Dyrektor szkoły nie może rozszerzać katalogu przyczyn zwolnienia

Od dłuższego czasu nauczycielka zatrudniona w szkole na podstawie mianowania ma problemy w kontaktach z kadrą pedagogiczną i uczniami. Zachowuje się wobec nich agresywnie i oskarża ich o próby jej otrucia. Po powrocie nauczycielki ze zwolnienia lekarskiego dyrektor szkoły postanowił skierować ją na badania kontrolne. Ta jednak dwukrotnie odmówiła przyjęcia skierowania, mimo iż została poinformowana o skutkach niezgłoszenia się do lekarza. Czy w tej sytuacji można rozwiązać umowę o pracę z nauczycielem mianowanym?

Dyrektor szkoły z własnej inicjatywy może w każdym czasie skierować nauczyciela mianowanego na badanie okresowe lub kontrolne. W przypadku dwukrotnego nieusprawiedliwionego niezgłoszenia się pedagoga na badania szef placówki może rozwiązać z nim stosunek pracy z końcem miesiąca, w którym otrzymał w tej sprawie informację. Takie uprawnienie wynika z art. 23 ust. 4 pkt 2 Karty nauczyciela.

Ochrona zatrudnienia

Trwałość stosunku pracy nauczyciela zatrudnionego w szkole na podstawie mianowania podlega wzmożonej ochronie. Może być on rozwiązany tylko w ściśle określonych przez Kartę nauczyciela sytuacjach. Dlatego dyrektorowi placówki nie przysługuje prawo szerokiego interpretowania przyczyn uzasadniających zwolnienia nauczyciela. Tak też należy rozumieć treść art. 23 ust. 4 pkt 2 karty.

Należy zwrócić uwagę, że odmowa przyjęcia skierowania nie uzasadnia rozwiązania stosunku pracy z nauczycielem mianowanym. Takim powodem może być wyłącznie dwukrotne nieusprawiedliwione niezgłoszenie się na badania.

Skierowanie na badania kontrolne nie wymaga jego przyjęcia (jego akceptacji). Wystarczy, że dokument ten dotrze do wiadomości nauczyciela. Pogląd ten potwierdza wyrok Sądu Najwyższego z 26 stycznia 2005 r. (II PK 179/2004, OSNP 2005/19/304), w którym stwierdzono, że dla rozwiązania stosunku pracy na podstawie art. 23 ust. 4 pkt 2 Karty nauczyciela wymagane jest uprzednie skierowanie na badanie okresowe lub kontrolne oraz stwierdzenie faktu co najmniej dwukrotnego nieusprawiedliwionego niezgłoszenia się nauczyciela na badanie. W orzeczeniu tym SN podkreślił także, że art. 23 ust. 4 pkt 2 karty wyposaża dyrektora szkoły w prawo podejmowania decyzji na podstawie swobodnego uznania, które jednak nie jest uznaniem dowolnym i nieograniczonym (arbitralnym). Czynienie użytku z przyznanych kompetencji przez szefa placówki musi odpowiadać celowi i warunkom wskazanym w tym przepisie. Jest zatem możliwe, gdy istnieje uzasadniona podstawa dla przekonania, że nauczyciel może być trwale niezdolny do pracy w pełnym wymiarze zajęć na zajmowanym stanowisku. W innym przypadku art. 23 Karty nauczyciela łatwo mógłby się stać środkiem zwalniania niewygodnych nauczycieli czy też po prostu ich szykanowania.

Udowodnienie winy

Na inną istotną kwestię zwrócił uwagę Sąd Najwyższy w wyroku z 14 marca 2008 r. (I PK 241/2007, LexPolonica nr 2091494). SN wyjaśnił, że dla oceny spełnienia warunku rozwiązania stosunku pracy nie wystarcza tylko ustalenie, że nauczyciel nie przedstawił usprawiedliwienia niestawiennictwa na badaniach lecz konieczne jest ustalenie, dlaczego się nie stawił - czy niestawiennictwo spowodowane zostało przyczynami zależnymi od nauczyciela, czy też przez niego niezawinionymi.

Nie można uznać za nieusprawiedliwione niestawienia się na badania wówczas, gdy nauczyciel wprawdzie nie przedstawia żadnego usprawiedliwienia, ale z okoliczności sprawy wynika, że nie ponosi winy za niewykonanie polecenia dyrektora szkoły. Dlatego bez ustalenia przyczyny niestawiennictwa, a w szczególności tego, czy w dniach, kiedy badania miały się odbyć, nauczyciel mógł pokierować swoim postępowaniem i działać z rozeznaniem, nie można stwierdzić, że został spełniony warunek rozwiązania stosunku pracy w postaci nieusprawiedliwionego niepoddania się badaniom kontrolnym.

W przedstawionej sytuacji wprawdzie nauczycielce nie zarzucono niezgłoszenia się do lekarza, ale z dużym prawdopodobieństwem można przypuszczać, że z uwagi na jej stan zdrowia trudno byłoby jej udowodnić winę w niewykonaniu polecenia dyrektora szkoły.

Właściwy tryb postępowania

Karta nauczyciela nie określa trybu skierowania nauczyciela na badania profilaktyczne. Dlatego w tej sprawie stosuje się rozporządzenie ministra zdrowia i opieki społecznej z 30 maja 1996 r. w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w kodeksie pracy. Wszystkie badania lekarskie - wstępne i każde kolejne w trakcie zatrudnienia - są wykonywane przez pracownika (lub przyszłego pracownika) z inicjatywy szefa placówki. To on musi wystawić odpowiednie skierowanie. W dokumencie powinien podać:

wrodzaj badania, jakie ma być wykonane (wstępne, okresowe lub kontrolne),

wstanowisko pracy, na którym pracownik ma być zatrudniony lub jest zatrudniony,

wjakie czynniki szkodliwe dla zdrowia lub warunki uciążliwe występują na tym stanowisku,

winformację o aktualnych wynikach badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia, wykonanych na tym stanowisku.

Oprócz wstępnych badań nauczyciel, tak jak inny pracownik, podlega badaniom okresowym i kontrolnym. Okresowe badania lekarskie mają na celu sprawdzenie, czy warunki zatrudnienia nie wpływają w sposób negatywny na zdrowie pracownika. Częstotliwość przeprowadzania badań zależy od czynników, na jakie narażeni są pracownicy wykonujący prace na danym stanowisku. Szczegółowe zasady ich przeprowadzania ustalone zostały w załączniku nr 1 do wymienionego rozporządzenia.

@RY1@i02/2012/242/i02.2012.242.21700050a.802.jpg@RY2@

Leszek Jaworski ekspert prawa pracy

Leszek Jaworski

ekspert prawa pracy

Podstawa prawna

Art. 23 ust. 4 pkt 2 i ust. 5 ustawy z 26 stycznia 1982 r. - Karta nauczyciela (t.j. Dz.U. z 2006 r. nr 97, poz. 674 z późn. zm.).

Rozporządzenie ministra zdrowia i opieki społecznej z 30 maja 1996 r. w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy (Dz.U. nr 69, poz. 332 z późn. zm.).