Szkolenie okresowe bhp można przeprowadzić także przez internet

Dopuszczenie do pracy bez wcześniejszego przeprowadzenia szkoleń bhp jest wykroczeniem przeciwko prawom pracownika i może spowodować nałożenie na pracodawcę kary grzywny.

Pracownik jest obowiązany wziąć udział w szkoleniach oraz poddać się egzaminowi sprawdzającemu, który w przypadku szkoleń okresowych jest obowiązkowy - zgodnie z art. 211 pkt 1 k.p. i par. 16 rozporządzenia z 27 lipca 2004 r. ministra gospodarki i pracy w sprawie szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy (dalej rozporządzenie)

W przypadku gdy pracownik odmówi wzięcia udziału w obowiązkowym szkoleniu bhp, odmowa taka może stać się zasadną przyczyną rozwiązania umowy o pracę w trybie dyscyplinarnym.

Zgodnie z art. 237³ par. 2 k.p. oraz par. 2 rozporządzenia pracodawca jest obowiązany zapewnić przeszkolenie pracownika w zakresie bhp przed dopuszczeniem go do pracy, w tym przekazać mu informacje i instrukcje dotyczące zajmowanego stanowiska pracy lub wykonywanej pracy.

Szkolenie musi być odpowiednie do rodzaju wykonywanej pracy. Oprócz pracowników dotyczy ono także studentów oraz uczniów szkół prowadzących kształcenie zawodowe, odbywających praktyki.

Wyjątkowo szkolenie pracownika przed dopuszczeniem do pracy nie jest wymagane w przypadku podjęcia przez niego pracy na tym samym stanowisku pracy, które zajmował u tego samego pracodawcy bezpośrednio przed nawiązaniem z tym pracodawcą kolejnej umowy o pracę.

Pracownik zgodnie z ustaleniami przewidzianymi w umowie o pracę podjął pracę 1 września. W związku z problemami organizacyjnymi dopuszczono tymczasowo pracownika do pracy i poinformowano go, że szkolenie bhp odbędzie się dwa dni później. W kolejnym dniu pracy inspektor pracy podejmując czynności kontrolne nie znalazł w teczce osobowej nowo przyjętego pracownika zaświadczenia o ukończeniu szkolenia wstępnego z zakresu bhp. Ponieważ pracownik wykonywał pracę na wysokości, gdzie zagrożenie upadku szczególnie wzrasta, inspektor pracy wydał decyzję administracyjną natychmiast odsuwającą pracownika od wykonywanej pracy do czasu przeprowadzenia szkolenia bhp oraz sporządził wniosek o ukaranie do sądu za popełnienie wykroczenia przeciwko prawom pracownika.

Pracownik został poinformowany przez pracodawcę, że ze względu na zbliżający się termin utraty ważności dotychczasowych szkoleń bhp ma wziąć udział we wskazanym terminie w organizowanym szkoleniu bhp. Ponieważ pracownik w okresie przeprowadzanego szkolenia był chory, po powrocie do pracy podjął pracę, pomimo, że okres ważności jego szkoleń okresowych uległ zakończeniu. Pracodawca po nieudanej próbie odsunięcia pracownika od wykonywanej pracy (pracownik oświadczył, ze weźmie udział w szkoleniu bhp, gdy będzie miał więcej wolnego czasu) wręczył pracownikowi oświadczenie o rozwiązaniu umowy o pracę bez zachowania okresu wypowiedzenia z powodu rażącej niesubordynacji.

Pracodawca zatrudnia pracownika na podstawie kolejnej umowy o pracę zawartej na czas określony. Praca, którą podwładny będzie wykonywał w ramach kolejnej umowy o pracę, jest identyczna w zakresie warunków zatrudnienia i stanowiska pracy. W takiej sytuacji pracodawca zwolniony jest z obowiązku przeprowadzania kolejnego szkolenia bhp przed dopuszczeniem pracownika do pracy.

W ramach szkolenia wstępnego informuje się pracowników (i inne osoby) o:

● czynnikach środowiska pracy, które mogą powodować zagrożenie dla bezpieczeństwa i zdrowia pracowników podczas pracy, oraz odpowiednich środkach i działaniach zapobiegawczych,

● podstawowych przepisach bhp znajdujących się w kodeksie pracy, w układzie zbiorowym, w regulaminie pracy,

● szczególnych przepisach i zasadach bhp obowiązujących u danego pracodawcy (branżowe).

Podczas szkolenia pracownik powinien poznać przepisy i zasady bhp w zakresie niezbędnym do wykonywania pracy na określonym stanowisku. Podwładny powinien nabyć umiejętności wykonywania pracy w sposób bezpieczny dla siebie i innych osób. Powinien zostać także przeszkolony w kwestii postępowania w sytuacjach awaryjnych oraz udzielania pomocy osobie, która uległa wypadkowi.

Szkolenie wstępne jest przeprowadzane w formie instruktażu według programów opracowanych dla poszczególnych grup stanowisk i obejmuje:

● szkolenie wstępne ogólne (instruktaż ogólny),

● szkolenie wstępne na stanowisku pracy (instruktaż stanowiskowy).

