Poradnia ubezpieczeniowa

● Czy wartość karty przedpłaconej trzeba uwzględnić w podstawie wymiaru składek

● Kto może zawiesić działalność gospodarczą i nie płacić składek

● Kogo organ rentowy może obciążyć kosztami egzekucyjnymi

● Pod jakim warunkiem można wznowić postępowanie przed ZUS

● Przedsiębiorca posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, a działalność gospodarcza jest jego jedynym źródłem przychodów. Podatek dochodowy z tytułu działalności gospodarczej przedsiębiorca rozlicza na zasadach ogólnych. W niektórych miesiącach zaliczka wynosi 0 zł. Czy za te miesiące przedsiębiorca nie musi opłacać składki zdrowotnej?

ekspert od ubezpieczeń społecznych

Tak. Przedsiębiorca posiadający orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, dla którego działalność gospodarcza jest jedynym źródłem przychodów, składkę na ubezpieczenie zdrowotne opłaca w wysokości nieprzekraczającej kwoty należnej zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych.

Osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą podlega obowiązkowo ubezpieczeniu zdrowotnemu, nawet jeżeli działalność ta stanowi jedynie tytuł do dobrowolnych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych. Z obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego przedsiębiorcy nie zwalnia także okoliczność, że posiada on inny tytuł do tego ubezpieczenia, np. stosunek pracy, umowę-zlecenie, umowę o pracę nakładczą. Dotyczy to również tych przedsiębiorców, którzy posiadają orzeczenie stwierdzające ich niepełnosprawność. Okoliczność podlegania przez niepełnosprawnego przedsiębiorcę obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu nie jest jednak równoznaczna z tym, że zawsze spoczywa na nim obowiązek opłacania składki z tytułu tego ubezpieczenia. W przypadku osób, których niepełnosprawność zaliczono do umiarkowanego lub znacznego stopnia, które uzyskują przychód jedynie z tytułu pozarolniczej działalności, w tym pozarolniczej działalności gospodarczej, składka na ubezpieczenie zdrowotne jest opłacana w wysokości nieprzekraczającej kwoty należnej zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych. Oznacza to, że jeżeli zaliczka należna z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej wykonywanej przez osobę posiadającą orzeczenie o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności wynosi 0 zł, a jednocześnie działalność ta jest jedynym źródłem przychodów przedsiębiorcy, składka zdrowotna również wynosi 0 zł.

Podstawa prawna

Art. 5 pkt 21, art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c, art. 82 ust. 1 i 10 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 ze zm.).

● Spółka z o.o. wydaje swoim pracownikom karty przedpłacone, finansowane z jej środków, które uprawniają do nabycia wyłącznie posiłków w lokalach gastronomicznych. Wartość takiej karty wynosi 190 zł miesięcznie, a pracownikowi, który nie nabędzie na jej podstawie posiłków, nie przysługuje z tego tytułu ekwiwalent pieniężny. Czy wartość pieniężna karty przedpłaconej powinna być uwzględniona w podstawie wymiaru składek ZUS?

ekspert od ubezpieczeń społecznych

Nie. Karta przedpłacona, finansowana ze środków pracodawcy, której wartość miesięczna nie przekracza 190 zł, uprawniająca pracownika do nabycia wyłącznie posiłków, bez prawa do ekwiwalentu pieniężnego, jest wyłączona z podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne.

Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne pracownika stanowi przychód ze stosunku pracy w rozumieniu przepisów podatkowych. Wolne od składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne pracownika są m.in. przychody ze stosunku pracy wymienione w par. 2 ust. 1 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Do takich przychodów należy m.in. wartość finansowanych przez pracodawcę posiłków, udostępnianych pracownikom do spożycia, bez prawa do ekwiwalentu z tego tytułu - do wysokości nieprzekraczającej miesięcznie kwoty 190 zł. Przyjmuje się, że omawianym wyłączeniem z podstawy wymiaru składek objęta jest zarówno wartość posiłków bezpośrednio udostępnianych pracownikowi do spożycia, np. w stołówce pracowniczej, jak i wartość posiłków, które pracownik nabywa na podstawie bonów, talonów lub kart wydanych przez pracodawcę. Podkreślenia przy tym wymaga, że warunkiem wyłączenia z podstawy wymiaru składek wartości posiłków sfinansowanych ze środków pracodawcy jest to, aby ich miesięczna wartość nie przekraczała 190 zł, a pracownikowi w przypadku nieskorzystania z posiłków nie przysługiwał ekwiwalent pieniężny. Jeżeli sfinansowana ze środków pracodawcy i wydana pracownikowi karta przedpłacona spełnia ww. warunki, jej wartość pieniężna nie powinna być uwzględniana w podstawie wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne.

