Poradnia ubezpieczeniowa

● Jaka podstawa wymiaru składek delegowanego pracownika

● Kto po wygaśnięciu hipoteki ma obowiązek złożyć wniosek o jej wykreślenie

● Czym skutkuje przedawnienie zobowiązań składkowych

● Kiedy nowa decyzja może być wydana bez przeprowadzania postępowania

● W spółce z o.o. została powołana rada nadzorcza. Spółka zawarła z jej członkami umowy-zlecenia, na podstawie których za pracę w radzie przysługuje im wynagrodzenie. Czy spółka powinna ich zgłosić do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego jako zleceniobiorców (kod 04 11 00), czy jako członków rady nadzorczej (kod 22 41 00)?

Adam Jagiełło

ekspert od ubezpieczeń społecznych

Członek rady nadzorczej spółki z o.o., który pełni swoje obowiązki na podstawie umowy-zlecenia, powinien zostać zgłoszony do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego jako zleceniobiorca (kod 04 11 XX).

Wykonywanie pracy na podstawie umowy-zlecenia stanowi tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego, rentowych, wypadkowego i zdrowotnego oraz dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. Z kolei członek rady nadzorczej wynagradzany z tytułu pełnionej funkcji i posiadający miejsce zamieszkania w Polsce podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i zdrowotnemu. Nie oznacza to jednak, że jeżeli członek rady nadzorczej spółki zawarł z nią umowę-zlecenie, to podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu zarówno jako zleceniobiorca, jak i jako członek rady nadzorczej. W tym zakresie należy bowiem zwrócić uwagę na to, że członek rady nadzorczej może wykonywać swoje obowiązki nie tylko na podstawie aktu powołania w skład tego organu, ale również może zawrzeć ze spółką umowę-zlecenie lub inną umowę o świadczenie usług. W przypadku gdy pełni on swoje obowiązki w ramach zawartej z tą spółką umowy-zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu jako zleceniobiorca, a nie jako członek rady nadzorczej.

Z kodem tytułu ubezpieczenia 22 41 XX do obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych oraz obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego powinien być zatem zgłoszony tylko taki członek rady nadzorczej, który pełni swoje obowiązki wyłącznie na podstawie aktu powołania w skład tego organu.

Podstawa prawna

Art. 6 ust. 1 pkt 4 i 22, art. 11 i art. 12 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 121).

Art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e i pkt 35 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 ze zm.).

● Od niedawna firma deleguje pracowników do wykonywania pracy w Niemczech i we Francji. Na okres delegowania pracownik otrzymuje z ZUS zaświadczenie na formularzu A1 o podleganiu polskim ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu. Czy podstawa wymiaru składek pracownika delegowanego, po pomniejszeniu o część wynagrodzenia w wysokości równowartości diet za każdy dzień pobytu, może być niższa od przeciętnego wynagrodzenia?

Adam Jagiełło

ekspert od ubezpieczeń społecznych

Kwota przeciętnego wynagrodzenia jest progiem mającym zastosowanie do pracownika delegowanego, gdy faktycznie wypłacone mu wynagrodzenie jest wyższe niż przeciętne, a odliczenie części wynagrodzenia w wysokości równowartości diet za każdy dzień pobytu za granicą spowodowałoby obniżenie podstawy wymiaru składek poniżej tego progu.

Pracodawca, ustalając podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne pracownika delegowanego do wykonywania pracy za granicą, ale podlegającego tym ubezpieczeniom w Polsce, musi mieć na względzie par. 2 ust. 1 pkt 16 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Z przepisu tego wynika, że wolna od składek jest część wynagrodzenia w wysokości równowartości diety przysługującej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju, za każdy dzień pobytu, określonej w przepisach w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju. ZUS stoi na stanowisku, że podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne pracownika delegowanego w każdym przypadku nie powinna być niższa od kwoty przeciętnego wynagrodzenia. Inne stanowisko w tym zakresie ma jednak Sąd Najwyższy, który prezentuje pogląd, że kwota przeciętnego wynagrodzenia jest progiem mającym zastosowanie, gdy faktycznie wypłacone pracownikowi delegowanemu wynagrodzenie jest wyższe niż przeciętne, a odliczenie części wynagrodzenia odpowiadającego równowartości diet za każdy dzień pobytu za granicą spowodowałoby obniżenie podstawy wymiaru składek poniżej tego progu. Kwota przeciętnego wynagrodzenia nie jest więc progiem, od jakiego podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne pracownika delegowanego nie może być niższa, jeżeli faktyczny przychód takiego pracownika jest niższy od tej kwoty (np. wyrok SN z 2 października 2013 r., sygn. akt II UK 78/13).

