Za bezpodstawne skrócenie urlopu grozi grzywna

Zatrudniając pracownika pracodawca musi ustalić m.in. ile dni urlopu wypoczynkowego mu przysługuje. Nie wszyscy zatrudnieni mogą korzystać z niego bowiem w takim samym wymiarze. I nie chodzi tu tylko o ustalenie, czy pracownik ma prawo do 20 czy 26 dni urlopu, ale też na ile konkretnie dni wypoczynku w danym roku będzie mógł liczyć.

To natomiast zależy nie tylko od ogólnego stażu pracy zatrudnionego, ale też od rozmiaru jego etatu, daty zatrudnienia w danym roku kalendarzowym oraz od tego, czy rozpoczyna dopiero swoją karierę zawodową, czy też jest już bardziej doświadczonym pracownikiem. W sposób szczególny kodeks pracy określa bowiem wymiar urlopu przysługujący pracownikom w roku kalendarzowym, w którym podejmują oni po raz pierwszy pracę.

Dlatego pracodawcy nierzadko nawet kilkakrotnie muszą ustalać wymiar urlopu tego samego pracownika, czy to na dany rok kalendarzowy, czy tylko na jego część.

20 albo 26 dni

Co do zasady pracownik pełnoetatowy ma prawo do urlopu wypoczynkowego w wymiarze 20 lub 26 dni. Jeśli jest zatrudniony krócej niż dziesięć lat, jego urlop będzie trwał 20 dni. Jeśli pracuje co najmniej dziesięć lat, będzie wypoczywał przez 26 dni w roku. Jest to tzw. bazowy wymiar urlopu. Zależy on od ogólnego stażu pracy.

Staż ten, nazywany często stażem urlopowym, oblicza się sumując wszystkie okresy zatrudnienia pracownika bez względu na przerwy między nimi oraz sposób ustania stosunku pracy. Chodzi tu o okresy zatrudnienia rozumiane jako pozostawanie w stosunku pracy bez względu na podstawę jego nawiązania, a więc na to, czy doszło do tego na podstawie umowy o pracę, powołania, mianowania, wyboru czy spółdzielczej umowy o pracę. Bez znaczenia jest również, w jakim wymiarze czasu pracy pracownik był wcześniej zatrudniony oraz z jakiego powodu, z czyjej inicjatywy i w jakim trybie doszło do rozwiązania stosunku pracy.

O zaliczeniu danego okresu zatrudnienia do stażu urlopowego pracownika decyduje sam fakt pozostawania w stosunku pracy, a nie faktyczne jej wykonywanie. Potwierdza to Sąd Najwyższy w uzasadnieniu do uchwały z 28 września 1990 r. (III PZP 15/90, OSNC 1991/4/45).

Dodatkowe tak jak pierwsze

W przypadku gdy pracownik pozostaje jednocześnie w dwóch lub więcej stosunkach pracy, obowiązuje zasada, że wliczeniu do stażu urlopowego podlega także okres poprzedniego niezakończonego zatrudnienia, w części przypadającej przed nawiązaniem drugiego lub kolejnego stosunku pracy. Nie wlicza się natomiast okresu trwającego zatrudnienia w innej firmie przypadającego po zatrudnieniu u pracodawcy, u którego naliczany jest urlop. [przykłady 1, 2]

Rozwiązanie to jest niewątpliwie korzystne dla wszystkich osób decydujących się na dodatkową pracę. Pozwala im bowiem w obu firmach, w których są zatrudnione, korzystać z podobnego wymiaru urlopu. Oczywiście jeśli pracują w nich w takim samym wymiarze czasu pracy. Aby jednak pracodawca mógł uwzględnić w stażu urlopowym zatrudnianego pracownika trwający równolegle stosunek pracy, musi wiedzieć, że pracuje on także w innej firmie. Dlatego w swoim dobrze pojętym interesie pracownik powinien poinformować o tym swojego przyszłego pracodawcę.

Można korzystniej

Trzeba pamiętać, że art. 154 par. 1 k.p. określa jedynie podstawowy wymiar urlopu wypoczynkowego, który może być odmiennie, tj. korzystniej unormowany, np. w umowie o pracę czy też w układach zbiorowych pracy. Tak orzekł m.in. Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku 2 grudnia 2008 r. (III AUa 449/08, OSA 2010/4/80-89).

Poza tym, o czym w dalszej części materiału, 20- lub 26-dniowy wymiar urlopu wypoczynkowego wskazany w tym przepisie dotyczy wszystkich pracowników z wyjątkiem tych, którym przepisy szczególne przyznają urlop w wyższym wymiarze.

Nauka w szkołach

Bazowy wymiar urlopu zależy od ogólnego stażu pracownika. Ustalając go nie bierze się jednak pod uwagę tylko lat pracy zatrudnionego. Do tzw. stażu urlopowego na podstawie kodeksu pracy albo na podstawie innych przepisów wlicza się bowiem również inne okresy niepozostawania w zatrudnieniu.

Chodzi tu przede wszystkim o okresy nauki w poszczególnych typach szkół. Okresy te, co należy podkreślić, mają jednak wpływ tylko na wymiar urlopu wypoczynkowego pracownika, zwiększając jego staż urlopowy. Nie są natomiast brane pod uwagę przy ustalaniu prawa do urlopu pracownika. Zatem pracownik przyjmowany do pracy zaraz po szkole, np. po ukończeniu studiów wyższych, będzie traktowany jak osoba w pierwszym roku pracy, mimo że jego staż urlopowy wynosić może wtedy 8 albo więcej lat.