Instruktaż jest to forma szkolenia o czasie trwania nie krótszym niż 2 godziny lekcyjne. Umożliwia uzyskanie, aktualizowanie lub uzupełnianie wiedzy i umiejętności dotyczących wykonywania pracy i zachowania się w zakładzie pracy w sposób zgodny z przepisami i zasadami bhp (par. 1a pkt 1 rozporządzenia).

Instruktaż ogólny przed dopuszczeniem do wykonywania pracy muszą przejść:

● wszyscy nowo zatrudnieni pracownicy,

● studenci odbywający praktyki,

● uczniowie szkół zawodowych zatrudnieni w celu praktycznej nauki zawodu.

Instruktaż ogólny jest przeprowadzany przed dopuszczeniem do wykonywania pracy. W jego ramach informuje się pracowników o podstawowych przepisach bhp zamieszczonych w kodeksie pracy, w układzie zbiorowym, w regulaminie pracy.

Działające u pracodawcy zakładowe organizacje związkowe złożyły skargę do Państwowej Inspekcji Pracy w sprawie nieprawidłowo przeprowadzanych szkoleń bhp nowo przyjętych pracowników. Uczestnik szkoleń nie otrzymywał wiedzy na temat szczególnych zasad bhp na stanowisku, na którym będzie wykonywał pracę. W zakres szkolenia wchodziły jedynie podstawowe informacje z zakresu bhp nieprzystające do charakteru wykonywanej pracy. Szkolenie trwało 25 minut.

Inspektor pracy przeprowadzający kontrolę otrzymał od pracodawcy informacje, że szkolenie wstępne bhp ma charakter teoretyczny, a to właściwe, praktyczne pracownik odbędzie po dopuszczeniu go do wykonywanej pracy. Inspektor wystosował do pracodawcy wniosek, w którym wniósł o przeprowadzania wstępnych szkoleń z bhp zgodnie z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa pracy oraz ukarał pracodawcę kara grzywny za nieprzestrzeganie obowiązujących przepisów bhp.

Podwładnego należy ponadto poinformować o szczególnych przepisach (np. branżowych) i zasadach bhp obowiązujących u danego pracodawcy oraz o zasadach udzielania pierwszej pomocy w razie wypadku (par. 9 ust. 1 rozporządzenia).

Instruktaż ogólny może przeprowadzić sam pracodawca. Może również - na zlecenie pracodawcy, przeprowadzić go jednostka organizacyjna prowadząca działalność szkoleniową w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy. Ponadto instruktaż może przeprowadzić pracownik służby bhp lub osoba wykonująca u pracodawcy zadania tej służby albo pracownik wyznaczony przez pracodawcę, posiadający zasób wiedzy i umiejętności zapewniające właściwą realizację programu instruktażu.

W ramach instruktażu stanowiskowego pracownik powinien zapoznać się z czynnikami środowiska pracy występującymi na jego stanowisku pracy i ryzykiem zawodowym, sposobami ochrony przed zagrożeniami oraz metodami bezpiecznego wykonywania pracy na jego stanowisku pracy (par. 9 ust. 2 rozporządzenia). Jest on przeprowadzany przed dopuszczeniem do wykonywania pracy i obejmuje m.in.:

● pracownika zatrudnianego na stanowisku robotniczym oraz innym, na którym występuje narażenie na działanie czynników szkodliwych dla zdrowia, uciążliwych lub niebezpiecznych,

● ucznia podczas praktycznej nauki zawodu,

● studenta podczas praktyki studenckiej.

Pracownik wykonujący pracę na kilku stanowiskach pracy powinien odbyć instruktaż stanowiskowy na każdym z tych stanowisk. Wyjątkowo instruktaż stanowiskowy powinien odbyć pracownik, który nie rozpoczyna pracy u pracodawcy ani nie jest przenoszony na nowe stanowisko, lecz pozostaje na dotychczasowym. Będzie to dotyczyć sytuacji, gdy na stanowisku robotniczym oraz innym, na którym występuje narażenie na działanie czynników szkodliwych dla zdrowia, uciążliwych lub niebezpiecznych, wprowadza się zmiany warunków techniczno-organizacyjnych. Zmiany mogą polegać na:

● zmianie procesu technologicznego czy organizacji stanowisk pracy,

● wprowadzeniu do stosowania substancji o działaniu szkodliwym dla zdrowia albo niebezpiecznym,

● wprowadzeniu nowych lub zmienionych narzędzi, maszyn i innych urządzeń.

W wyżej wspomnianych sytuacjach pracownik odbywa instruktaż stanowiskowy przygotowujący go do bezpiecznego wykonywania pracy w zmienionych warunkach. Tematykę i czas trwania instruktażu należy uzależnić od rodzaju i zakresu zmian wprowadzonych na stanowisku (par. 11 ust. 3 rozporządzenia).

Instruktaż stanowiskowy może przeprowadzić sam pracodawca lub wyznaczona przez niego osoba kierująca pracownikami, jeżeli osoby te posiadają odpowiednie kwalifikacje i doświadczenie zawodowe oraz są przeszkolone w zakresie metod prowadzenia instruktażu stanowiskowego. Pracodawca może również zlecić przeprowadzenie go jednostce organizacyjnej prowadzącej działalność szkoleniową w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy.