Podstawa prawna

Art. 21 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 121).

Art. 81 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 ze zm.).

Par. 2 ust. 1 pkt 16 rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (Dz.U. z 1998 r. nr 161, poz. 1106 ze zm.).

● Skorzystałam z abolicji i ZUS umorzył mi należności z tytułu składek. Zaległości te były zabezpieczone hipotecznie, zażądałam więc od ZUS wykreślenia hipoteki. Ten jednak odmówił i wydał jedynie zaświadczenie o braku zobowiązań. Czy działanie ZUS jest prawidłowe?

Ewa Bogucka-Łopuszyńska

radca prawny

Tak. Bez wątpienia umorzenie zaległości ZUS zabezpieczonych hipotecznie pociąga za sobą wygaśnięcie hipoteki. Obowiązki wierzyciela w tym przypadku reguluje ustawa z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece, wskazując, że jest on zobowiązany dokonać wszelkich czynności umożliwiających wykreślenie hipoteki z księgi wieczystej. Jest to ważne dla ochrony interesów właściciela, ponieważ w przypadku pozostawania nieaktualnego wpisu hipoteki na nieruchomości może to np. utrudnić korzystną jej sprzedaż. Przepisy nie nakładają natomiast na samego wierzyciela obowiązku złożenia do sądu wniosku o wykreślenie wygasłej hipoteki. Wniosek taki powinien złożyć sam właściciel nieruchomości.

Nie dotyczy do sytuacji, gdy hipoteka zabezpieczająca należności ZUS wpisana została nieprawidłowo, tj. wpis był niezgodny z wnioskiem lub sam wniosek był błędny, np. zawierał zawyżone kwoty zaległości z tytułu składek. W takim wypadku ZUS musiałby z urzędu sprostować lub wykreślić hipotekę.

Jeśli jednak dłużnik zapłaci zaległości lub zostaną one umorzone, zakład powinien jedynie wydać wnioskującemu zaświadczenie stwierdzające w sposób niebudzący wątpliwości, że wszystkie wierzytelności zabezpieczone określoną hipoteką wygasły. Zaświadczenie to wraz z wnioskiem zainteresowanego o wykreślenie hipoteki będzie stanowiło podstawę do wykreślenia wpisu hipoteki z księgi wieczystej.

Podstawa prawna

Art. 100 ustawy z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 707 ze zm.).

● Zakładam małą firmę. Okazało się jednak, że mam stare zaległości składkowe z poprzedniej działalności z lat 2001-2002. Są przedawnione, co wskazano mi nawet w ZUS. Jednak ZUS twierdzi, że mimo to mam obowiązek je uregulować. Powiedziano mi również, że niebawem otrzymam decyzję zobowiązującą mnie do ich zapłaty. Czy faktycznie, tak jak w przypadku zwykłych długów handlowych, należności składkowe nie wygasają mimo przedawnienia? Co zrobić w razie otrzymania decyzji ZUS?

Marcin Nagórek

radca prawny

Przedawnienie zadłużenia składkowego wobec ZUS ma inne następstwa dla dłużnika niż przedawnienie zwykłych należności cywilnoprawnych.

Jak wynika z art. 31 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, do należności z tytułu składek stosuje się odpowiednio ustawę z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa. Wynika z niej, że zobowiązanie podatkowe wygasa w całości lub w części wskutek przedawnienia - wygasną więc także należności składkowe.

W przypadku zobowiązań cywilnoprawnych (np. wobec kontrahentów) przedawnienie powoduje jedynie ograniczenie możliwości dochodzenia takiego zobowiązania, jeśli dłużnik podniesie taki zarzut (art. 117 kodeksu cywilnego). Nie wygasa więc ono automatycznie.

