Poradnia ubezpieczeniowa

● Dlaczego ubezpieczony w KRUS nie może być jednocześnie wspólnikiem spółki jawnej

● Co odróżnia postępowanie wyjaśniające od kontroli

● Kiedy ZUS może ustanowić hipotekę na nieruchomości małżonków

● Czy urlop wychowawczy wyklucza przystąpienie do ubezpieczenia chorobowego

● Pracownica złożyła pracodawcy wniosek o urlop wychowawczy, ale nie złożyła mu oświadczenia, czy podlega ubezpieczeniom społecznym z innego tytułu i czy ma ustalone prawo do emerytury lub renty. Czy pracodawca powinien składać za pracownicę raporty z kodem 121?

ekspert od ubezpieczeń społecznych

Nie. Pracodawca nie powinien składać raportów ZUS RCA z kodem 121 za pracownicę przebywającą na urlopie wychowawczym, która nie złożyła mu oświadczenia w sprawie posiadania ustalonego prawa do emerytury lub renty oraz innego tytułu rodzącego obowiązek ubezpieczeń społecznych.

Osoba wykorzystująca urlop wychowawczy podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, o ile nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty oraz innego tytułu rodzącego obowiązek ubezpieczeń społecznych. Dlatego jest obowiązana poinformować płatnika składek o ustaleniu prawa do emerytury lub renty oraz o podleganiu ubezpieczeniom społecznym z innego tytułu niż przebywanie na urlopie wychowawczym. Korzystanie z takiego urlopu stanowi również tytuł do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego, jeżeli osoba na nim przebywająca nie ma innego tytułu do tego ubezpieczenia. Zgłoszenie osoby przebywającej na urlopie wychowawczym do obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych oraz obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego następuje poprzez złożenie w ZUS raportu ZUS RCA z kodem tytułu ubezpieczenia 121 albo 122. Dopóki jednak pracownica nie złoży płatnikowi składek oświadczenia w sprawie posiadania ustalonego prawa do emerytury lub renty oraz innego tytułu rodzącego obowiązek ubezpieczeń społecznych, dopóty płatnik nie powinien za nią składać raportu ZUS RCA z kodem tytułu ubezpieczenia 121 albo 122.

Podstawa prawna

Art. 6 ust. 1 pkt 19, art. 9 ust. 6 i art. 36 ust. 9a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 121).

Art. 66 ust. 1 pkt 32 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 ze zm.).

● Rolnik ubezpieczony w KRUS zamierza rozpocząć działalność jako wspólnik spółki jawnej. Czy mimo udziału w spółce jawnej rolnik nadal będzie mógł być ubezpieczony w KRUS? Czy musi zgłosić się do ubezpieczeń w ZUS?

ekspert od ubezpieczeń społecznych

Rolnik prowadzący pozarolniczą działalność jako wspólnik spółki jawnej nie może być objęty ubezpieczeniem społecznym rolników. Podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu pozarolniczej działalności.

Rolnik, który podlega obowiązkowo ubezpieczeniom w ZUS, nie może jednocześnie podlegać ubezpieczeniu w KRUS. Od tej zasady przewidziane są wyjątki w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników. Jeden z nich dotyczy rolnika rozpoczynającego prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej lub współpracę przy prowadzeniu tej działalności. Jeżeli taki rolnik podlegając ubezpieczeniu społecznemu rolników w pełnym zakresie z mocy ustawy nieprzerwanie przez co najmniej 3 lata, rozpocznie prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej lub rozpocznie współpracę przy prowadzeniu tej działalności, podlega nadal temu ubezpieczeniu w okresie prowadzenia działalności, jeżeli spełnia jednocześnie następujące warunki:

wzłoży w KRUS oświadczenie o kontynuowaniu tego ubezpieczenia w terminie 14 dni od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności gospodarczej lub współpracy;

wnadal prowadzi działalność rolniczą lub stale pracuje w gospodarstwie rolnym obejmującym obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub w dziale specjalnym;

wnie jest pracownikiem i nie pozostaje w stosunku służbowym;

wnie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty albo do świadczeń z ubezpieczeń społecznych;

wnależny podatek dochodowy za poprzedni rok od przychodów z działalności gospodarczej nie przekracza rocznej kwoty granicznej.

