Kiedy i jak nauczyciel może podjąć dodatkowe zatrudnienie

Dyrektorzy szkół nie sprawdzają, czy ich podwładni mają dodatkowe zatrudnienie poza miejscem pracy. Nauczyciel w czasie wolnym od zajęć może dorabiać w każdym zawodzie. Dlatego np. historyk może zrobić kurs pilota wycieczek lub też przewodnika po mieście. Pedagog musi jednak pamiętać, aby wykonywane dodatkowe zajęcie nie uchybiało jego zawodowi. Jeżeli by się tak zdarzyło, nauczyciel może podlegać odpowiedzialności dyscyplinarnej, która może zakończyć się jego zwolnieniem. Odpowiedzialność dyscyplinarna grozi tym osobom, które dopuściły się czynu naruszającego godność zawodu lub nie wykonują swoich obowiązków. Do 1 września 2009 r. byli nią objęci nauczyciele mianowani i dyplomowani. Obecnie podstawa zatrudnienia nie ma znaczenia. Do odpowiedzialności może zostać pociągnięty każdy nauczyciel. Ma on więc obowiązek rzetelnie realizować zadania związane z powierzonym mu stanowiskiem oraz podstawowymi funkcjami szkoły: dydaktyczną, wychowawczą i opiekuńczą. Obowiązkiem nauczyciela jest również kształcenie i wychowywanie młodzieży według zasad określonych w Karcie nauczyciela.

Art. 75-85 ustawy z 26 stycznia 1982 r. - Karta nauczyciela (t.j. Dz.U. z 2006 r. nr 97, poz. 674 z późn. zm.).

Nauczyciel musi mieć zaświadczenie o ukończeniu kursu kierowników wypoczynku. Obowiązek taki nie dotyczy wyłącznie osób zajmujących aktualnie stanowiska kierownicze w publicznych szkołach i placówkach. Organizatorzy wyjazdów dla dzieci, np. zimowisk, powinni przechowywać kopie dokumentów poświadczających kwalifikacje wychowawców i kierownika wypoczynku. Taka dokumentacja powinna być przechowywana przez okres trzech lat. Z kolei organ np. samorząd, który decyduje się na organizację takiego wypoczynku, musi wcześniej zatrudnić kierowników i wychowawców na podstawie umowy-zlecenia. Podstawowym warunkiem, jaki musi spełniać kierujący tym przedsięwzięciem, jest posiadanie zaświadczenia o ukończeniu kursu. Ponadto osobami uprawnionymi do zarządzania wypoczynkiem są: nauczyciele, instruktorzy harcerscy w stopniu co najmniej podharcmistrza lub inne osoby, które spełniają następujące warunki:

● mają zaświadczenie o ukończeniu kursu dla kierowników wypoczynku,

● są pełnoletni, z co najmniej średnim wykształceniem, mają odpowiednie warunki zdrowotne i predyspozycje do pracy z dziećmi i młodzieżą,

● mają co najmniej trzyletni staż pracy opiekuńczo-wychowawczej lub dydaktyczno-wychowawczej.

Trzeba też pamiętać, że praca opiekuńczo-wychowawcza lub dydaktyczno-wychowawcza ma szerokie pojęcie. Uznaje się za nią pracę z dziećmi i młodzieżą w różnego typu placówkach, klubach sportowych, ośrodkach socjoterapeutycznych, świetlicach środowiskowych, domach kultury itd. Wymagany trzyletni staż pracy oznacza trzy pełne lata doświadczenia, a nie np. trzy przepracowane sezony letniego wypoczynku. Trzeba też zaznaczyć, że niedozwolone jest łączenie funkcji kierownika i wychowawcy. Uniemożliwia to spełnianie przez kierownika podstawowych funkcji związanych np. z delegowaniem zadań wychowawcom oraz sprawowaniem kontroli nad ich realizacją. Na tych stanowiskach najczęściej zatrudniani są nauczyciele na okres dwóch tygodni.

Art. 6 ustawy z 26 stycznia 1982 r. - Karta nauczyciela (t.j. Dz.U. z 2006 r. nr 97, poz. 674 z późn. zm.).

Dyrektor szkoły, jeśli dysponuje dodatkowymi godzinami, może zlecić nauczycielowi ponadwymiarowe zajęcia. Maksymalnie pedagog w szkole powinien być zatrudniony na półtora etatu. W efekcie poza 18-godzinnym pensum przysługuje mu dodatkowo 9 godzin. Takie rozwiązanie jest korzystne zarówno dla zainteresowanych, jak i organu prowadzącego placówkę oświatową. Samorządy, które zatrudniają nauczycieli na 1,5 etatu, nie będą mieć problemów z zapewnieniem średnich płac. Mogą tego uniknąć przez zlecanie pedagogom dodatkowych zajęć. W zapewnieniu średnich pomaga też ustanowienie wysokich dodatków motywacyjnych, funkcyjnych czy też za wychowawstwo. Najczęściej zajęcia te są planowane w kwietniu, gdy dyrektor przygotowuje arkusz organizacyjny na kolejny rok szkolny. Możliwe jest więc wówczas takie zorganizowanie roku szkolnego, aby nauczycielowi przyznać więcej niż 18 godzin pensum.