Pracodawca zdecydował zakupić nowoczesną linię technologiczną wprowadzającą obok wydatnego podniesienia wydajności pracy liczne nowatorskie rozwiązania z zakresu bhp. Pracownicy dopuszczeni do pracy przy tej linii nie zostali odpowiednio przeszkoleni. Jeden z nich uległ ciężkiemu wypadkowi. Pracodawca wyjaśniał, że wyszedł z założenia, że podniesienie standardów bhp nie wymaga przeprowadzania dodatkowych szkoleń. Wyjaśnienia pracodawcy nie były przekonujące i prokurator po przeprowadzeniu postępowania przygotowawczego postanowił sporządzić akt oskarżenia, zarzucając pracodawcy popełnienie przestępstwa z art. 220 par. 1 k. k., zgodnie z którym kto, będąc odpowiedzialny za bezpieczeństwo i higienę pracy, nie dopełnia wynikającego stąd obowiązku i przez to naraża pracownika na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.

Odbycie instruktażu ogólnego i stanowiskowego (czyli szkolenia wstępnego) pracownik potwierdza na piśmie w karcie szkolenia wstępnego, która jest przechowywana w jego aktach osobowych, w części B. Wzór karty szkolenia wstępnego stanowi załącznik nr 2 do rozporządzenia.

Podpis pracownika na karcie szkolenia wstępnego stanowi potwierdzenie:

● odbycia szkolenia wstępnego (czyli zarówno instruktażu ogólnego, jak i stanowiskowego, jeżeli był obowiązkowy),

● zapoznania się z przepisami oraz zasadami bhp dotyczącymi wykonywanych prac,

● wykonania przez pracodawcę obowiązku przeszkolenia pracownika.

Ukończenie przez pracowników szkolenia może być potwierdzone zaświadczeniem wydanym przez organizatora, a odpis zaświadczenia należy przechowywać w aktach osobowych pracownika.

Wzór zaświadczenia jest określony w załączniku nr 3 do rozporządzenia.

Odpis zaświadczenia należy przechowywać w aktach osobowych pracownika, w części B.

Zaświadczenie wydane przez organizatora jest obowiązkowe przy szkoleniach okresowych i szkoleniu pracodawcy, który wykonuje zadania służby bhp (par. 16 rozporządzenia).

Karta szkolenia wstępnego składa się z czterech części. W pierwszej i drugiej wpisuje się dane pracownika i komórki organizacyjnej, w której jest zatrudniony, np. dział księgowości. Trzecia część dotyczy instruktażu ogólnego.

Podpis pracownika stanowi potwierdzenie odbycia instruktażu i zapoznania się z przepisami i zasadami bhp dotyczącymi wykonywanych prac. W przypadku pracowników innych niż zatrudniani na stanowiskach robotniczych oraz innych, na których występują narażenia na działanie czynników szkodliwych dla zdrowia, uciążliwych lub niebezpiecznych, karty szkolenia wypełnia się tylko w trzech częściach, ponieważ wspomniani wyżej inni pracownicy nie przechodzą instruktażu stanowiskowego.

Czwarta część karty dotyczy instruktażu stanowiskowego i jest podzielona na dwie rubryki.

Pierwszą należy wypełnić w przypadku szkolenia nowo zatrudnionego pracownika na stanowisku wymagającym instruktażu stanowiskowego, a także ucznia lub studenta.

Pierwsza rubryka pozostanie niewypełniona, jeżeli na poprzednim stanowisku (przed przeniesieniem) nie był wymagany instruktaż stanowiskowy.

Druga rubryka pozostaje pusta. Wypełnia się ją w związku z obowiązkiem odbycia przez pracownika kolejnego instruktażu stanowiskowego z następujących przyczyn:

● przeniesienie na inne stanowisko, na którym wymagany jest instruktaż stanowiskowy (par. 11 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia),

● wykonywanie pracy na dwóch stanowiskach pracy, na których wymagany jest instruktaż stanowiskowy,

● wprowadzenia zmian warunków techniczno-organizacyjnych na stanowisku pracy (par. 11 ust. 3 rozporządzenia).

Jeżeli praca ma być wykonywana na więcej niż dwóch stanowiskach pracy, na których wymagany jest instruktaż stanowiskowy, należy dodać i wypełnić kolejne rubryki. Pracownik wykonujący pracę na kilku stanowiskach, na których wymagany jest instruktaż stanowiskowy, powinien bowiem odbyć instruktaż na każdym z nich.

Szkolenie okresowe ma na celu aktualizację i ugruntowanie wiedzy i umiejętności w dziedzinie bhp oraz zaznajomienie uczestników szkolenia z nowymi rozwiązaniami techniczno-organizacyjnymi w tym zakresie.

Szkolenia okresowe kończą się egzaminem sprawdzającym przyswojenie przez uczestnika szkolenia wiedzy objętej programem szkolenia oraz umiejętności wykonywania lub organizowania pracy zgodnie z przepisami i zasadami bhp.