Podstawa prawna

Art. 4 pkt 9, art. 18 ust. 1-2, art. 20 ust. 1 i art. 21 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 121).

Art. 81 ust. 1, 5 i 6 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 ze zm.).

Par. 2 ust. 1 pkt 11 rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (Dz.U. nr 161, poz. 1106 ze zm.).

● Prowadzę firmę. Zatrudniam pracownika na umowę-zlecenie. Od kilku miesięcy nie mam nowych kontrahentów i w efekcie są problemy z płynnością finansową. Mam wątpliwości, czy mogę na kilka miesięcy zawiesić działalność i nie płacić za siebie składek do ZUS. Słyszałem, że zawiesić działalność może jedynie przedsiębiorca niezatrudniający pracowników, a ja przecież zatrudniam jedną osobę na umowę-zlecenie?

radca prawny

Podstawowym warunkiem zawieszenia działalności gospodarczej jest niezatrudnianie pracowników, co wynika z art. 14a ust. 1 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, który stanowi, że przedsiębiorca niezatrudniający pracowników może zawiesić wykonywanie działalności gospodarczej. Oznacza to, że z prawa do zawieszenia wykonywania działalności mogą skorzystać wyłącznie przedsiębiorcy, którzy na dzień zawieszenia działalności nie mają statusu pracodawcy w rozumieniu art. 3 kodeksu pracy, na mocy którego pracodawcą jest jednostka organizacyjna, choćby nie miała osobowości prawnej, a także osoba fizyczna, jeżeli zatrudniają one pracowników. Co warto zauważyć, pracownikiem jest osoba zatrudniona nie tylko na podstawie umowy o pracę, lecz także powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę.

Z tego wynika, że prawa do zawieszenia wykonywania działalności gospodarczej pozbawieni są przedsiębiorcy, którzy zatrudniają pracowników w rozumieniu art. 2 kodeksu pracy. Jeśli przedsiębiorca zatrudnia pracowników na innej podstawie, np. umowy o dzieło lub umowy-zlecenia, to jak najbardziej przysługuje mu prawo do zawieszenia wykonywania działalności. W konsekwencji przedsiębiorca nie będzie w okresie zawieszenia podlegał obowiązkowo wszystkim ubezpieczeniom społecznym i nie będzie musiał opłacać za siebie składek.

Podstawa prawna

Art. 6 ust. 1 pkt 5, art. 13 pkt 4, art. 36a ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 121).

Art. 14a ust. 1 ustawy z 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 672 ze zm.).

Art. 2 i 3 ustawy z 24 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 1502 ze zm.).

● Jestem komplementariuszem w spółce komandytowej, wobec której będzie najprawdopodobniej prowadzone postępowanie egzekucyjne za zaległości spadkowe. Podejrzewam, że same koszty postępowania będą ogromne. Czy w przypadku gdy ZUS przenosi na komplementariuszy odpowiedzialność za zobowiązania spółki, dolicza również koszty?

radca prawny

Nie zawsze. Zgodnie z generalną zasadą osoba trzecia (w tym wypadku - komplementariusz spółki komandytowej) odpowiada całym swoim majątkiem solidarnie z płatnikiem również za koszty egzekucyjne zgodnie z przepisami ordynacji podatkowej, które stosuje się na mocy odesłania zawartego w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej: ustawa systemowa) do należności z tytułu składek. Jednakże nie w każdym przypadku koszty te powinny być ujmowane w decyzjach o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania składkowe na osoby trzecie lub spadkobierców.

Należności ZUS mogą być dochodzone we własnym postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym przez dyrektora oddziału ZUS albo przekazane do naczelnika urzędu skarbowego. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przewiduje obowiązek pokrycia kosztów przez wierzyciela, jeśli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego.

W przypadku egzekucji własnej rolę organu egzekucyjnego oraz wierzyciela spełnia ten sam podmiot, dlatego ta zasada nie może wówczas znaleźć zastosowania. Dyrektor oddziału ZUS nie może bowiem obciążyć obowiązkiem zapłaty oddziału ZUS. Koszty egzekucyjne powstałe w związku z nieskuteczną egzekucją prowadzoną przez dyrektora oddziału ZUS, niepokryte w toku tego postępowaniu ani nieumorzone, stają się należnościami z tytułu składek, co wynika z ustawy systemowej, i ZUS może je wykazać w decyzji przenoszącej odpowiedzialność.