Omawiany wyjątek nie dotyczy jednak rolnika będącego wspólnikiem spółki jawnej, gdyż wspólnicy spółek prawa handlowego nie są uważani za osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą w rozumieniu ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. W konsekwencji rolnik będący wspólnikiem takiej spółki nie może podlegać ubezpieczeniu rolniczemu, ponieważ tytułem do ubezpieczeń w jego wypadku jest pozarolnicza działalność gospodarcza.

Podstawa prawna

Art. 5 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 121).

Art. 5a, art. 7 ust. 1 i art. 16 ust. 3 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1403 ze zm.).

Art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 ze zm.).

● Prowadzę firmę i dostałem zawiadomienie z ZUS o wszczęciu postępowania wyjaśniającego w sprawie zgłoszenia do ubezpieczeń pracownika. ZUS wzywa mnie do złożenia m.in. dokumentów potwierdzających sytuację finansową przedsiębiorstwa. Czy muszę odpowiedzieć na to wezwanie? Czy takie działanie jest dopuszczalne, skoro ZUS powinien prowadzić kontrolę w naszej siedzibie?

radca prawny

Nie ma wątpliwości, że trakcie kontroli ZUS płatnik składek ma obowiązek udostępnić wszelkie księgi i dokumenty związane z jej zakresem. Wątpliwości pojawiają się, kiedy ZUS prowadzi tzw. postępowanie wyjaśniające w trybie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: k.p.a.). Zakład wszczyna je, gdy ma jakieś uzasadnione wątpliwości, np. co do prawidłowości podlegania ubezpieczeniom. Przepisy k.p.a dają zaś podstawę do wezwania strony do udziału w podejmowanych czynnościach i do złożenia wyjaśnień, gdy jest to niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy lub wykonywania czynności urzędowych.

Niezłożenie dokumentów przez przedsiębiorcę w prowadzonym postępowaniu wyjaśniającym nie skutkuje natomiast żadnymi sankcjami wobec niego. Ani przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej: ustawa systemowa), ani k.p.a. nie dają wprost podstawy do żądania dokumentów od płatnika składek w takim przypadku. Dla takich celów bowiem ustawodawca przewidział przede wszystkim czynności kontrolne w rozumieniu ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, którą stosuje się na mocy odesłania zawartego w ustawie systemowej.

ZUS stosując k.p.a., może jednak prowadzić postępowania wyjaśniające, tak jest np. w przypadku postępowań dotyczących przenoszenia odpowiedzialności za zobowiązania dłużników na osoby trzecie lub podlegania ubezpieczeniom. Mimo że podstawowym narzędziem do tego celu powinna być kontrola, nie zawsze jej wszczynanie jest celowe, zwłaszcza jeśli wątpliwości można usunąć, zwracając się do płatnika o wyjaśnienia i dokumenty. Nie należy zapominać, że ZUS żąda tylko tych dokumentów, które są niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jak również do skutecznego i szybkiego załatwienia sprawy w prowadzonym postępowaniu. Organ prowadzący postępowanie ma zawsze obowiązek przed wydaniem rozstrzygnięcia starannie i wszechstronnie zbadać sprawę. Wydanie prawidłowej decyzji będzie natomiast możliwe po przeprowadzeniu wnikliwego postępowania dowodowego.

Jeśli zatem tej sytuacji niezbędne jest przedstawienie sytuacji finansowej przedsiębiorcy i dokonanie przez ZUS oceny możliwości finansowych, to tak naprawdę również w jego interesie jest jak najszybsze przekazanie dokumentów i zakończenie prowadzonego postępowania. Im szybciej zostanie wydana decyzja, tym lepiej. Jeśli będzie niekorzystna, płatnik szybciej będzie mógł złożyć odwołanie i zakończyć sprawę.

Podstawa prawna

Art. 7, 12, 50 i art. 75 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.).

Art. 92a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 121).

● Kilka lat temu wraz z kolegami założyłem spółkę, której działalność niestety nie przyniosła dochodów. Po rozwiązaniu spółki ZUS obciążył mnie odpowiedzialnością za jej długi z tytułu nieopłaconych składek, a sąd oddalił moje odwołanie, przyznając rację ZUS. Do chwili obecnej nie zapłaciłem jednak kwot określonych w tej decyzji. Czy w związku z tym ZUS może wpisać swoją hipotekę na nieruchomości, która należy do mnie i do mojej żony?

radca prawny

Nie. Odpowiedzialność dłużnika za zaległość z tytułu nieopłaconych składek na podstawie decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności na osoby trzecie reguluje ordynacja podatkowa (dalej: ordynacja). Jej przepisy stosuje się odpowiednio na mocy odesłania zawartego w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej: ustawa systemowa).

