Kiedy można wymierzyć pracownikowi karę pieniężną

@RY1@i02/2011/159/i02.2011.159.209.003b.001.jpg@RY2@

Krzysztof Chyba, ekspert z zakresu prawa pracy

Kara pieniężna może zostać nałożona tylko w wymienionych w art. 108 par. 2 k.p. sytuacjach. Dotyczy to przypadku: naruszenia przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy oraz przepisów przeciwpożarowych, opuszczenia pracy bez usprawiedliwienia oraz stawienia się do pracy w stanie nietrzeźwości lub spożywania alkoholu w czasie pracy. Pracodawca w powyższych sytuacjach ma możliwość pociągnięcia pracownika do odpowiedzialności porządkowej, nie jest to jednak jego obowiązkiem. Oprócz omawianej kary pieniężnej może zastosować równocześnie inne środki, np. pozbawić pracownika premii pieniężnej na podstawie regulaminu wynagradzania, jeżeli przewiduje on taką możliwość w sytuacji naruszenia obowiązków pracowniczych. Katalog wykroczeń przeciwko porządkowi i organizacji pracy, za które pracodawca ma prawo wymierzyć karę pieniężną, jest zamknięty. Nie może zostać rozszerzony innymi aktami prawnymi, np. regulaminami pracy lub zakładowym układem zbiorowym.

Przy stosowaniu kar porządkowych pracodawca nie ma obowiązku ich stopniowania. Na przykład jeżeli pracodawca uzna to za słuszne w danej sytuacji, może on zastosować wobec pracownika dotąd niekaranego od razu naganę bądź karę pieniężną, jak również zastosować karę upomnienia w takim przypadku, który uzasadniałby nałożenie kary pieniężnej. Przy stosowaniu kary bierze się pod uwagę w szczególności rodzaj naruszenia obowiązków pracowniczych, stopień winy pracownika i jego dotychczasowy stosunek do pracy.

Kodeks pracy w art. 108 par. 3 określa górną granicę kary pieniężnej. Za jedno przekroczenie przeciwko ustalonemu porządkowi i organizacji pracy, jak i za każdy dzień nieusprawiedliwionej nieobecności pracownika w pracy pracodawca nie może wymierzyć kary pieniężnej wyższej od jednodniowego wynagrodzenia pracownika. Wysokość tego wynagrodzenia oblicza się, dzieląc sumę miesięcznych wynagrodzeń ustalonych według zasad określonych przepisami rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej z 8 stycznia 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad udzielania urlopu wypoczynkowego, ustalania i wypłacania wynagrodzenia za czas urlopu oraz ekwiwalentu pieniężnego za urlop (Dz.U. nr 2, poz. 14 z późn. zm.) przez współczynnik wykorzystywany do ustalenia ekwiwalentu pieniężnego za 1 dzień urlopu wypoczynkowego. Sposób obliczania tego współczynnika określony został w par. 19 rozporządzenia. Dla pracujących od poniedziałku do piątku, których dni wolne z tytułu przeciętnie 5-dniowego tygodnia pracy wypadają w sobotę, współczynnik ekwiwalentowy na 2011 rok wynosi 21. Oblicza się go w następujący sposób: 365 dni - (52 niedziele + 9 dni świątecznych + 52 wolne soboty) = 252 dni: 12 mies. = 21.

W jednym miesiącu kalendarzowym pracodawca nie może wymierzyć pracownikowi wyższych kar pieniężnych (za naruszenie przepisów porządku i organizacji pracy) od dziesiątej części wynagrodzenia przypadającego do wypłaty po odliczeniu zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych, dokonaniu potrąceń wszystkich należności wymienionych w art. 87 par. 1 k.p. (sum egzekwowanych na mocy tytułów wykonawczych na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych, pokrycie innych należności, zaliczek pieniężnych), z wyjątkiem kar pieniężnych. Przy potrącaniu kar pieniężnych wolne od potrąceń jest 90 proc. minimalnego wynagrodzenia za pracę. Ograniczenie wysokości kar pieniężnych, które pracodawca może nakładać na pracownika, służy ochronie wynagrodzenia za pracę.

Pracodawca nie może swobodnie dysponować środkami pochodzącymi z porządkowych kar pieniężnych, np. na bieżącą działalność. Środki te przeznacza się na poprawę warunków bezpieczeństwa i higieny pracy. Warto dodać, że ukaranie pracownika karą pieniężną w wysokości przekraczającej górną granicę nie może być kwalifikowane jako wykroczenie. Wynika to z tego, iż jak wskazuje art. 281 pkt 4 k.p. wykroczeniem jest wyłącznie nałożenie na pracownika kar porządkowych innych niż wskazane w kodeksie pracy.

Art. 108 par. 2 - 4 ustawy z 26 stycznia 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).