Egzamin przeprowadza komisja powołana przez organizatora szkolenia. Potwierdzeniem ukończenia z wynikiem pozytywnym szkolenia okresowego jest zaświadczenie wydane przez organizatora szkolenia. Wzór zaświadczenia określa załącznik nr 3 do rozporządzenia.

Jako cel szkolenia w zaświadczeniu wpisuje się: okresowe szkolenie bhp albo szerzej, np. aktualizacja i ugruntowanie wiedzy i umiejętności w dziedzinie bhp oraz zaznajomienie z nowymi rozwiązaniami organizacyjno-technicznym w zakresie bhp i ppoż.

Odpis zaświadczenia należy przechowywać w aktach osobowych pracownika, w części B.

Pracownica została zatrudniona na stanowisku administracyjno-biurowym. Szkolenie wstępne z zakresu bhp obejmuje jedynie instruktaż ogólny. Instruktaż stanowiskowy nie jest potrzebny, gdyż zajmowane przez nią stanowisko nie jest robotnicze i nie występuje na nim narażenie na działanie czynników szkodliwych dla zdrowia, uciążliwych lub niebezpiecznych. Pracownica nie obsługuje komputera. Instruktaż ogólny należy przeprowadzić zgodnie z ramowym programem instruktażu, który stanowi pkt 1 załącznika do rozporządzenia w sprawie bhp. Następnie należy wypełnić kartę szkolenia w częściach: 1, 2 i 3.

Pracodawca nie może dopuścić pracownika do pracy, do której wykonywania nie posiada on dostatecznej znajomości przepisów oraz zasad bhp. Oznacza to zakaz dopuszczenia do pracy pracownika, który nie zdał egzaminu z bhp. Jednak w takim przypadku należy umożliwić pracownikowi poprawę egzaminu. Jeżeli natomiast pracownik nie będzie w stanie uzyskać pozytywnej oceny z egzaminu poprawkowego (ewentualnie z drugiego egzaminu poprawkowego), pracodawca będzie miał prawo wypowiedzieć mu umowę o pracę.

Szkolenie okresowe przeprowadza się w formie:

● instruktażu (dla pracowników zatrudnionych na stanowiskach robotniczych),

● kursu, seminarium lub samokształcenia kierowanego (dla pozostałych pracowników i osób kierujących pracownikami).

Te wspomniane wyżej formy szkolenia zdefiniowano w rozporządzeniu jako umożliwiające uzyskanie, aktualizowanie lub uzupełnianie wiedzy i umiejętności w zakresie bhp w następujący sposób:

● instruktaż - w czasie trwania nie krótszym niż dwie godziny lekcyjne,

● kurs - w czasie trwania nie krótszym niż 15 godzin lekcyjnych, składający się z zajęć teoretycznych i praktycznych,

● samokształcenie kierowane - na podstawie materiałów przekazanych przez organizatora szkolenia, w szczególności przy zastosowaniu poczty, internetu, przy jednoczesnym zapewnieniu konsultacji z osobami spełniającymi wymagania dla wykładowców (par. 1a pkt 5 rozp. bhp),

● seminarium - w czasie trwania nie krótszym niż 5 godzin lekcyjnych.

Szkolenia w zakresie bhp odbywają się w czasie pracy i na koszt pracodawcy (art. 237³ par. 2 i 3 k.p.).

Do czasu pracy wlicza się zatem czas szkolenia odbywającego się w godzinach pracy. Jeżeli szkolenie trwa dłużej niż czas pracy pracownika w danym dniu, dodatkowe godziny wlicza się do czasu pracy i zazwyczaj stanowi to pracę w godzinach nadliczbowych.

Pracodawca, wysyłając pracownika na instruktaż stanowiskowy, przyjął zasadę, że miesięczne wynagrodzenie pracownika odbywającego takie szkolenia będzie pomniejszane o czas, w którym trwało szkolenie, a tytułem rekompensaty za podniesienie przez pracownika kwalifikacji zawodowych, uczestnictwo w szkoleniach będzie odpracowywane. W czasie czynności kontrolnych inspektor pracy po weryfikacji list płac oraz liczby przepracowanych godzin wydał decyzją administracyjną nakaz płacowy zobowiązujący pracodawcę do natychmiastowej wypłaty wynagrodzenia za czas szkoleń bhp oraz wynagrodzenia z dodatkami za pracę w godzinach nadliczbowych będących w ocenie pracodawcy "odpracowaniem" takich szkoleń.

Pracownik odbywał szkolenie bhp w godzinach od 16 do 19. 30 w dniu, w którym od godziny 8 do godziny 16 wykonywał swoją normalną pracę. Godziny szkolenia bhp jako w całości wliczane do czasu pracy są zatem godzinami nadliczbowymi z powodu przekroczenia dobowej 8-godzinnej normy czasu pracy.