Jak wskazano w wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 16 stycznia 2013 r. (sygn. akt III AUa 1158/12), zobowiązanie, które wygasło, nie tylko nie może zostać spełnione, ale zachodzi również brak podstaw do jego ustalenia. Następuje tzw. prekluzja ustalania składek należnych, a ich wymiar nie może zostać dokonany. Celem wymiaru składek w takim stanie rzeczy nie jest ich pobór, a ich ustalenie jest zatem bezpodstawne i niedopuszczalne. Z kolei Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 10 grudnia 2008 r. (sygn. akt III SA/Wa 2431/08) stwierdził, że upływ terminu przedawnienia zobowiązania wyznacza granicę czasową, poza którą niemożliwa staje się egzekucja zobowiązania podatkowego (co stosuje się także do należności składkowych), a jego dobrowolne uiszczenie powoduje powstanie nadpłaty. Z tego powodu płatnik składek nie ma nawet możliwości zrzeczenia się przedawnienia zobowiązania składkowego, co jest możliwe na płaszczyźnie zobowiązań cywilnoprawnych.

W razie wydania przez ZUS decyzji ustalającej wysokość podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne przedsiębiorcy mimo ich przedawnienia wskazane jest złożenie odwołania do właściwego miejscowo sądu okręgowego i należyte wykazanie przesłanek wygaśnięcia zobowiązania.

Wniosek - zobowiązanie składkowe, które wygasło, nie tylko nie może zostać spełnione przez przedsiębiorcę, ale wobec jego wygaśnięcia brak jest podstaw do jego ustalenia i dochodzenia przez ZUS.

Podstawa prawna

Art. 31 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 121).

Art. 59 par. 1 pkt 9 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 749 ze zm.).

● Przez kilka lat byłem członkiem zarządu w spółce z o.o., która miała zaległości na rzecz ZUS. Zostałem obciążony odpowiedzialnością za jej zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek. Od decyzji nie zdążyłem się jeszcze odwołać, a już dostałem z ZUS kolejną decyzję zmieniającą kwotę zaległości na wyższą niż wynikająca z poprzedniego rozstrzygnięcia. Czy ZUS może wydać nową decyzję bez jakiegokolwiek postępowania w sprawie?

Ewa Bogucka-Łopuszyńska

radca prawny

Nie ma jednoznacznej odpowiedzi na to pytanie. W przypadku decyzji przenoszących odpowiedzialność na osoby trzecie (w tym przypadku członka zarządu) podstawą do zmiany wydanej decyzji może być art. 154 par. 1 kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: k.p.a.). Przepis ten wprowadza zasadę, że decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez wydający ją organ administracji publicznej, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Nie mają natomiast w tym przypadku zastosowania przepisy ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej: ustawa systemowa) dotyczące ponownego ustalenia na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu prawa lub zobowiązania stwierdzonego decyzją ostateczną zakładu. W orzecznictwie sądowym prezentowany jest bowiem pogląd, że art. 83a ust. 1 ustawy systemowej dotyczy praw lub zobowiązań powstałych z mocy prawa i decyzji deklaratoryjnych (potwierdzających istniejący stan prawny), a nie decyzji konstytutywnych (tworzących nowy stan prawny). Nie może więc on znaleźć zastosowania do decyzji ZUS ustalającej odpowiedzialność członka zarządu spółki prawa handlowego za zobowiązania składkowe tej spółki, gdyż taka decyzja ma charakter konstytutywny.

Nie powinno budzić wątpliwości, że w przypadku gdy na skutek błędu organu odpowiedzialność osoby trzeciej została ustalona w zawyżonej wysokości, wówczas za zmianą decyzji w zakresie ograniczenia okresu i kwoty odpowiedzialności przemawia słuszny interes strony. Nawet jeśli ZUS wyda decyzję bez przeprowadzenia w tym zakresie postępowania, co z formalnego punktu widzenia może budzić wątpliwości, to wobec korzystnego dla strony rozstrzygnięcia nie ma to większego znaczenia. Inaczej jest natomiast w sytuacji, gdy zmiana decyzji zakładu skutkuje objęciem zainteresowanego dodatkowym okresem odpowiedzialności. Nie sposób bowiem takiej decyzji uzasadnić słusznym interesem strony, skoro zostanie ona obciążona większym zobowiązaniem.

W opisanym przypadku, gdy pierwsza decyzja wydana przez ZUS była nieprawidłowa, ponieważ nie uwzględniała całości zobowiązania, za które powinna odpowiadać osoba trzecia (w naszym przypadku członek zarządu), zakład powinien przeprowadzić kolejne postępowanie, zgodnie z przepisami k.p.a. Wydaje się, że zamiast decyzji zmieniającej powinno się ono zakończyć wydaniem nowej decyzji przenoszącej odpowiedzialność za ten brakujący okres.

Podstawa prawna

Art. 154 par. 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.).

Art. 83a ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 121).