynagrodzenia z obu umów stanowią podstawę wymiaru składek na ZUS. Studenta będącego pracownikiem należy zgłosić do ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego od 18 maja na druku ZUS ZUA, z kodem ubezpieczenia - 01 10 XX. W dokumentach rozliczeniowych za maj wykazuje się do oskładkowania tylko częściową pensję wypłaconą w tym miesiącu z umowy o pracę, a za czerwiec - wynagrodzenie za pracę z etatu za czerwiec oraz wynagrodzenie ze zlecenia należne za maj, ale w kwocie proporcjonalnej do okresu, w którym zbiegły się obie umowy.

Umowa-zlecenia co do zasady stanowi tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń emerytalno-rentowych, wypadkowego oraz zdrowotnego. Jednak pewna grupa zleceniobiorców, mimo zawarcia i wykonywania takiej umowy cywilnej, w ogóle nie podlega tym ubezpieczeniom. Dotyczy to uczniów gimnazjów, szkół ponadgimnazjalnych, szkół ponadpodstawowych oraz studentów do ukończenia 26 lat. Osoby te, póki nie ukończą podanego wieku, nie są obejmowane ubezpieczeniami z tytułu umowy-zlecenia - ani obowiązkowo, ani dobrowolnie. [przykłady 1-2]

Dodatkowa umowa

Wyjątkowo są jednak traktowani studenci zleceniobiorcy nawiązujący z firmą, dla której pracują, stosunek pracy. Wówczas ich sytuacja pod względem ubezpieczenia ulega zmianie. Wynika to z definicji pracownika opracowanej dla potrzeb ubezpieczeń społecznych. Pracownikiem jest bowiem nie tylko osoba pozostająca w stosunku pracy, ale także wykonująca pracę na podstawie umowy agencyjnej, umowy-zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia albo umowy o dzieło, jeżeli umowę taką zawarła z pracodawcą, z którym pozostaje w stosunku pracy, lub jeżeli w ramach takiej umowy wykonuje pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy (art. 8 ust. 1, ust. 2a ustawy systemowej).

Ważne

W przypadku zawarcia umowy-zlecenia z własnym pracownikiem, który jest jednocześnie studentem lub uczniem w wieku do 26 lat, z tytułu umowy-zlecenia należy opłacać wszystkie składki na ubezpieczenia społeczne, tj. na ubezpieczenie emerytalne, rentowe, chorobowe, wypadkowe oraz zdrowotne

W takiej sytuacji bowiem umowa-zlecenie jest traktowana w zakresie ubezpieczeń społecznych jak umowa o pracę.

Z 22-letnim studentem, który dotąd miał zawartą tylko umowę-zlecenie niepodlegającą zgłoszeniu w ZUS, 18 maja br. nawiązano stosunek pracy. Pracownicy są obejmowani wszystkimi ubezpieczeniami od dnia nawiązania stosunku pracy, którym jest dzień rozpoczęcia pracy określony w umowie, a jeśli takiego terminu nie określono - w dniu zawarcia umowy. Pracownika zgłasza do ubezpieczeń płatnik (pracodawca) na druku ZUS ZUA z kodem tytułu ubezpieczeń 01 10 xx w ciągu 7 dni od daty powstania obowiązku w tym zakresie. Nie należy składać odrębnego zgłoszenia z tytułu zlecenia. Rozliczanie składek będzie jednak polegało na tym, że ich podstawą będzie suma wynagrodzenia z etatu i za wykonanie zlecenia. Pierwsze rozliczenie uczącego się pracownika nastąpi za maj, w którym dokonano wypłaty wynagrodzenia za przepracowaną na etacie część tego miesiąca. Składki za dany miesiąc są bowiem należne tylko od przychodu stanowiącego podstawę ich wymiaru, osiągniętego przez ubezpieczonego w tym miesiącu. Ponieważ w maju pracownik uzyskał - oprócz wynagrodzenia ze zlecenia za kwiecień - jeszcze płacę z zatrudnienia, płatnik wykaże je w raporcie imiennym ZUS RCA za maj. W maju pracownik uzyskał:

● 11 maja - przychód z tytułu umowy-zlecenia wykonywanej w kwietniu 2015 r.,

● 29 maja - przychód z tytułu umowy o pracę (wynagrodzenie za okres od 18 do 31 maja).