Różna liczba lat

Zgodnie z art. 155 k.p. do okresu pracy, od którego zależy wymiar urlopu, wlicza się zatem z tytułu ukończenia:

wzasadniczej lub innej równorzędnej szkoły zawodowej - przewidziany programem nauczania czas trwania nauki, nie więcej jednak niż 3 lata,

wśredniej szkoły zawodowej - przewidziany programem nauczania czas trwania nauki, nie więcej jednak niż 5 lat,

wśredniej szkoły zawodowej dla absolwentów zasadniczych (równorzędnych) szkół zawodowych - 5 lat,

wśredniej szkoły ogólnokształcącej - 4 lata,

wszkoły policealnej - 6 lat,

wszkoły wyższej - 8 lat.

Podstawowym warunkiem zaliczenia okresu nauki w danej szkole do stażu urlopowego pracownika jest jej ukończenie potwierdzone świadectwem, dyplomem czy uzyskaniem tytułu zawodowego. Tak więc okresy nauki rozpoczęte, a nie zakończone i nieudokumentowane świadectwem bez względu na rodzaj szkoły nie będą wliczane do okresu pracy, od którego zależy wymiar urlopu wypoczynkowego. [przykład 3]

Wliczeniu podlegają okresy przewidziane programem nauczania. Przy czym w przypadku zasadniczej lub innej równorzędnej szkoły zawodowej oraz średniej szkoły zawodowej okres wliczony do stażu urlopowego nie może być dłuższy niż określony w art. 155 par. 1 pkt. 1 - 2 k.p. (okres maksymalny). W praktyce oznacza to, że gdy program szkoły przewidywał krótszy niż określony w cytowanym przepisie cykl nauczania, to on będzie brany pod uwagę przy ustalaniu stażu urlopowego pracownika. Jeżeli natomiast program nauczania był dłuższy niż przewiduje to kodeks pracy, do stażu zaliczona zostanie liczba lat przewidziana w cytowanym przepisie. Bez znaczenia jest też czy pracownik kształcił się w systemie dziennym, wieczorowym czy zaocznym.

Liczy się ostatni poziom

Zaliczeniu podlega okres nauki wynikający z ukończenia ostatniej szkoły. Okresy nauki nie podlegają więc sumowaniu, lecz są przez dalszą naukę przynajmniej częściowo absorbowane. Pracownik, który ukończył studia wyższe, a przedtem ukończył szkołę średnią i szkołę policealną, może mieć zaliczone tylko 8 lat. Okresy nauki nie podlegają także sumowaniu w przypadku ukończenia przez pracownika dwóch szkół tego samego rodzaju.

Osoby, które uzyskały tytuł licencjata, zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt. 5 ustawy z 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. nr 164, poz. 1365 z późn.zm.) są absolwentami szkoły wyższej. Z tego tytułu należy im zaliczyć do stażu urlopowego 8 lat. Jeśli kontynuują naukę na studiach magisterskich jednocześnie pracując, ich staż urlopowy (uwzględniający już maksymalne zwiększenie z tytułu nauki) będzie rósł, ale tylko w związku z pozostawaniem w stosunku pracy.

Co do zasady jednak, jeżeli pracownik jednocześnie uczy się i pracuje, do okresu pracy, od którego zależy wymiar urlopu, wlicza się mu bądź okres zatrudnienia, w którym była pobierana nauka, bądź okres nauki, zależnie od tego, co jest korzystniejsze dla pracownika. [przykład 4]

Co można jeszcze wliczyć

Oprócz okresów nauki do stażu urlopowego pracownika wliczane są także inne okresy, w czasie których nie świadczył on pracy. Podstawą prawną ich zaliczania są przepisy kodeksu pracy, wydane do niego akty wykonawcze, a także przepisy pozakodeksowe.

Określają one szczegółowo nie tylko, jakie okresy niewykonywania pracy podlegają zaliczeniu do stażu urlopowego, ale w wielu przypadkach wskazują też warunki, które muszą być spełnione, aby dany okres można zaliczyć do okresu zatrudnienia dla celów urlopowych. (patrz tabela str. C6)

Czasami możliwe uzupełnienie

Prawo do urlopu w wyższym wymiarze pracownik nabywa często w trakcie zatrudnienia.

Zwykle jest to wynikiem upływu określonego okresu pracy, uzyskania odpowiedniego poziomu wykształcenia (ukończenia szkoły) czy też zaliczenia do stażu urlopowego okresu niewykonywania pracy w ramach stosunku pracy, który powinien, a dotychczas nie był w nim uwzględniony. Jeśli do tego czasu pracownik wykorzysta urlop za dany rok kalendarzowy, ma prawo do urlopu uzupełniającego (art. 158 k.p.). [przykład 5]

Warunkiem otrzymania takiego urlopu jest zatem wcześniejsze wykorzystanie urlopu w niższym wymiarze. W sytuacji gdy w danym roku kalendarzowym pracownik osiąga okres zatrudnienia uprawniający go do dłuższego urlopu, ale w tym samym roku nie wykorzystał wcześniej urlopu wypoczynkowego w niższym wymiarze, nie ma on prawa do urlopu uzupełniającego. Z dniem osiągnięcia 10-letniego stażu pracy przysługuje mu po prostu dłuższy urlop. [przykład 6]

Pewne wątpliwości powstać mogą w sytuacji gdy

wtymczasowego aresztowania,

wodbywania kary pozbawienia wolności,

wnieusprawiedliwionej nieobecności w pracy.