Szkolenie bhp przeprowadza pracodawca lub na jego zlecenie jednostki organizacyjne prowadzące działalność szkoleniową w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy (par. 4 ust. 1 rozporządzenia). Jednostkami tymi są:

● placówka kształcenia ustawicznego, placówka kształcenia praktycznego, ośrodek dokształcania i doskonalenia zawodowego,

● szkoła ponadgimnazjalna,

● jednostka badawczo-rozwojowa, szkoła wyższa lub inna placówka naukowa,

● stowarzyszenie, którego celem statutowym jest działalność związana z bhp,

● osoba prawna lub fizyczna prowadząca działalność oświatową na zasadach określonych w przepisach o swobodzie działalności gospodarczej, jeżeli prowadzi działalność szkoleniową w dziedzinie bhp.

Szkolenie osób będących pracodawcami, pracownikami służby bhp oraz instruktorami i wykładowcami tematyki bhp prowadzą jedynie wspomniane wyżej jednostki.

Pracodawca organizujący i prowadzący szkolenie oraz jednostka organizacyjna prowadząca działalność szkoleniową w dziedzinie bhp mają obowiązek zapewnić, po pierwsze programy szkolenia opracowane dla określonych grup stanowisk. Następnie muszą zapewnić programy szkolenia w zakresie metod prowadzenia instruktażu dla pracowników-instruktorów, którzy będą prowadzić instruktaż w zakładzie pracy - w przypadku prowadzenia takiego instruktażu. Są zobowiązani zapewnić wykładowców i instruktorów posiadających zasób wiedzy, kwalifikacje zawodowe odpowiadające szkoleniom bhp, doświadczenie zawodowe i przygotowanie dydaktyczne zapewniające właściwą realizację programów szkolenia (przez przygotowanie dydaktyczne rozumie się ukończenie kształcenia lub szkolenia przygotowującego do prowadzenia procesu szkolenia w dziedzinie bhp w sposób zapewniający wysoką efektywność). Ponadto pracodawca organizujący i prowadzący szkolenie oraz jednostka organizacyjna prowadząca działalność szkoleniową w dziedzinie bhp muszą zapewnić odpowiednie warunki lokalowe do prowadzenia działalności szkoleniowej. Muszą zapewnić wyposażenie dydaktyczne niezbędne do właściwej realizacji programów szkolenia, np. filmy, folie do wyświetlania informacji, rzutnik, tablice, skrypty, przepisy,

W programie szkolenia należy określić:

● szczegółową tematykę (np. problemy związane z organizacją stanowisk pracy biurowej, z uwzględnieniem zasad ergonomii, w tym stanowisk wyposażonych w monitory ekranowe, postępowanie w razie wypadków przy pracy i pożarów),

● formę realizacji szkolenia (np. szkolenie ma formę seminarium),

● czas trwania (np. liczba godzin: 8, w godzinach lekcyjnych trwających po 45 minut, z przerwami po 10 minut).

Tematyka szkolenia zasadniczo powinna dotyczyć:

● bhp pracy na danym stanowisku (przepisy, zasady, zagrożenia, obowiązki i odpowiedzialność),

● udzielania pierwszej pomocy i postępowania podczas wypadków i awarii,

● zachowania podczas pożaru i ochrony przeciwpożarowej.

Program szkolenia opracowuje pracodawca lub w porozumieniu z pracodawcą jednostka organizacyjna prowadząca działalność szkoleniową w dziedzinie bhp dla poszczególnych grup stanowisk, na podstawie ramowych programów szkolenia.

Ramowe programy szkolenia stanowią załącznik nr 1 do rozporządzenia.

Programy szkolenia powinny być dostosowane do rodzajów i warunków prac wykonywanych przez uczestników szkolenia (par. 7 ust. 3 rozporządzenia).

Pracodawca zatrudnia pracowników na stanowiskach robotniczych, administracyjno-biurowych, kierowniczych i pracowników służby bhp. Programy szkolenia należy opracować dla każdej z czterech grup pracowników na podstawie programów ramowych stanowiące załącznik nr 1 do rozporządzenia.

Pracodawca ma obowiązek przechowywać programy szkolenia, na których podstawie było prowadzone aktualne szkolenia pracowników.

Szkolenia okresowe odbywają osoby będące pracodawcami oraz inne osoby kierujące pracownikami (np. kierownicy, mistrzowie, brygadziści) oraz pracownicy:

● zatrudnieni na stanowiskach robotniczych,

● inżynieryjno-techniczni (np. projektanci, konstruktorzy maszyn i innych urządzeń technicznych, technolodzy i organizatorzy produkcji),

● wchodzy w skład służby bhp i inne osoby wykonujące zadania tej służby,

● administracyjno-biurowi,

● inni niewymienieni wyżej, których charakter pracy wiąże się z narażeniem na czynniki szkodliwe dla zdrowia, uciążliwe lub niebezpieczne, np. narażeni na promieniowanie, albo z odpowiedzialnością w zakresie bhp.

Programy szkolenia powinny zawierać problematykę związaną z charakterem wykonywanej pracy oraz jedynie normalnymi zagrożeniami z niej wynikającymi. Nie można postawić pracodawcy zarzutu, że na zasadzie winy odpowiada za wszelkie nieprzewidywalne konsekwencje wykonywanej pracy, w związku z wcześniejszym nie przeszkoleniem pracownika ze wszystkich, również tych nieprzewidywalnych, zagrożeń.

