Jak może pomóc inspektor pracy

Inspektor pracy jest uprawniony do wniesienia pozwu na rzecz pracownika, jednak wyłącznie w sprawach o ustalenie istnienia stosunku pracy. Może to zrobić nawet bez zgody i wiedzy pracownika. Zgoda taka jest natomiast wymagana wówczas, jeśli inspektor pracy chciałby wstąpić do już toczącego się postępowania. Sąd nie może oceniać, czy inspektor pracy miał prawo wystąpić z pozwem. Ostatecznej oceny zasadności powództwa dokonuje dopiero w wyroku, kiedy uwzględnia lub oddala powództwo. Inspektor pracy występujący z pozwem na rzecz pracownika lub wstępujący do procesu ma taki status jak prokurator. Po wytoczeniu sprawy przez inspektora pracownik może wstąpić do sprawy na każdym jej etapie w charakterze powoda. Może to nastąpić poprzez złożenie ustnego oświadczenia do protokołu podczas rozprawy lub w piśmie procesowym. Wstąpienie osoby, na rzecz której wytoczono powództwo do sprawy, nie jest jednak konieczne. Konsekwencje procesowe rozpoznania przez sąd takiej sprawy dla pracownika, na rzecz którego działa inspektor pracy, jak i dla pozwanego, będą takie same, jak gdyby sprawa została wniesiona przez samego pracownika, ponieważ wyrok prawomocny, który zapadł w sprawie wytoczonej przez inspektora pracy, ma powagę rzeczy osądzonej pomiędzy tymi stronami. Oznacza to, że sprawa o to samo roszczenie nie będzie mogła być wniesiona przez samego pracownika, gdyż jego pozew podlegałby odrzuceniu.

Art. 63^1-2 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz 296 z późn. zm.).

Art. 10 ust. 1 pkt 11, art. 33 ust. 1 pkt 3 ustawy z 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz.U. nr 89, poz. 589 z późn. zm.).

Kwestia reprezentowania pracownika w konkretnym procesie powinna zostać wcześniej uzgodniona z inspektorem pracy. Trzeba jednak pamiętać, iż skutki udzielenia pełnomocnictwa inspektorowi są identyczne jak w przypadku innych pełnomocników. Po udzieleniu go inspektorowi pracy może on podejmować wszystkie czynności procesowe za pracownika, ustanowić dalsze pełnomocnictwa, w tym adwokatowi lub radcy prawnemu, zawrzeć ugodę, zrzec się roszczenia albo uznania powództwa. Oznacza to, iż może on dokonać każdej czynności procesowej za zastępowanego przez siebie pracownika. Z samej istoty działalności inspektora pracy wynika, że działa on na korzyść pracownika. Charakter procesu toczącego się przed sądem wymusza jednak, aby pracownik dokładnie omówił taktykę prowadzenia procesu z reprezentującym go inspektorem. W szczególności powinien np. przedstawić mu wszelkie możliwe dowody na potwierdzenie swoich twierdzeń, ustalić z nim warunki brzegowe ewentualnej ugody, którą mógłby zawrzeć pod jego nieobecność. Pracownik może być zastępowany przez inspektora pracy wyłącznie przed sądami I i II instancji. Natomiast przed Sądem Najwyższym musi reprezentować go adwokat lub radca prawny.

Art. 465 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz 296 z późn. zm.).

Jeśli inspektor pracy zostanie zawiadomiony o naruszaniu przez pracodawcę przepisów prawa pracy dotyczących wypłaty wynagrodzeń, ma on uprawnienie do podjęcia interwencji u pracodawcy. Właściwy organ inspekcji pracy może w trybie administracyjnym nakazać pracodawcy wypłatę wynagrodzenia za pracę należną pracownikowi. Nakaz taki dotyczyć może także wszelkich innych świadczeń należnych pracownikom, np. odpraw, ekwiwalentów czy nagród jubileuszowych, i podlega natychmiastowemu wykonaniu. Jest to decyzja kierowana do pracodawcy jako podmiotu prawnego. Jej celem jest zdyscyplinowanie pracodawcy przez ewentualne nałożenie na niego kary grzywny. Prawo do wynagrodzenia nie może bowiem budzić wątpliwości. Najczęściej nakaz dotyczy wynagrodzeń już naliczonych, ale niewypłaconych lub bezspornie wynikających z przepisów prawa pracy powszechnie obowiązujących lub przepisów zakładowych (regulaminów czy układów zbiorowych). W orzecznictwie (por. wyrok NSA w Warszawie z 10 maja 2006 r., I OSK 1107/05, LEX nr 236485) przyjmuje się, że pracownik nie jest stroną postępowania administracyjnego związanego z wydaniem decyzji inspektora pracy dotyczącą jego wynagrodzenia lub świadczeń i nie musi być powiadamiany o tym postępowaniu. Dlatego, nawet jeśli inspektor pracy podjął postępowanie z inicjatywy pracownika, toczy się ono z urzędu. W większości przypadków wydanie nakazu wypłaty wynagrodzenia jest skuteczne. Pracownicy szukający takiej drogi ochrony swych praw muszą jednak pamiętać o tym, iż nakaz nie stanowi tytułu wykonawczego, na podstawie którego uprawniony pracownik mógłby egzekwować swoje uprawnienia w postępowaniu egzekucyjnym.