W przypadku wystąpienia jednego z nich kodeks pracy nakazuje obniżyć proporcjonalnie wymiar urlopu pracownika. Tu też wyróżnić można dwie sytuacje. Pierwsza ma miejsce, gdy pracownik najpierw nabywa prawo do urlopu wypoczynkowego w danym roku, a następnie udaje się przykładowo na urlop wychowawczy. Wówczas, jeśli pracownik w tym samym roku wróci jeszcze do pracy, wymiar jego urlopu powinien być proporcjonalnie zmniejszony. Oczywiście jeśli przed pójściem na wychowawczy nie wykorzystał urlopu wypoczynkowego w całości lub w takiej części, że późniejsze, pełne obniżenie jego wymiaru nie będzie możliwe.

Z drugą sytuacją mamy do czynienia, gdy 1 stycznia danego roku pracownik korzysta np. urlopu wychowawczego. Wymiar urlopu wypoczynkowego tego pracownika za dany rok ustala się wtedy dopiero po jego powrocie do pracy proporcjonalnie do okresu zatrudnienia pozostającego do końca roku kalendarzowego (gdy pracownik zatrudniony jest na czas nie krótszy niż do końca tego roku), liczonego od zgłoszenia się do pracy lub też do końca okresu zatrudnienia, gdy umowa tego pracownika kończy się wcześniej.

Odmiennie w pierwszej pracy

Inaczej ustala się wymiar urlopu dla osób zaczynających dopiero swoją karierę zawodową. Pracownik podejmujący pracę po raz pierwszy, w roku kalendarzowym w którym podjął pracę, uzyskuje prawo do urlopu z upływem każdego miesiąca pracy w wymiarze 1/12 wymiaru urlop przysługującego mu po przepracowaniu roku.

Jeśli pracownik taki zatrudniony jest w pełnym wymiarze czasu pracy, sprawa jest stosunkowo prosta. Ustalając wymiar jego urlopu, trzeba obliczyć 1/12 z 20 lub 26 dni urlopu. W pierwszym przypadku, po przepracowaniu miesiąca pracownik będzie miał prawo do 1,66 dnia urlopu, w drugim 2,16. Brak jest jednak przepisu wskazującego, że niepełny dzień tak obliczonego wymiaru urlopu należy zaokrąglić w górę do pełnego dnia. Udzielenie więc takiego cząstkowego urlopu w praktyce może być kłopotliwe. I w tym przypadku w praktyce stosowane są różne rozwiązania.

Przyjmuje się m.in, że wymiar urlopu cząstkowego, przysługującego pracownikowi z upływem każdego miesiąca pracy w roku kalendarzowym, w którym podjął pracę po raz pierwszy, może być określony nie tylko w dniach, ale także w godzinach, a niekiedy nawet w minutach. Przy założeniu, że jeden dzień urlopu odpowiada 8 godzinom pracy. Przykładowo więc urlop wypoczynkowy w wymiarze 1/12 z 20 dni wyniesie 13 godzin i 20 minut. Wynika to z następującego obliczenia: 20 dni urlopu to 160 godzin (20x8 godz. =160 godz.; 160 godzin to 9600 minut, 1/12 z 9600 minut to 800 minut; 800 minut to 13 godzin i 20 minut. Przy 26 dniach urlopu bazowego będzie to 17 godzin i 20 minut (26 dni urlopu to 208 godzin, czyli 12 480 minut. 1/12 z 12 480 minut to 1040 minut, czyli 17 godzin i 20 minut.

To jeden sposób liczenia. Inny polega na pomnożeniu 1/12 z 20 lub 1/12 z 26 przez 8 godzin. W pierwszym przypadku urlop, z jakiego mógłby skorzystać pracownik po pierwszym miesiącu zatrudnienia, wynosiłby 1,66 x 8 godzin = 13,28 godz., czyli 13 godzin i 17 minut (0,28 godziny x 60 minut=16,8 minut czyli po zaokrągleniu 17 minut). W drugim 17 godzin i 17 minut (2,16x 8 godzin= 17,28 godziny).

Pracodawca może też ułatwić sobie sprawę i udzielając takiego urlopu zaokrąglić go w górę do pełnych godzin lub do pełnych dni, tak jednak by wymiar urlopu pracownika w roku kalendarzowym nie przekroczył przysługującego mu wymiaru, czyli 20 lub 26 dni.

W niepełnym wymiarze

Jeśli pracownik podejmujący pierwszą pracę zostaje zatrudniony w niepełnym wymiarze czasu pracy (na przykład na 1/3 etatu), ustalenie przysługującego mu po każdym miesiącu wymiaru urlopu może być trochę trudniejsze. Wymaga bowiem przeprowadzenia kilku obliczeń.

Po pierwsze trzeba ustalić, jaki wymiar urlopy przysługiwałby pracownikowi po przepracowaniu roku (może to być 20 lub 26 dni). W tym celu trzeba zsumować wszystkie okresy wliczane do stażu urlopowego oraz rok hipotetycznego zatrudnienia), a następnie w zależności od dokonanych ustaleń określić wymiar urlopu danego pracownika.