O takim kierunku orzeczniczym przesądza Sąd Najwyższy, który w wyroku z 7 stycznia 2010 r. (II PK 132/09, LEX nr 584733) uznał, że powinnością pracodawcy jest nie tylko zapoznanie pracownika z ogólnymi przepisami oraz zasadami bezpieczeństwa i higieny pracy, ale także zwrócenie uwagi na konkretne zagrożenia występujące na stanowisku pracy, na którym pracownik będzie wykonywał swoje obowiązki. Chodzi przy tym o zagrożenia typowe, a w każdym razie możliwe do przewidzenia, a nie zagrożenia szczególne, wyjątkowe, mogące wystąpić w sytuacjach nietypowych. Odpowiedzialność pracodawcy na zasadzie winy za skutki wypadku przy pracy uwarunkowana jest wykazaniem przez pracownika w toku procesu, że tego rodzaju działań zaniechano albo dokonano ich niewłaściwie. Konieczne jest zatem stwierdzenie, że w konkretnych okolicznościach faktycznych praca została zorganizowana nieprawidłowo, co w konsekwencji doprowadziło do wypadku, albo że istniejące realne zagrożenia przy jej wykonywaniu nie zostały rozpoznane przez pracodawcę, wobec czego pracownik nie miał o nich żadnej wiedzy, albo zagrożenia faktycznie rozpoznane nie zostały wyeliminowane przez pracodawcę, co naraziło na uszczerbek zdrowie pracownika.

Pracownik zatrudniony u pracodawcy zajmujący się wyrobem kosmetyków uległ wypadkowi przy pracy mieszając substancje chemiczne, które w normalnych warunkach wchodzą w reakcje niezagrażające ludzkiemu życiu lub zdrowiu. Przyczyną wypadku przy pracy była zmiana składu substancji dokonana przez współpracującego z pracodawcą dostawcę, który nie poinformował pracodawcy o takich zamianach. W tym przypadku zdarzenie nosiło cechy zdarzenia wypadkowego ze wszelkimi konsekwencjami prawnymi - nie można jednak postawić pracodawcy zarzutu braku właściwego przeszkolenia bhp w zakresie kontaktu z substancjami chemicznymi. Zdarzenie miało charakter nieprzewidywalny i niezwiązany z normalną działalnością zakładu pracy.

Szkolenia pracowników na stanowiskach robotniczych przeprowadza się co najmniej raz na 3 lata, a na stanowiskach, na których są wykonywane prace szczególnie niebezpieczne, nie rzadziej niż raz w roku.

Pozostałych pracowników należy szkolić nie rzadziej niż raz na 5 lat, a w przypadku pracowników administracyjno-biurowych nie rzadziej niż raz na 6 lat.

Pierwsze szkolenie okresowe osób będących pracodawcami i innych osób kierujących pracownikami przeprowadza się do 6 miesięcy, a pozostałych - do 12 miesięcy od rozpoczęcia pracy na tych stanowiskach (par. 15 ust. 4 rozporządzenia). W ramach wspomnianych wyżej terminów dokładną częstotliwość oraz czas trwania szkolenia ustala pracodawca, po konsultacji z pracownikami bądź ich przedstawicielami, biorąc pod uwagę rodzaj i warunki wykonywania prac na tych stanowiskach. Szkolenie bhp może być jedno- albo kilkudniowe.

W przepisach rozporządzenia przewidziano zwolnienie ze szkolenia. Po pierwsze, ukończenie w okresie między szkoleniami okresowymi: szkolenia, dokształcania lub doskonalenia zawodowego, które uwzględnia program szkolenia okresowego wymagany dla określonego stanowiska pracy, jest równoznaczne z odbyciem szkolenia okresowego (par. 17 rozporządzenia). Oznacza to zwolnienie danej osoby z okresowego szkolenia bhp.

Po drugie, z pierwszego szkolenia okresowego może być zwolniona osoba, która:

● przedłoży aktualne zaświadczenie o odbyciu w tym okresie u innego pracodawcy wymaganego szkolenia okresowego,

● odbyła w tym okresie szkolenie okresowe wymagane dla osoby zatrudnionej na stanowisku należącym do innej grupy stanowisk, jeżeli jego program uwzględnia zakres tematyczny wymagany programem szkolenia okresowego obowiązującego na nowym stanowisku pracy (par. 15 ust. 5 rozporządzenia).

Przedstawiciele pracodawcy prowadzili konsultacje z przedstawicielami pracowników w sprawie terminu i czasu trwania szkolenia okresowego w zakresie bhp. Przedstawiciele pracowników nie zaakceptowali terminu szkolenia. Mimo braku akceptacji ze strony pracowników pracodawca ma prawo przeprowadzić szkolenie w wybranym przez siebie terminie. Konsultacja nie oznacza bowiem konieczności uzyskania zgody pracowników na wybrany termin.

Pracodawca przeprowadza okresowe szkolenia bhp wszystkich pracowników co 3 lata. Ostatnie szkolenie odbyło się w marcu 2009 r. Kolejne szkolenie przewidziano na marzec 2012 r. Pracownica ukończyła w 2010 r. kurs doskonalenia zawodowego uwzględniający tematykę bhp jej stanowiska pracy. Pracownica jest zwolnienia z okresowego szkolenia w marcu 2012 r.