Inaczej będzie w przypadku egzekucji wszczętej przez zakład, a następnie z powodu bezskuteczności przekazanej do naczelnika urzędu skarbowego. Jeśli egzekucja prowadzona za pośrednictwem organu skarbowego również okaże się bezskuteczna, powstałe w jej toku koszty, o ile nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego lub umorzone, muszą zostać pokryte przez wierzyciela, którym jest ZUS. Za koszty te nie będzie zatem odpowiadać osoba trzecia (w tym wypadku komplementariusz), na którą ZUS przenosi odpowiedzialność za zobowiązania płatnika. Zresztą zapłata tych kosztów przez wierzyciela powoduje przecież ich wygaśnięcie.

Podstawa prawna

Art. 107 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 749 ze zm.).

Art. 24 ust. 2, art. 31 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 121).

Art. 19, art. 64c par. 4 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 1619 ze zm.).

● Pod koniec ubiegłego roku dostałem decyzję, w której ZUS stwierdził, że nie podlegam obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym od 1 lipca 2014 r. z tytułu umowy o pracę. Od decyzji ani ja, ani mój pracodawca nie odwołaliśmy się, więc decyzja się uprawomocniła. Dowiedziałem się jednak, że w przypadkach podobnych do mojego sądy wydają wyroki korzystne dla ubezpieczonych. Jako dowód mogę załączyć wyrok ze stycznia tego roku w analogicznej sprawie. Chciałbym wobec tego wznowić postępowanie przed ZUS. Czy to możliwe?

radca prawny

Wznowienie postępowania w sprawach administracyjnych regulowane jest przez kodeks postępowania administracyjnego. W sprawach ubezpieczeń społecznych stosuje się jednak przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej: ustawa systemowa), kodeks postępowania administracyjnego zaś jedynie posiłkowo. Ma to miejsce w sytuacji żądania ponownego ustalenia prawa lub zobowiązania stwierdzonego ostateczną decyzją ZUS. Zagadnienie to jest wyczerpująco uregulowane w ustawie systemowej, co wyłącza stosowanie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego dotyczących wznowienia postępowania. Stanowisko to potwierdza orzecznictwo Sądu Najwyższego.

Ustawa systemowa wskazuje, że prawo lub zobowiązanie stwierdzone decyzją ostateczną zakładu ulegają ponownemu ustaleniu na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na to prawo lub zobowiązanie. Przepis ogranicza zatem możliwość ponownego ustalenia tylko do tych dwóch przypadków.

A zatem wniosek o wznowienie w indywidualnej sprawie zakończonej uprzednio prawomocną decyzją organu rentowego dotyczącą przebiegu ubezpieczeń, z powołaniem się na nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, podlega rozpoznaniu w trybie przewidzianym w art. 83a ust. 1 lub 3 ustawy systemowej, a nie na podstawie art. 145 kodeksu postępowania administracyjnego (np. wyrok SN z 6 czerwca 2013 r., sygn. akt II UK 343/12).

Czytelnik zatem mógłby teoretycznie wystąpić do ZUS z wnioskiem o ponowne ustalenie prawa do podlegania ubezpieczeniom społecznym, jednak jego wniosek nie będzie skuteczny. Warunkiem ponownego rozstrzygnięcia jest bowiem przedłożenie nowych dowodów lub ujawnienie nowych okoliczności istniejących przed wydaniem decyzji. Ponowne ustalenie prawa lub zobowiązania w tym trybie nie jest więc możliwe, jeżeli te dowody lub okoliczności nie istniały w dniu wydania ostatecznej decyzji lub nie mają wpływu na prawo lub zobowiązanie stwierdzone taką decyzją.

W opisanej sytuacji zainteresowany nie dysponuje żadnym dowodem istniejącym przed wydaniem decyzji. Trudno bowiem przyjąć, że zwrot "nowy dowód" lub "nowe okoliczności" obejmuje okoliczności wynikające z przyjętej praktyki orzeczniczej w innych sprawach bądź ze stanowiska zajętego w wyroku w sprawie, która dotyczy zupełnie innej osoby i której adresatem nie jest zainteresowany. ZUS najprawdopodobniej uzna, że ubezpieczony nie przedstawił nowych dowodów ani okoliczności i wyda decyzję odmawiającą ponownego ustalenia prawa.

Podstawa prawna

Art. 83a ust. 1 i 3 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 121).

Ustawa z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.).