In vitro, ciąża i przepisy prawa pracy

P rowadzone w ostatnich miesiącach dyskusje o metodzie zapłodnienia in vitro pozornie w ogóle nie dotyczą prawa pracy. Upowszechnianie się tej metody zapłodnienia może jednak zacząć sprawiać kłopoty tak pracodawcom, jak i sądom pracy. W Polsce kobiety ciężarne chronione są przed zwolnieniem. Ochrona ta zaczyna się od momentu zaistnienia stanu ciąży. Zatem po umieszczeniu zarodków w ciele kobiety oczywiste jest, że jej ciąża w kontekście ochrony ciężarnej przed zwolnieniem nie różni się niczym od ciąży, która zaistniała w wyniku naturalnego poczęcia. Specyfika metody in vitro może jednak skutkować tym, iż do zapłodnienia dojdzie przed formalnym wypowiedzeniem pracownicy umowy o pracę, zaś umieszczenie zarodków w ciele kobiety nastąpi już po jego dokonaniu. Tego typu sytuacja stała się kanwą orzeczenia Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości - wyroku z 26 lutego 2008 r., C 506/06 (Dz.U.UE.C.2008/ 92/7). ETS dokonał w nim wykładni dyrektywy Rady 92/85/EWG z 19 października 1992 r. (Dz.U.UE.L.1992.348.1), a zwłaszcza zakazu zwalniania pracownic w ciąży przewidzianego w art. 10 pkt 1. Orzeczenie to dotyczyło stanu faktycznego, w którym komórki jajowe pracownicy zostały pobrane i zapłodnione, o czym poinformowała ona pracodawcę, przekazując mu ponadto wiadomość, że za kilka dni nastąpi transfer. Pracodawca w międzyczasie wypowiedział pracownicy umowę. Problem sprowadzał się zatem do tego, czy ochrona przed zwolnieniem przysługuje kobiecie pomimo tego, że do zapłodnienia jej komórek jajowych doszło poza jej organizmem i w chwili wypowiedzenia de facto nie była jednak w ciąży. Pracownica ta, procesując się przed sądami austriackimi, dowodziła, że wypowiedzenie było bezskuteczne. Sąd pierwszej instancji uznał jej powództwo za zasadne, ale w drugiej instancji pracownica przegrała sprawę.