W powyższych sytuacjach zwolnienie z okresowego szkolenia bhp nie jest automatyczne. Decyzja o zwolnieniu ze szkolenia należy do pracodawcy lub do osoby reprezentującej pracodawcę w sprawach kadrowych.

Organizatorzy szkolenia (pracodawca organizujący i prowadzący szkolenie oraz jednostka organizacyjna prowadząca działalność szkoleniową w dziedzinie bhp) mają obowiązek zapewnić m.in.:

● programy poszczególnych rodzajów szkolenia opracowane dla określonych grup stanowisk,

● programy szkolenia instruktorów w zakresie metod prowadzenia instruktażu,

● prowadzenie dokumentacji w postaci programów szkolenia, dzienników zajęć, protokołów przebiegu egzaminów i rejestru wydanych zaświadczeń.

Pracodawca lub w porozumieniu z pracodawcą jednostka organizacyjna prowadząca działalność szkoleniową w dziedzinie bhp mają obowiązek opracować program szkolenia wstępnego na podstawie programów ramowych. W programie, dostosowanym do rodzajów i warunków prac wykonywanych przez uczestników szkolenia, należy określić szczegółową tematykę, formę i czas trwania szkolenia dla poszczególnych grup stanowisk.

Pracownik obowiązany jest pisemnie potwierdzić fakt zapoznania się z przepisami i zasadami bhp oraz przeszkolenia w tym zakresie przez pracodawcę.

Odmowa potwierdzenia przez pracownika na piśmie, że został zapoznany z zasadami bhp, nie jest równoznaczna z odmową ich przestrzegania. Odmowy tej nie można zakwalifikować jako ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych i przesłanki rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika w trybie art. 52 par. 1 pkt 1 k.p.

Dopiero nieprzestrzeganie przez pracownika przepisów oraz zasad bhp czy też ostentacyjna odmowa stosowania się do nich godzi w istotny interes pracodawcy. Ponadto normy i zasady dotyczące bezpieczeństwa pracy służą ochronie życia i zdrowia pracowników, stąd też wymienione zostały wprost w art. 100 par. 1 pkt 3 k.p. jako jeden z podstawowych obowiązków pracowniczych.

Lekceważenie zasad bezpieczeństwa pracy powoduje, że ze względu na ciężkie naruszenie obowiązków pracowniczych można z pracownikiem rozwiązać umowę o pracę w trybie art. 52 par. 1 pkt 1 k.p. (wyrok Sądu Najwyższego z 19 kwietnia 2006 r., II PK 304/05, OSNP 7-8/2007/103).

Pracownik wykonujący pracę w charakterze drwala, dokonujący w ramach swojej codziennej pracy wyrębu drzewa, pomimo kilkukrotnych upomnień ze strony przełożonego oraz wcześniej nałożonej kary porządkowej wykonywał pracę bez środków ochrony indywidualnej, tj. kasku i rękawic. Przełożony, który po raz kolejny spostrzegł, że pracownik w sposób rażący narusza znane mu przepisy bhp, rozwiązał z pracownikiem umowę o pracę w trybie dyscyplinarnym, tj. w trybie art. 52 k.p.

W zakładzie pracy powinna działać służba bhp. Pracodawca może wykonywać zadania tej służby, jeżeli ukończył niezbędne w tym zakresie szkolenie (art. 237¹¹ par. 11 k.p.) i:

● zatrudnia do 10 pracowników albo

● zatrudnia do 20 pracowników i jest zakwalifikowany do grupy działalności, dla której ustalono nie wyższą niż trzecia kategorię ryzyka w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych.

Szkolenie pracodawcy w zakresie niezbędnym do wykonywania zadań służby bhp ma formę kursu lub seminarium według programu opracowanego w oparciu o ramowy program określony w części III zał. nr 1 do rozporządzenia. Obie formy szkolenia umożliwiają uzyskanie, aktualizowanie lub uzupełnianie wiedzy i umiejętności w zakresie bhp w następujący sposób:

● kurs - w czasie trwania nie krótszym niż 15 godzin lekcyjnych, składający się z zajęć teoretycznych i praktycznych,

● seminarium - w czasie trwania nie krótszym niż 5 godzin lekcyjnych.

Szkolenie pracodawcy kończy się obowiązkowym egzaminem sprawdzającym przyswojenie przez uczestnika szkolenia wiedzy objętej programem szkolenia oraz umiejętności wykonywania lub organizowania pracy zgodnie z przepisami i zasadami bhp.

Egzamin jest przeprowadzany przed komisją powołaną przez organizatora szkolenia. Potwierdzeniem ukończenia z wynikiem pozytywnym szkolenia jest zaświadczenie wydane przez organizatora szkolenia.

Odpis zaświadczenia jest przechowywany w aktach osobowych uczestnika szkolenia. Wzór zaświadczenia określa załącznik nr 3 do rozporządzenia.