W raporcie imiennym ZUS RCA za maj należy wykazać tylko kwotę wynagrodzenia z tytułu umowy o pracę. Wynagrodzenie wypłacone 11 maja należne jest za wykonanie umowy-zlecenia za kwiecień, kiedy przychód z tytułu tej umowy w ogóle nie stanowił podstawy wymiaru składek (była to samodzielna umowa-zlecenie zawarta ze studentem do 26. roku życia).

Co dalej

Kolejne rozliczenie, które wymaga omówienia, dotyczy czerwca, kiedy pracownik, zgodnie z przyjętymi terminami wypłat, otrzyma:

- 10 czerwca - wynagrodzenie z tytułu umowy-zlecenia wykonywanej w maju 2015 r.,

- 30 czerwca - wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę za czerwiec 2015 r.

Czerwcową podstawę wymiaru składek będzie stanowiło skumulowane wynagrodzenie z obu umów, z tym że do pensji z etatu należy doliczyć tylko tę część wynagrodzenia ze zlecenia, która przypadła w maju na okres pokrywania się stosunku pracy i cywilnoprawnego. Od 1 do 17 maja student nie miał tytułu do żadnych ubezpieczeń, stąd wynagrodzenie ze zlecenia wykonanego w maju należy podzielić na część oskładkowaną i bez składek. Innymi słowy, płatność ze zlecenia będzie oskładkowana w wysokości proporcjonalnej do okresu zatrudnienia na etacie. Przepisy ustawy systemowej nie wskazują sposobu ustalenia takiego wynagrodzenia. Przy wynagrodzeniu innym niż ryczałtowe miesięczne, np. godzinowym, łatwiej byłoby to ustalić. Jednak gdy w grę wchodzi stała stawka kwotowa przyjmuje się, że wynagrodzenie za miesiąc dzieli się przez liczbę dni kalendarzowych tego miesiąca i mnoży przez liczbę dni, w których jednocześnie trwał stosunek pracy i tym samym zlecenie stało się obowiązkowym tytułem do ubezpieczeń. [ramka 1]

Inne daniny

Z podatkowego punktu widzenia obie umowy stanowią odrębne źródła przychodów. Przychód z umowy o pracę to przychód ze stosunku pracy, a ze zlecenia kwalifikowany jest jako działalność wykonywana osobiście. Oba wynagrodzenia należy więc opodatkować oddzielnie, według zasad obowiązujących dla każdego z tych źródeł.

Do przykładu wyliczeniowego przyjmijmy wynagrodzenie z umowy o pracę 900 zł brutto (podstawowe koszty uzyskania przychodów, brak oświadczenia PIT-2), ze zlecenia odpłatność miesięczna to 1200 zł. [ramka 2]

Ramka 1. Co w raportach

● 900 zł : 80 godz. (wymiar czasu pracy w maju dla 1/2 etatu) = 11,25 zł; 11,25 zł x 40 godz. (czas nieprzepracowany w okresie od 1 do 17 maja) = 450 zł; 900 zł - 450 zł = 450 zł

● 450 zł x 9,76 proc. = 43,92 zł - składka emerytalna

● 450 zł x 1,5 proc. = 6,75 zł - składka rentowa

● 450 zł x 2,45 proc. = 11,03 zł - składka chorobowa

Łączne składki na ubezpieczenia społeczne - 61,70 zł

● 450 zł - 61,70 zł = 388,30 zł - podstawa wymiaru składki zdrowotnej

● 388,30 zł x 9 proc. = 34,95 zł - składka zdrowotna należna ZUS

1) wynagrodzenie ze zlecenia za maj (za okres od 18 do 31 maja)

1200 zł : 31 dni kalendarzowych maja x 14 dni (liczba dni podlegania ubezpieczeniom w okresie od 18 do 31 maja) = 541,94 zł

2) wynagrodzenie z etatu za cały czerwiec - 900 zł

3) łączna podstawa wymiaru składek społecznych i zdrowotnego za czerwiec - 1441,94 zł