Po drugie należy określić wymiar urlopu proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy w jakim zatrudniony jest pracownik, np. osobie zatrudnionej na pół etatu przysługuje urlop w wymiarze 1/2 z 20 lub 26 dni, czyli 10 lub 13 dni.

Po trzecie obliczyć 1/12 z tak ustalonego wymiaru urlopu, przykładowo dla pracownika zatrudnionego na pół etatu byłaby to 1/12 z 10 lub 13 dni.

Z upływem każdego miesiąca

Liczba dni urlopu, z jakiej będzie mógł skorzystać pracownik w pierwszym roku swojej pracy, zależy też od daty jego zatrudnienia, a właściwie od tego ile miesięcy w tym roku przepracuje. Taki pracownik do końca roku kalendarzowego, w którym podjął pierwszą pracę, nabywa bowiem prawo do urlopu sukcesywnie, z upływem każdego miesiąca pracy. Dla pracodawcy ważne jest więc ustalenie, kiedy upływa taki miesiąc. Przyjmuje się, iż miesiąc zatrudnienia upłynie z upływem:

wostatniego dnia miesiąca, jeżeli pracownik pozostaje w zatrudnieniu od pierwszego dnia danego miesiąca (np. miesiąc zatrudnienia upłynie 31 marca, jeżeli do nawiązania stosunku pracy doszło 1 marca i 29 lutego, jeżeli do nawiązania stosunku pracy doszło 1 lutego) [przykład 11]

wdnia w następnym miesiącu kalendarzowym, który datą poprzedza dzień nawiązania stosunku pracy, jeżeli do nawiązania stosunku pracy dochodzi w trakcie miesiąca kalendarzowego (np. miesiąc upłynie 14 lutego, jeżeli do nawiązania stosunku pracy doszło 15 stycznia i 17 marca, jeżeli do nawiązania stosunku pracy doszło 18 lutego),

w30 dni, jeżeli pracownik u każdego z pracodawców pozostawał w zatrudnieniu krócej niż miesiąc kalendarzowy lub obrachunkowy (np. miesiąc upłynie 31 marca, jeżeli pracownik pozostawał w zatrudnieniu od 1 lutego do 15 lutego i od 17 marca do 31 marca). Krótsze niż miesiąc okresy wykonywania pracy należy bowiem sumować.

Prawo do kolejnych urlopów pracownik nabywa w każdym następnym roku kalendarzowym, przypadającym po roku kalendarzowym, w którym podjął on pierwszą w życiu pracę na podstawie stosunku pracy.

Uprzywilejowane grupy...

Niektóre grupy pracowników mogą jednak wypoczywać dłużej, niż przewiduje to kodeks pracy. Obowiązujące ich korzystniejsze rozwiązania wynikają z przepisów szczególnych, które przyznają im albo urlop wypoczynkowy w wyższym wymiarze, albo urlop dodatkowy. Przywileje te związane są ze szczególnymi przymiotami danej grupy pracowników albo ze szczególnymi warunkami, w jakich wykonują oni swoje obowiązki zawodowe.

Do pierwszej z wymienionych grup zaliczyć można przykładowo młodocianych, osoby niepełnosprawne, komabatantów oraz inwalidów wojennych. Tym pierwszym kodeks pracy w art. 205 przyznaje urlop w wymiarze 12 dni roboczych po sześciu miesiącach pracy i 26 dni po przepracowaniu roku. Jednak w roku kalendarzowym, w którym młodociany kończy 18 lat, ma on prawo do urlopu w wymiarze 20 dni roboczych, jeżeli prawo do urlopu uzyskał przed ukończeniem 18 lat. Prawo do pierwszego 12-dniowego urlopu pracownik młodociany nabywa niezależnie od urlopu przysługującego mu po roku pracy. Oznacza to, że wymiary te można sumować, czyli w pierwszym roku młodociany ma prawo łącznie do 38 dni roboczych urlopu.

Zgodnie natomiast z art. 19 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 127, poz. 721 z późn. zm.) osobie zaliczonej do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności przysługuje dodatkowy urlop wypoczynkowy w wymiarze 10 dni roboczych w roku kalendarzowym. Prawo do pierwszego urlopu dodatkowego osoba ta nabywa po przepracowaniu jednego roku po dniu zaliczenia jej do jednego z tych stopni niepełnosprawności. Urlop ten nie przysługuje osobie uprawnionej do urlopu wypoczynkowego w wymiarze przekraczającym 26 dni roboczych lub do urlopu dodatkowego na podstawie odrębnych przepisów. Chyba że wymiar tego urlopu dodatkowego jest niższy niż 10 dni roboczych, zamiast tego urlopu przysługuje urlop dodatkowy w wymiarze 10 dni.

Dodatkowe 10 dni urlopu wypoczynkowego przysługuje też kombatantom i innym osobom, które podlegały represjom wojennym wymienionym w ustawie z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 400). Zgodnie z art. 10 cytowanej ustawy kombatantom i osobom, uprawnionym pozostającymi w zatrudnieniu, zwiększa się przysługujący im urlop wypoczynkowy o 10 dni roboczych. Zwiększenie to nie przysługuje, jeżeli osoby te korzystają z urlopu o wymiarze przekraczającym 26 dni roboczych w ciągu roku.

Podobne uprawnienia przysługują pracującym inwalidom wojennym na podstawie art. 19 ustawy z 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 101, poz. 648 z późn. zm.).

