Kiedy kierownikowi przysługuje dodatek za nadgodziny

ekspert z zakresu prawa pracy

Zasadniczo za pracę w godzinach nadliczbowych kadrze zarządzającej nie przysługuje dodatek. Należy jednak zauważyć, że art. 151⁴ k.p. formułujący powyższą zasadę stwierdza, że obowiązuje ona tylko w przypadku, gdy praca poza normalnymi godzinami pracy wykonywana jest w razie konieczności. Chodzi więc o sytuacje o charakterze wyjątkowym, okazjonalnym i sporadycznym (por. wyrok Sądu Najwyższego z 22 czerwca 2004 r., II PK 8/04, Legalis). Jeżeli więc praca wykonywana jest stale ponad ustawowy czas pracy osób zajmujących kierownicze stanowiska, to przepis art. 151⁴ par. 1 k.p. nie ma zastosowania (por. wyrok Sądu Najwyższego z 14 maja 1998 r., I PKN 122/98, OSNAPiUS 1999/10/343). Wniosek ten dotyczy również tych sytuacji, w których rozmiar nałożonych na pracownika obowiązków obiektywnie nie pozwala na ich wykonywanie w normalnym czasie pracy. Pracodawca powinien zatem stosować takie rozwiązania organizacyjne, które nie wywołują konieczności stałego wykonywania pracy w godzinach nadliczbowych przez pracowników zajmujących kierownicze i inne samodzielne stanowiska pracy.

W orzecznictwie powszechny jest pogląd, że stałe świadczenie pracy w przedłużonym czasie pracy nie należy do obowiązków pracownika zatrudnionego na stanowisku kierowniczym. Osoby te nie mogą być pozbawione prawa do wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych, jeżeli wskutek niezależnej od nich wadliwej organizacji pracy są zmuszone do systematycznego przekraczania obowiązujących norm czasu pracy (wyrok SN z 8 czerwca 2004 r., III PK 22/04, OSNP 2005/5/65). W późniejszym wyroku Sąd Najwyższy dodał, że powodowane względami organizacyjnymi stałe wykonywanie pracy ponad normę czasu przez pracownika zajmującego stanowisko kierownicze nie pozbawia go prawa do dodatkowego wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych (wyrok SN z 14 grudnia 2004 r., II PK 106/04, OSNP 2005/15/221). Stanowisko to było potrzymane w kolejnym wyroku. I tak w orzeczeniu z 25 listopada 2004 r. Sąd Najwyższy (I PK 49/04, Legalis) stwierdził, że pracownicy na stanowiskach kierowniczych nie są wyłączeni spod dobrodziejstw norm czasu pracy. Zadania tych pracowników muszą być tak zakreślone, aby ich wykonanie nie wymagało przedłużania dnia roboczego ponad 8 czy 6 godzin (w soboty). Jeżeli podmiot zatrudniający z góry określa codzienny ciągły czas pracy na 12 godzin dziennie przez okres kilku miesięcy, wówczas ta dodatkowa praca nie wchodzi w zakres ich funkcji.

Sąd Najwyższy w powołanym powyżej wyroku z 14 grudnia 2004 r zwrócił uwagę jeszcze na jedną kwestię. Mimo, że pracownik zatrudniony na stanowisku kierowniczym decyduje przynajmniej w pewnym stopniu o sposobie wykorzystania swojego czasu pracy, to jednak nie ponosi on pełnej odpowiedzialności za sposób zorganizowania swojego czasu pracy. Organizowanie czasu pracy należy bowiem do pracodawcy. Decyzje w tym zakresie podejmuje za jednostkę organizacyjną osoba lub organ zarządzający tą jednostką albo osoba wyznaczona. Oznacza to, że tylko te osoby, odpowiedzialne za podejmowanie decyzji w sprawach dotyczących organizacji czasu pracy pracowników nie mają prawa do dodatkowego wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych, nawet jeżeli wskutek zależnej od nich samych wadliwej organizacji pracy są zmuszone do systematycznego wykonywania zatrudnienia powyżej norm czasu pracy.

Art. 151⁴ ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).