● 1441,94 zł x 9,76 proc. = 140,73 zł - składka emerytalna

● 1441,94 zł x 1,5 proc. = 21,63 zł - składka rentowa

● 1441,94 zł x 2,45 proc. = 35,33 zł - składka chorobowa

Łącznie składki na ubezpieczenia społeczne - 197,69 zł

● 1441,94 zł - 197,69 zł = 1244,25 zł - podstawa wymiaru składki zdrowotnej

● 1244,25 zł x 9 proc. = 111,98 zł - składka zdrowotna należna ZUS

Ramka 2. Rozliczenie podatkowo-składkowe

● 900 zł x 13,71 proc. (składki społeczne finansowane przez pracownika) = 123,39 zł

● 900 zł - 123,39 zł = 776,61 zł - podstawa wymiaru składki zdrowotnej

● 776,61 zł x 9 proc. = 69,89 zł - składka zdrowotna należna do ZUS

● 776,61 zł x 7,75 proc. = 60,19 zł - składka zdrowotna do odliczenia od zaliczki na podatek

● 900 zł - 123,39 zł - 111,25 zł = 665,36 zł; po zaokrągleniu 665 zł - podstawa opodatkowania

● 665 zł x 18 proc. = 119,70 zł zaliczka na podatek

● 119,70 zł - 60,19 zł = 59,51 zł; po zaokrągleniu 60 zł - zaliczka do urzędu skarbowego

● 900 zł - (123,39 zł + 69,89 zł + 60 zł) = 646,72 zł

● 1200 zł x 13,71 proc. = 164,52 zł - składki społeczne finansowane przez pracownika zleceniobiorcę

● 1200 zł - 164,52 zł = 1035,48 zł - podstawa wymiaru składki zdrowotnej

● 1035,48 zł x 9 proc. = 93,19 zł - składka zdrowotna należna do ZUS

● 1035,48 zł x 7,75 proc. = 80,25 zł - składka do odliczenia od zaliczki na podatek

● 1035,48 zł x 20 proc. = 207,10 zł - koszty uzyskania przychodów

● 1200 zł - 164,52 zł - 207,10 zł = 828,38 zł; po zaokrągleniu 828 zł - podstawa opodatkowania

● 828 zł x 18 proc. = 149,04 zł - zaliczka na podatek

● 149,04 zł - 80,25 zł = 68,79 zł; po zaokrągleniu 69 zł - zaliczka do urzędu skarbowego

● 1200 zł - (164,52 zł + 93,19 zł + 69 zł) = 873,29 zł

PRZYKŁAD 1

Ubezpieczenie na 26. urodziny

W spółce z o.o. na umowę-zlecenie pracuje student 5. roku studiów magisterskich. 20 maja 2015 r. ukończył 26 lat. Spółka jako płatnik składek powinna zgłosić studenta do ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego od 20 maja br. Przy obliczaniu wieku osoby fizycznej termin upływa z początkiem ostatniego dnia (art. 112 kodeksu cywilnego). Oznacza to, że jeśli zleceniobiorca urodził się 20 maja, to kolejny rok życia kończy o północy z 19 na 20 maja następnego roku. Gdy 20 maja 2015 r. przypadają jego 26. urodziny, już od tego dnia jest osobą, która ukończyła graniczny wiek, i od tego dnia podlega ubezpieczeniom. Składki za maj należy rozliczyć od części wynagrodzenia przysługującego za okres od 20 do 31 maja br.

PRZYKŁAD 2

Na czas określony

W firmie jest zatrudniona na umowę o pracę na czas określony osoba w wieku 24 lat pobierająca naukę na studiach magisterskich, Od 1 czerwca 2015 r. podpisała z pracodawcą umowę-zlecenie na okres do 31 sierpnia br. Mimo że spełnia warunki w zakresie edukacji oraz co do wieku i rodzaju umowy, nadal jest pracownikiem, a nie pracownikiem - zleceniobiorcą. Podlega wszystkim ubezpieczeniom tylko z tytułu stosunku pracy, z tym że wynagrodzenie ze zlecenia jest włączone do podstawy wymiaru z etatu.

Iza Nowacka

ekspert ds. wynagrodzeń

Podstawa prawna

Art. 6 ust. 4, art. 8 ust. 2a, art. 18 ust. 1a, art. 36 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 121 ze zm.).

Art. 81 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 ze zm.).

Art. 10 ust. 1 pkt 1, pkt 2, art. 32, art. 41 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 361 ze zm.)