...i zawody

Zwiększony wymiar urlopu wypoczynkowego przysługuje też określonym grupom zawodowym. Należą do nich nauczyciele. Zgodnie bowiem z art. 64 ustawy z 26 stycznia 1982 r. - Karta nauczyciela (t.j. Dz.U. z 2006. nr 97, poz. 674 z późn. zm.) nauczycielowi zatrudnionemu w szkole, w której w organizacji pracy przewidziano ferie letnie i zimowe, przysługuje urlop wypoczynkowy w wymiarze odpowiadającym okresowi ferii i w czasie ich trwania. Nauczycielom zatrudnionym w szkołach, w których nie są przewidziane ferie szkolne, przysługuje prawo do urlopu wypoczynkowego w wymiarze 35 dni roboczych w czasie ustalonym w planie urlopów.

Prawo do dłuższego urlopu mają też niektórzy nauczyciele akademiccy. Zgodnie z art. 133 ustawy z 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. nr 164, poz. 1365 z późn. zm.) nauczycielowi akademickiemu przysługuje prawo do urlopu wypoczynkowego w wymiarze 36 dni roboczych w ciągu roku. Urlop wypoczynkowy powinien być wykorzystany w okresie wolnym od zajęć dydaktycznych. 36 dni urlopu mają też pracownicy naukowi oraz pracownicy badawczo-techniczni (art. 97 ustawy z 30 kwietnia 2010 r. o Polskiej Akademii Nauk (Dz.U. nr 96, poz. 619 z późn. zm.).

Dodatkowy wypoczynek dla wybranych

Inne grupy zawodowe korzystają natomiast z dodatkowego urlopu wypoczynkowego. Należą do nich m.in. sędziowie, którzy corocznie mają prawo do urlopu dodatkowego w wymiarze 6 dni roboczych - po 10 latach pracy i 12 dni roboczych po 15 latach pracy. Do okresu pracy, od którego zależy wymiar urlopu dodatkowego, wlicza się wszystkie okresy zatrudnienia w sądzie lub prokuraturze na stanowiskach: asesorów, sędziów i prokuratorów, w Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa na stanowiskach: prezesa, wiceprezesa, starszego radcy lub radcy Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa, a także okresy wykonywania zawodu adwokata, radcy prawnego lub zajmowania samodzielnego stanowiska w organach władzy publicznej, z którym związana była praktyka prawnicza, oraz inne okresy zatrudnienia, jeżeli z tego tytułu przysługiwał zwiększony wymiar urlopu. Stanowi o tym art. 92 ustawy z 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. nr 98, poz. 1070 z późn. zm.).

Z urlopu dodatkowego w takim samym wymiarze korzystać też mogą prokuratorzy (art. 52 ustawy z 20 czerwca 1985 r. o prokuraturze, t.j.Dz.U. z 2011 r. nr 270, poz. 1599 z późn. zm.). Do okresu pracy, od którego zależy wymiar urlopu dodatkowego, wlicza się wszystkie okresy zatrudnienia w prokuraturze lub sądzie na stanowiskach: prokuratorów i sędziów, asesorów prokuratury, w Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa na stanowisku: prezesa, wiceprezesa, starszego radcy lub radcy Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa, a także okresy wykonywania zawodu adwokata, radcy prawnego lub zajmowania samodzielnego stanowiska w organach władzy publicznej, z którym związana była praktyka prawnicza, oraz inne okresy zatrudnienia, jeżeli z tego tytułu przysługiwał zwiększony wymiar urlopu.

Dodatkowy urlop przysługuje także m.in.:

wurzędnikom służby cywilnej - na podstawie art. 105 ustawy z 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej, Dz.U. nr 227, poz. 1505 z późn.zm.). Mają oni do niego prawo po 5 latach zatrudnienia w służbie cywilnej. Wtedy taki urlop dodatkowy wynosi 1 dzień, a następnie z każdym rokiem pracy wzrasta o 1 dzień aż do osiągnięcia 12 dni. Do okresu zatrudnienia uprawniającego do dodatkowego urlopu wypoczynkowego wlicza się okres zatrudnienia w administracji publicznej;

wpracownikom Najwyższej Izby Kontroli - na podstawie art. 79 ustawy z 23 grudnia 1994 r. o Najwyższej Izbie Kontroli (t.j Dz.U. z 2012 r. poz. 82 z późn. zm.). Zgodnie z tym przepisem kontrolerowi zatrudnionemu w NIK na stanowisku określonym w art. 66a ustawy o NIK przez okres nie krótszy niż 10 lat przysługuje dodatkowy urlop wypoczynkowy w wymiarze 6 dni roboczych, a po 20 latach pracy - w wymiarze 12 dni roboczych;

wpracownikom socjalnym - na podstawie art. 121 ust. 3 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 175, poz. 1362 z póżn. zm.). Pracownikom tym zatrudnionym w ośrodku pomocy społecznej lub w powiatowym centrum pomocy rodzinie, do których obowiązków należy praca socjalna oraz przeprowadzanie rodzinnych wywiadów środowiskowych, jeżeli przepracowali nieprzerwanie i faktycznie co najmniej 5 lat, przysługuje raz na dwa lata dodatkowy urlop wypoczynkowy w wymiarze 10 dni roboczych.