Art. 30 i 30a ustawy z 26 stycznia 1982 r. - Karta nauczyciela (t.j. Dz.U. z 2006 r. nr 97, poz. 674 z późn. zm.).

Samorząd może wygospodarować dodatkowe środki dla najlepszych pracowników oświaty. Wypłacenie nagród wyróżniającym się pedagogom zwalnia często gminy z obowiązku wypłacenia wszystkim - bez względu na zaangażowanie - wyrównania. Gmina, która co miesiąc dokonuje analizy zapewniania nauczycielom średnich płac, może dzięki swoim decyzjom doprowadzić do uniknięcia wypłaty jednorazowego dodatku uzupełniającego. Wystarczy, że w tym celu właśnie przyzna nagrody najlepszym pedagogom. Jeśli tego nie monitoruje, to często musi się liczyć z przekazaniem takiego dodatku. W efekcie otrzymują go wszyscy z danej grupy awansu zawodowego nauczycieli, np. stażyści. Wtedy składnik ten nie jest przyznawany najlepszym, ale wszystkim z tej grupy, bez względu na ich zaangażowanie, i nie spełnia swojej motywującej funkcji. Jeśli więc dyrektor szkoły otrzyma dodatkowe środki, to lepiej je zagospodaruje przeznaczając na nagrody tylko dla najlepszych pedagogów.

Art. 49 ust. 2 ustawy z 26 stycznia 1982 r. - Karta nauczyciela (t.j. Dz.U. z 2006 r. nr 97, poz. 674 z późn. zm.).

W czasie przebywania na urlopie dla poratowania zdrowia nauczyciel nie może nawiązać stosunku pracy lub podjąć innej działalności zarobkowej. Jeśli okaże się, że w tym okresie podjął on inną pracę - nawiązał stosunek pracy lub wykonuje inną działalność zarobkową - dyrektor szkoły ma obowiązek odwołać go z urlopu, określając termin, w którym urlopowany powinien wrócić do pracy. Każda bowiem działalność zarobkowa prowadzona przez nauczyciela w trakcie urlopu dla poratowania zdrowia, także w czasie wakacji, jest sprzeczna z jego celem. Warto zwrócić uwagę, że pojęcie działalności zarobkowej nie jest określone w ustawie - Karta nauczyciela. Inaczej mówiąc, przepisy nie definiują tego pojęcia. Przed odwołaniem z urlopu dyrektor szkoły musi zatem sam rozstrzygnąć, czy działania podejmowane przez pedagoga mieszczą się w ramach działalności zarobkowej. Podstawą do odwołania nauczyciela z takiego urlopu zdrowotnego jest uzyskiwanie przez niego przychodów z tytułu podjętej działalności. Można zatem przyjąć, iż każda forma działalności, która przynosi zainteresowanemu przychody, jest działalnością zarobkową. Z definicji ustawowej wynika, że działalność gospodarcza ma zawsze charakter zarobkowy. Podejmowanie i kontynuowanie jej w trakcie urlopu dla poratowania zdrowia nauczyciela jest zabronione. Urlop taki udzielany jest pedagogowi w celu przeprowadzenia zaleconego przez lekarza leczenia oraz regeneracji sił. W opisanym więc przypadku nauczyciel może pomagać uczniom w innej szkole, ale nieodpłatnie.

Art. 73 ust. 1 i 7 ustawy z 26 stycznia 1982 r. - Karta nauczyciela (t.j. Dz.U. z 2006 r. nr 97, poz. 674 z późn. zm.).

Nauczyciel może też sobie dorobić, udzielając korepetycji swoim uczniom, którzy np. warunkowo otrzymali promocję do kolejnej klasy. Trzeba jednak zaznaczyć, że pedagog nie powinien dawać dodatkowych lekcji bezpośrednio uczniowi, którego uczy. Takie działanie może być postrzegane przez dyrektora szkoły za nieetyczne. Nie ma jednak przepisów, które uznawałyby to np. za naruszenie obowiązków pracowniczych. Udzielanie płatnych korepetycji swoim uczniom można uznać co najwyżej za nieetyczne postępowanie. Nauczyciel, który chce dawać korepetycje uczniom, nie musi zakładać firmy i rejestrować działalności gospodarczej. Wystarczy, że z rodzicami lub uczniem zawrze umowę cywilnoprawną o świadczeniu usług. Powinny zostać w niej określone m.in. liczba godzin oraz stawki za udzielone korepetycje. Zajęcia nie mogą odbywać się na terenie szkoły lub w ramach godzin karcianych, których dysponentem jest dyrektor szkoły.

Art. 75 ust. 2 ustawy z 26 stycznia 1982 r. - Karta nauczyciela (t.j. Dz.U. z 2006 r. nr 97, poz. 674 z późn. zm.).

Artur Radwan

artur.radwan@infor.pl