Czy pracownikowi przy grupowych zwolnieniach przysługuje uprawnienie do ponownego zatrudnienia

@RY1@i02/2009/192/i02.2009.192.168.002b.001.jpg@RY2@

Leszek Jaworski, ekspert z zakresu prawa pracy

Pracownikowi, który został zwolniony w trybie zwolnień grupowych, przysługuje roszczenie o przywrócenie do pracy. Pracownikowi temu przysługuje pierwszeństwo przyjęcia do pracy przed innymi kandydatami, co stanowi niewątpliwie wyjątek od zasady swobody doboru pracowników przez pracodawców (por. wyrok SN z 13 lutego 1997 r., I PKN 80/96, OSNAPiUS 1997/23/463).

W myśl art. 9 tzw. ustawy o zwolnieniach grupowych w razie ponownego zatrudniania pracowników w tej samej grupie zawodowej pracodawca powinien zatrudnić pracownika, z którym rozwiązał stosunek pracy w ramach grupowego zwolnienia, jeżeli zwolniony pracownik zgłosi zamiar podjęcia zatrudnienia u tego pracodawcy w ciągu roku od dnia rozwiązania z nim stosunku pracy. Pracodawca powinien ponownie zatrudnić takiego pracownika w okresie 15 miesięcy od dnia rozwiązania z nim stosunku pracy w ramach grupowego zwolnienia. Nie jest on jednak zobowiązany do informowania byłych pracowników o ogłoszonej rekrutacji do pracy.

Należy zaznaczyć, że skorzystanie przez pracownika z tego uprawnienia zależy od spełnienia określonych warunków. Pracownik musi zgłosić swoje żądanie w ciągu roku od daty rozwiązania z nim stosunku pracy. Może to nastąpić przez każde zachowanie, które ujawnia ten zamiar w sposób dostateczny. W szczególności nie musi być on zgłoszony w formie pisemnej, lecz także faksem lub e-mailem (wyrok SN z 13 lutego 1997 r., I PKN 80/96, OSNAPiUS 1997/23/463).

Pracodawca powinien ponownie zatrudnić zwolnionego pracownika w okresie 15 miesięcy od daty rozwiązania z nim stosunku pracy (art. 9 ust. 2 ustawy). Po upływie tego terminu roszczenie bowiem wygasa, zatem nie można go skutecznie dochodzić na drodze sądowej (por. wyrok SN z 6 sierpnia 1998 r., I PKN 267/98, OSNAPiUS 1999/17/549). Przyjąć więc należy, że pracodawca w przypadku uchybienia przez pracownika rocznego terminu może zatrudnić innych kandydatów do pracy i odmówić nawiązania z nim stosunku pracy. Złożone przez pracownika oświadczenie w powyższej sytuacji może być przez pracodawcę potraktowane jako oferta ponownego zatrudnienia, która nie jest jednak dla pracodawcy wiążąca (art. 66 k.c.).

Należy ponadto zauważyć, że roszczenie o ponowne zatrudnienie przysługuje tylko wówczas, gdy pracodawca rozwiązał z pracownikiem stosunek pracy w ramach zwolnień grupowych, a następnie zatrudnia w tej samej grupie zawodowej pracowników. To ostatnie pojęcie oznaczać może zespół pracowników wykonujących ściśle określony zawód (lekarz, kierowca) bądź pracowników spełniających w zakładzie pracy takie same funkcje (czynności), ale również pracowników o podobnych kwalifikacjach realizujących określone zbliżone rodzajowo zadania. Zaliczenie pracowników do tej samej grupy zawodowej zależy także od charakteru zakładu pracy, rodzaju wykonywanych zadań i wymaganego przygotowania pracowników (wyrok SN z 7 marca 1997 r., I PKN 26/97, OSNAPiUS 1997/24/486). W innym orzeczeniu Sąd Najwyższy (wyrok z 19 grudnia 1997 r., I PKN 445/97, OSNAPiUS 1998/22/648) wskazał, że jest to grupa pracowników wyodrębniona pod względem przygotowania zawodowego do wykonywania pracy w określonym zawodzie lub specjalności zawodowej, a nie konkretnie wykonywanie czynności na stanowisku pracy, wyodrębnionym w strukturze organizacyjnej zakładu pracy.

Powyższy obowiązek pracodawcy nie oznacza jednak konieczności zatrudnienia pracownika na tym samym stanowisku, jakie zajmował poprzednio, ani w tym samym wymiarze czasu pracy. Ogranicza się więc on jedynie do danej (tej samej) grupy zawodowej u danego pracodawcy, natomiast nowe warunki zatrudnienia mogą odbiegać od poprzednich nie tylko w zakresie stanowiska i wymiaru czasu pracy, lecz także wynagrodzenia za pracę, jednostki organizacyjnej, w której ma być praca świadczona i innych elementów składających się na treść umowy o pracę (wyrok SN z 5 lipca 2006 r., III PK 34/06, OSNP 2007/13-14/191).

Omawiane żądanie nie przysługuje jednak wszystkim pracownikom. Nie przysługuje więc ono tym osobom, z którymi rozwiązano stosunek pracy, ale w trybie zwolnień indywidualnych.

Leszek Jaworski

ekspert z zakresu prawa pracy

Art. 9 ustawy z 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (Dz.U. nr 90, poz. 844 z późn. zm.).