Ważne

Do stażu urlopowego nie wlicza się okresów zatrudnienia na umowach cywilnoprawnych ani okresów prowadzenia działalności gospodarczej

Ważne

Okresy nauki wliczane do okresu pracy, od którego zależy wymiar urlopu, są okresami maksymalnymi. Bez znaczenia jest faktyczny okres pobierania nauki, np. z tytułu powtarzania roku, uzyskania urlopu dziekańskiego itp.

Ważne

Nieudzielenie przysługującego pracownikowi urlopu wypoczynkowego lub bezpodstawnie obniża wymiar tego urlopu jest wykroczeniem przeciwko prawom pracownika i podlega karze grzywny od 1000 zł do 30 000 zł

PRZYKŁAD 1

Zatrudnienie w dwóch firmach

Pracownik od 15 lat jest zatrudniony w spółce X, przysługuje mu w niej zatem 26 dni urlopu wypoczynkowego. Znalazł jednak dodatkowe zatrudnienie w firmie Y, gdzie od początku stycznia pracuje na pół etatu. Ustalając uprawnienie urlopowe pracownika w firmie Y, pracodawca powinien doliczyć mu okres zatrudnienia w spółce X przypadający przed nawiązaniem zatrudnienia w niepełnym wymiarze czasu pracy w firmie Y, czyli okres trwający do końca ubiegłego roku. W rezultacie pracownik w obu firmach będzie miał prawo do urlopu wypoczynkowego przysługującego po dziesięciu latach pracy. Oczywiście konkretny wymiar tego urlopu będzie różny. Zależy on bowiem od wymiaru etatu w danym stosunku pracy. W spółce X będzie to nadal 26 dni,, ponieważ pracownik jest tam zatrudniony na pełnym etacie, natomiast w firmie Y tylko 13 dni. Gdyby w obu firmach pracownik pracował na pół etatu, wymiar jego urlopu byłby taki sam.

PRZYKŁAD 2

Wszystkie dotychczasowe okresy pracy

Pracownik od trzech lat pracuje w firmie X, wcześniej był zatrudniony przez 6 lat w przedsiębiorstwie Y. Teraz obok pracy w firmie X zatrudnił się jeszcze na pół etatu w firmie Z. Pracodawca Z ustalając staż pracy dla celów urlopowych powinien zsumować 6-letni okres zatrudnienia w firmie Y i 3-letni okres zatrudnienia w firmie X przypadający przed nawiązaniem umowy z tym pracownikiem.

PRZYKŁAD 3

Absolutorium to za mało

Pracownik przedstawił pracodawcy zaświadczenie o uzyskaniu absolutorium i zażądał, aby do stażu urlopowego zaliczyć mu okres studiów. Jego zdaniem zaświadczenie takie oznacza, że ukończył wyższe studia. Pracodawca jednak odmówił, gdyż dokumentem potwierdzającym ukończenie studiów wyższych jest otrzymanie dyplomu, a nie zaświadczenia z uczelni. A takiego dokumentu pracownik jeszcze nie posiadał.

PRZYKŁAD 4

Które rozwiązanie wybrać

Pracownik po ukończeniu liceum dostał się na studia wieczorowe i jednocześnie zatrudnił się na podstawie umowy o pracę. Po skończeniu liceum do stażu urlopowego wliczono mu już 4 lata. Teraz po ukończeniu 3-letnich studiów licencjackich korzystniejsze dla niego będzie wliczenie do niego okresu nauki, bo zwiększy to jego staż urlopowy o kolejne 4 lata (kończy bowiem szkołę wyższą) niż okresu zatrudnienia co zwiększałoby go tylko o 3 lata.

PRZYKŁAD 5

Wyrównanie różnicy

Pracownik zatrudniony na pół etatu wykorzystał do końca lipca 10 dni urlopu, tj. cały należny mu urlop za ten rok (1/2 z 20 dni urlopu daje 10 dni urlopu). Z dniem 31 sierpnia 2012 r. pracownik ten osiągnie 10-letni okres zatrudnienia. Z tym dniem przysługiwać mu będzie urlop uzupełniający w wymiarze trzech dni (1/2 z 26 dni urlopu to 13  dni urlopu.). Urlop uzupełniający stanowi bowiem różnicę między urlopem w wyższym wymiarze i urlopem w niższym wymiarze (13-10=3).

PRZYKŁAD 6

Od razu dłuższy wypoczynek

Pracownik osiągnie 10-letni staż pracy z dniem 31 maja. Do tego dnia nie korzystał z urlopu wypoczynkowego, dlatego nie przysługuje mu urlop uzupełniający. Od dnia 1 czerwca pracownik ten nabędzie po prostu prawo do 26-dniowego urlopu wypoczynkowego.

PRZYKŁAD 7

Od 26, a nie od 20 dni

Pracownik został zatrudniony 1 maja. W chwili zatrudnienia nie miał jeszcze 10-letniego stażu urlopowego, brakowało mu do niego 3 miesięcy. Pracownik zaplanował urlop na wrzesień. Pracodawca powinien mu go wówczas udzielić w wymiarze 8/12 z 26 dni, mimo że staż uprawniający do wyższego wymiaru urlopu pracownik osiągnął dopiero z końcem lipca.