W przypadku dłużników ZUS, np. przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą, a pozostających w związku małżeńskim, znajduje zastosowanie zasada przewidziana w ordynacji, zgodnie z którą odpowiedzialność za długi obejmuje majątek odrębny zobowiązanego oraz majątek wspólny dłużnika i jego małżonka. Co ważne, odpowiedzialność ta powstaje dopiero z chwilą zawarcia małżeństwa i dotyczy tylko tych zobowiązań składkowych, które powstały w czasie trwania wspólności ustawowej. Ordynacja w art. 109 przewiduje możliwość rozciągnięcia odpowiedzialności osoby trzeciej pozostającej w związku małżeńskim na majątek odrębny zobowiązanego, jak również na majątek wspólny zobowiązanego i jego małżonka. Jednak art. 31 ustawy systemowej zawierający szczegółowe wyliczenie przepisów ordynacji, które stosuje się do należności z tytułu składek, nie zawiera odesłania do odpowiedniego stosowania ww. przepisu. W opisanej powyżej sytuacji brak jest zatem podstaw do ustanowienia przez ZUS zabezpieczenia hipotecznego na majątku stanowiącym współwłasność czytelnika i jego żony. ZUS może jedynie dokonać zabezpieczenia, w przypadku gdy czytelnik jest wyłącznym właścicielem nieruchomości lub przysługuje mu własność w określonej części ułamkowej.

Podstawa prawna

Art. 29 i 109 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U z 2012 r. poz. 749 ze zm.).

Art. 31 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1440 ze zm.).

● Nasza pracownica przebywa na urlopie wychowawczym. Od grudnia współpracuje z nami na podstawie umowy-zlecenia. Nie przystąpiła jednak do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. Czy może przystąpić do tego ubezpieczenia, gdy obecnie jest w ciąży i za dwa miesiące urodzi dziecko? Czy ZUS tego nie zakwestionuje?

radca prawny

Osoba, która przebywa na urlopie wychowawczym, nie ma statusu pracownika własnego. W tym okresie podlega jednak ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i zdrowotnemu. Składki za taką osobę w raporcie ZUS RCA z kodem 12 11 xx wykazuje pracodawca, który udzielił jej urlopu. Warunkiem podlegania ubezpieczeniom jest brak innego tytułu do ubezpieczeń oraz ustalonego prawa do emerytury lub renty. W sytuacji gdy w okresie urlopu wychowawczego osoba ta wykonuje umowę-zlecenie, to właśnie z tego tytułu podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu i zdrowotnemu. Dobrowolne jest dla niej ubezpieczenie chorobowe. Natomiast z urlopu wychowawczego nie powinny być za nią wykazywane żadne składki.

Zawierając umowę-zlecenie z pracownicą, której został udzielony urlop wychowawczy, pracodawca powinien z tego tytułu zgłosić ją na druku ZUS ZUA z kodem 04 11 xx do obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego, rentowych, wypadkowego i zdrowotnego. Gdy osoba ta nie złożyła wniosku, że chce podlegać ubezpieczeniu chorobowemu, nie powinna być do tego ubezpieczenia zgłaszana. Nie oznacza to jednak, że nie może przystąpić do tego ubezpieczenia w późniejszym terminie. Jeżeli złoży wniosek, że chce podlegać ze zlecenia także dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu, płatnik ma obowiązek to zgłoszenie przekazać do ZUS. Objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym jest możliwe jedynie na bieżąco, a więc od dnia zgłoszenia wniosku do płatnika o objęcie tym ubezpieczeniem.

To, że zleceniobiorczyni jest w ciąży, nie ma w tym wypadku żadnego znaczenia. Do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego można przystąpić w wybranym przez siebie terminie. Aby przekazać zgłoszenie, płatnik powinien przekazać formularz ZUS ZWUA i wyrejestrować tę osobę z ubezpieczeń, a następnie na druku ZUS ZUA zgłosić ją ze zlecenia do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego oraz do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. Należy pamiętać o tym, że przystąpienie do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego w trakcie miesiąca nie powoduje, że podstawa wymiaru składek za ten miesiąc jest ustalana proporcjonalnie. Składka na chorobowe powinna być naliczona od kwoty stanowiącej podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe za ten miesiąc.

Podstawa prawna

Art. 6 ust. 19, art. 11 ust. 2 i art. 14 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 121).