Ze szkolenia jest zwolniony pracodawca, który posiada kwalifikacje wymagane dla pracowników służby bhp, określone w par. 4 rozporządzenia Rady Ministrów z 2 września 1997 r. w sprawie służby bhp. Pracodawcą, wymienionym we wspomnianych wyżej przepisach, jest albo sam pracodawca - osoba fizyczna - albo osoba reprezentująca pracodawcę (np. prezes zarządu spółki). Jednocześnie należy pamiętać o tym, że jeżeli osoba reprezentująca pracodawcę zawarła umowę o pracę, wówczas powinna przejść obowiązkowe wstępne szkolenie w zakresie bhp.

Również szkolenia okresowe kończą się obowiązkowym egzaminem sprawdzającym.

Do najczęstszych zagadnień egzaminacyjnych należą: pierwsza pomoc w nagłych przypadkach, postępowanie przeciwpożarowe, zakres prawa do powstrzymywania się od wykonywania pracy, zasady używania odzieży roboczej oraz środków ochrony indywidualnej i zbiorowej, czynniki i procesy pracy stwarzające szczególne zagrożenie dla życia i zdrowia, postępowanie powypadkowe.

Zgodnie z art. 304 par. 1 k.p. pracodawca jest obowiązany zapewnić bezpieczne i higieniczne warunki pracy, również osobom fizycznym wykonującym pracę na innej podstawie niż stosunek pracy w zakładzie pracy lub w miejscu wyznaczonym przez pracodawcę, a także osobom prowadzącym w zakładzie pracy lub w miejscu wyznaczonym przez pracodawcę na własny rachunek działalność gospodarczą. Jednocześnie przepis nie rozstrzyga, w jaki sposób zostanie ten obowiązek zrealizowany.

Jeżeli rodzaj wykonywanej pracy, stopień zagrożeń związanych z warunkami pracy lub przebiegiem procesów jest tak znaczny, że wskazane jest, aby nawet do doraźnego wykonywania tych prac lub przebywania w tych warunkach były dopuszczane wyłącznie osoby fizyczne mające odpowiedni stan zdrowia i przeszkolone w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy, to pracodawca lub inny podmiot organizujący pracę może wymagać od osoby, z którą zawiera umowę cywilnoprawną, poddania się szkoleniu w zakresie bhp. Wówczas osoba ta ma na podstawie art. 211 k.p. obowiązek odbyć takie szkolenie.

Mając na uwadze obecną treść art. 304 k.p., należy stwierdzić, że osoby wykonujące w zakładzie pracy lub w miejscu wyznaczonym przez pracodawcę (lub przedsiębiorcę niebędącego pracodawcą) pracę na innej podstawie niż stosunek pracy (umowa-zlecenie, o dzieło czy umowa zawarta przez podmioty samozatrudniające się) mają obowiązek przestrzegania przepisów i zasad bhp na równi z pracownikami - w zakresie ustalonym przez pracodawcę (lub przedsiębiorcę niebędącego pracodawcą). Nie ma natomiast podstaw do traktowania osób wykonujących pracę na podstawie umów cywilnoprawnych lub prowadzących na własny rachunek działalność gospodarczą w zakładzie pracy lub w miejscu wyznaczonym przez pracodawcę lub inny podmiot organizujący pracę tak jak pracowników. W tym nie ma obowiązku kierowania ich na wstępne badania lekarskie i organizowania wstępnych szkoleń bhp.

Umowa łącząca podmioty może (i powinna) określać wszystkie kwestie dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy. Jeśli bowiem obowiązek zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków pracy nie będzie zrealizowany właściwie, to podmiotem odpowiedzialnym będzie pracodawca (lub przedsiębiorca niebędący pracodawcą). (stanowisko Departamentu Prawnego Głównego Inspektoratu Pracy GNP/426/4560-364/07/PE).

Pracodawca zatrudnił na podstawie umowy-zlecenia osobę wykonującą prace porządkowe na terenie magazynu. Jednocześnie ze względu na konieczność podnoszenia ciężarów osoba ta zobowiązała się w treści umowy-zlecenia podpisanej przez pracodawcę, że weźmie udział w szkoleniu bhp, w ramach którego zapozna się z zasadami ręcznych prac transportowych. W dniu podjęcia pracy zleceniobiorca przestawił zleceniodawcy zaświadczenie o ukończeniu kursu we wskazanym wyżej zakresie.

@RY1@i02/2011/184/i02.2011.184.209.0005.001.jpg@RY2@

Wzór

@RY1@i02/2011/184/i02.2011.184.209.0005.002.jpg@RY2@

Wzór

Piotr Wojciechowski

ekspert z zakresu prawa pracy

Art. 211 pkt 1, art. 237³ ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Par. 7 ust. 3, par. 11 ust. 3, par. 9 ust. 2, par. 16 rozporządzenia ministra gospodarki i pracy z 27 lipca 2004 r. w sprawie szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz.U. nr 180, poz. 1860 z późn. zm.).

Par. 4 rozporządzenia Rady Ministrów z 2 września 1997 r. w sprawie służby bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz.U. nr 109, poz. 704 z późn. zm.).