PRZYKŁAD 8

Równanie zawsze w górę

Pracownik został zatrudniony od 1 lutego do końca września na umowę na czas określony. W chwili podpisywania umowy o pracę do 10-letniego stażu pracy brakowało mu 4 miesięcy. Pracodawca ustalił więc, że będzie mu przysługiwało 8/12 z 20 dni czyli 14 dni. Pracownik skorzystał z niego w kwietniu. Z końcem maja minął mu 10-letni okres zatrudnienia, co powoduje, że obecnie ma on prawo do wyższego wymiaru urlopu wypoczynkowego. W takiej sytuacji pracodawca powinien ponownie przeliczyć jego urlop i udzielić mu do końca okresu zatrudnienia urlopu uzupełniającego (albo na koniec zatrudnienia wypłacić mu za niego ekwiwalent pieniężny) w wymiarze 4 dni. Wynika to z następujących wyliczeń 8/12 z 26 dni wynosi 18 dni, 18-14=4.

PRZYKŁAD 9

Niepełny dzień trzeba zaokrąglić

Pracownik z 15-letnim stażem pracy został zatrudniony na 1/4 etatu. Jego wymiar urlopu odpowiadać będzie zatem 1/4 wymiaru urlopu osoby pracującej na pełnym etacie. Aby go obliczyć, należy 26 dni pomnożyć przez 1/4 (26 x 1/4=6,5) i wynik zaokrąglić do pełnego dnia, czyli do 7 dni. Jeśli ten sam pracownik zatrudniony byłby na 3/5 etatu, mógłby wypoczywać przez 16 dni (26 x 3/5=15,6 czyli po zaokrągleniu 16), a gdyby pracował na 1/5 etatu - 6 dni (26x1/5=5,2 , po zaokrągleniu 6).

PRZYKŁAD 10

Każdy okres oddzielnie

Pracownik przez pierwsze trzy miesiące pracował na pół etatu, a następnie przez pozostałe dziewięć miesięcy na jednej czwartej. Ustalając wymiar przysługującego mu urlopu wypoczynkowego, pracodawca powinien osobno ustalić go dla 3 miesięcy, kiedy pracował na połowie etatu i osobno dla pozostałych miesięcy. I tak

● za 3 pierwsze miesiące pracownik ma prawo do czterech dni urlopu (26x 1/2 =13; 13: 12 = 1,08 1,08x3= 3,24, czyli po zaokrągleniu 4),

● za 9 pozostałych miesięcy pracownik będzie miał prawo do sześciu dni urlopu (26x1/4 =6,5 czyli po zaokrągleniu 7 dni, 7: 12 = 0,58 x 9 = 5,22, czyli po za okrągleniu 6)

W sumie pracownik ten powinien otrzymać urlop w wymiarze dziesięciu dni.

PRZYKŁAD 11

Sukcesywne nabywanie prawa

Pracownik został zatrudniony 1 marca na podstawie umowy na okres próbny. Umowa została zawarta na 3 miesiące. Z upływem każdego miesiąca pracy, a więc z upływem 31 marca, 30 kwietnia i 31 maja pracownik ten nabędzie prawo do urlopu wypoczynkowego w wymiarze 1/12 za każdy miesiąc pracy wymiaru przysługującego mu po przepracowaniu roku. Jeśli jego zatrudnienie będzie kontynuowane (bezpośrednio po umowie na okres próbny zostanie zawarta kolejna umowa o pracę) przez co najmniej 7 miesięcy do końca roku kalendarzowego z końcem każdego miesiąca pracownik nabywać będzie prawo do urlopu cząstkowego w tym samym wymiarze. Z dniem 1 stycznia kolejnego roku, jeśli nadal będzie zatrudniony, nabędzie prawo do kolejnego urlopu.

Wymiar urlopu niepełnoetatowców

7/8 etatu	18 dni	23 dni
1/8 etatu	3 dni	4 dni
3/4 etatu	15 dni	20 dni
1/2 etatu	10 dni	13 dni
2/3 etatu	14 dni	18 dni
1/3 etatu	7 dni	9 dni
1/4 etatu	5 dni	7 dni
4/5 etatu	16 dni	21 dni
3/5 etatu	12 dni	16 dni
2/5 etatu	8 dni	11 dni
1/5 etatu	4 dni	6 dni

Urlop proporcjonalny

1/12	2	3
2/12	4	5
3/12	5	7
4/12	7	9
5/12	9	11
6/12	10	13
7/12	12	16
8/12	14	18
9/12	15	20
10/12	17	22
11/12	19	24
12/12	20	26