Art. 11 pkt 7 ustawy z 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz.U. nr 89, poz. 589 z późn. zm.).

W zasadzie tylko inspektor pracy ma możliwości prawne, które mogą skłonić pracodawcę do przestrzegania przepisów bhp. Dla pracownika istotne jest, że inspektorzy pracy są uprawnieni do przeprowadzania kontroli przestrzegania stanu bhp, bez uprzedzenia i o każdej porze dnia i nocy. Bez interwencji inspektora pracy pracownik byłby w tej sytuacji uprawniony do rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracodawcy oraz żądania odszkodowania. Jeżeli chce jednak nadal pracować, ale w warunkach niezagrażających jego życiu i zdrowiu, powinien uzyskać pomoc inspektora pracy. Jeżeli stwierdzi on naruszenia przez pracodawcę przepisów w zakresie BHP, może w pierwszej kolejności nakazać usunięcie tych naruszeń w określonym przez siebie terminie. W przypadku zawartym w pytaniu inspektor pracy może wydać również decyzję dotyczącą wstrzymania eksploatacji maszyny lub urządzenia. Jej wydanie może nastąpić wówczas, gdy eksploatacja maszyny lub urządzenia powoduje bezpośrednie zagrożenie dla życia lub zdrowia ludzi. Inspektor pracy ma również prawo nakazać wstrzymanie prac lub działalności pracodawcy, gdy naruszenie przepisów BHP powoduje bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia pracowników lub innych osób wykonujących te prace lub prowadzących działalność. Może także nakazać skierowanie do innych prac pracowników lub innych osób dopuszczonych do pracy wbrew obowiązującym przepisom przy pracach wzbronionych, szkodliwych lub niebezpiecznych. Dotyczy to również pracowników lub innych osób dopuszczonych do pracy przy pracach niebezpiecznych, jeżeli nie posiadają oni odpowiednich kwalifikacji. Wszystkie wspomniane nakazy podlegają natychmiastowemu wykonaniu.

Art. 11 pkt 1-4, 24 ust. 1 ustawy z 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz.U. nr 89, poz. 589 z późn. zm.).

Działanie pracodawcy polegające na nieudzielaniu urlopów pracownikom, podobnie jak bezpodstawne obniżanie urlopu, stanowi wykroczenie przeciwko prawom pracownika. Pracownicy mogą wówczas wystąpić na drogę sądową z roszczeniem o jego udzielenie. Biorąc jednak pod uwagę cel korzystania z urlopu, prawomocne rozstrzygnięcie wydane nawet po kilku miesiącach może być mało przydatne. W takim przypadku kontrola przeprowadzona przez inspektora pracy może w sposób znacznie szybszy skłonić pracodawcę do udzielenia zaległych urlopów. We wszystkich wymienionych sprawach inspektor pracy jest oskarżycielem publicznym. Może zatem skierować wniosek do sądu o ukaranie pracodawcy, a sankcją jest kara grzywny w kwocie od 1 tys. do 30 tys. zł. Inspektor pracy jest ponadto uprawniony do nałożenia kary grzywny mandatem karnym. Maksymalna wysokość grzywny nałożonej mandatem może wynieść 2 tys. zł (z wyjątkiem powtórnego ukarania w ciągu dwóch lat, gdy grzywna wynieść może 5 tys. zł). Inspektor pracy nie jest natomiast uprawniony do wydania pracodawcy administracyjnego nakazu udzielania pracownikom urlopu. Oprócz możliwości nałożenia mandatu lub skierowania do sądu wniosku o ukaranie może on wykorzystać wyłącznie niewładczy środek, jakim jest wystąpienie. Wnioskuje w nim do pracodawcy o usunięcie uchybień dotyczących udzielania urlopów, a ten ma obowiązek w terminie 30 dni lub krótszym określonym przez inspektora udzielić odpowiedzi o sposobie wykonania wniosków.

Art. 282 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Art. 11 pkt 8, art. 10 ust. 1 pkt 15 ustawy z 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz.U. nr 89, poz. 589 z późn. zm.).

Art. 17 par. 2, art. 95 par. 3, art. 96 par. 1a i 1b ustawy 24 sierpnia 2001 r. - Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 133, poz. 848 z późn. zm. ).

sędzia Sądu Okręgowego w Toruniu