Co można wliczyć do stażu urlopowego

za który pracownikowi wypłacono odszkodowanie z tytułu skróconego okresu wypowiedzenia umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony; warunkiem zaliczalności jest pozostawanie bez pracy w okresie, za który przyznano odszkodowanie	art. 36 1 par. 2 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.)
pozostawania bez pracy, za który przyznano wynagrodzenie pracownikowi przywracanemu do pracy; warunkiem zaliczalności jest podjęcie pracy w wyniku przywrócenia do pracy	art. 51 par. 1 k.p.
pozostawania bez pracy, odpowiadający okresowi, za który przyznano odszkodowanie	art. 51 par. 2 k.p.
pobierania świadczeń z ubezpieczenia społecznego po ustaniu stosunku pracy pracownicy w ciąży i w okresie urlopu macierzyńskiego w przypadku ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy	art. 177 par. 4 k.p.
urlopu wychowawczego; okres ten podlega wliczeniu do okresu zatrudnienia w dniu zakończenia urlopu	art. 186 5 k.p.
urlopu bezpłatnego udzielonego w celu podjęcia pracy u innego pracodawcy	art. 174 1 par. 2 k.p.
urlopu bezpłatnego udzielonego młodocianemu pracownikowi w okresie ferii szkolnych (w wymiarze nieprzekraczającym łącznie z urlopem wypoczynkowym 2 miesięcy)	art. 205 par. 4 k.p.
wykonywania pracy nakładczej; warunkiem zaliczalności jest uzyskiwanie przez wykonawcę wynagrodzenia w wysokości co najmniej 50 proc. minimalnego wynagrodzenia za pracę	par. 32 rozporządzenia RM z 31 grudnia 1975 r. w sprawie uprawnień pracowniczych osób wykonujących pracę nakładczą (Dz.U. z 1976 r. nr 3, poz. 19 z późn. zm.)
prowadzenia indywidualnego gospodarstwa rolnego lub pracy w takim gospodarstwie; warunkiem zaliczalności jest udowodnienie, że taka praca miała miejsce	art. 1 ustawy z 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz.U. nr 54, poz. 310)
odbywania czynnej służby wojskowej; warunkiem zaliczalności jest podjęcie pracy w ramach stosunku pracy (nie jest wymagane zachowanie 30-dniowego terminu na podjęcie pracy, liczonego od dnia zwolnienia z czynnej służby wojskowej)	art. 301 k.p.; art. 120 ust. 3 ustawy z 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 461)
odbywania zasadniczej służby w obronie cywilnej; warunkiem zaliczalności jest podjęcie pracy w ramach stosunku pracy (nie jest wymagane zachowanie 30-dniowego terminu na podjęcie pracy, liczonego od dnia zwolnienia z zasadniczej służby w obronie cywilnej)	art. 164 ust. 1 ustawy powszechnym obowiązku obrony
pełnienia służby w jednostce zmilitaryzowanej; warunkiem zaliczalności jest podjęcie pracy w ramach stosunku pracy (nie jest wymagane zachowanie 30-dniowego terminu na podjęcie pracy, liczonego od dnia zakończenia służby w jednostce zmilitaryzowanej	art. 182 ust. 5 ustawy o powszechnym obowiązku obrony
urlopu bezpłatnego udzielonego w celu odbycia ćwiczeń wojskowych lub pełnienia okresowej służby wojskowej	art. 124 ust. 2 ustawy o powszechnym obowiązku obrony
odbywania służby zastępczej; warunkiem zaliczalności jest podjęcie pracy w ramach stosunku pracy (nie jest wymagane zachowanie 30-dniowego terminu na podjęcie pracy, liczonego od dnia zakończenia służby zastępczej), dotyczy osób podlegających kwalifikacji wojskowej	art. 36 ust. 3 ustawy z 28 listopada 2003 r. o służbie zastępczej (Dz.U. nr 223, poz. 2217 z późn. zm.)
wykonywania przez skazanego odpłatnego zatrudnienia, z wyłączeniem pracy wykonywanej na podstawie umów cywilnoprawnych, poczynając od 1 września 1998 r.	art. 128 par. 1 ustawy z 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny wykonawczy (Dz.U. nr 90, poz. 557 z późn. zm.)
wykonywania pracy w czasie odbywania kary pozbawienia wolności przypadający przed 1 września 1998 r.	art. 49 1 par. 2 ustawy z 19 kwietnia 1969 r. - Kodeks karny wykonawczy (Dz.U. nr 13, poz. 98 z późn. zm.) oraz art. 255 ustawy z 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny wykonawczy
pobierania zasiłku przez osobę bezrobotną lub okres pobierania stypendium przez osobę bezrobotną skierowaną przez starostę na szkolenie lub odbywającą staż, przygotowanie zawodowe dorosłych	art. 79 ustawy z 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 69, poz. 415 z późn. zm.).
udokumentowanego zatrudnienia za granicą u pracodawcy zagranicznego	art. 86 ust. 1 ustawy o promocji zatrudnienia
okres zatrudnienia obywatela polskiego w byłej Niemieckiej Republice Demokratycznej i byłej Czechosłowackiej Republice Socjalistycznej na podstawie umów i porozumień międzynarodowych, przypadające przed 1 grudnia 1991 r.	art. 89 ust. 1 ustawy o promocji zatrudnienia
urlopu bezpłatnego udzielonego pracownikowi na okres skierowania do pracy za granicą, na podstawie rozporządzenia RM z 27 grudnia 1974 r. w sprawie niektórych praw i obowiązków pracowników skierowanych do pracy za granicą w celu realizacji budownictwa ekspertowego i usług związanych z eksportem (t.j. Dz.U. z 1990 r. nr 44, poz. 259 z późn. zm.), a także przypadający bezpośrednio po zakończeniu tego urlopu okres niezdolności do pracy z powodu choroby lub odosobnienia w związku z chorobą zakaźną; warunek zaliczalności stanowiło podjęcie zatrudnienia w ciągu 14 dni od dnia zakończenia pracy za granicą	art. 89 ust. 2 ustawy o promocji zatrudnienia
zawieszenia stosunku pracy członka korpusu służy cywilnej wskutek tymczasowego aresztowania	art. 68 ust. 3 ustawy z 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej (Dz.U. nr 227, poz. 1505 z późn. zm.)
zawieszenia członka korpusu w pełnieniu obowiązków	art. 69 ust. 4 ustawy o służbie cywilnej
pobierania świadczenia pieniężnego przez zwolnionego z pracy mianowanego urzędnika państwowego	art. 13 1 ust. 3 ustawy z 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych (t.j. Dz.U. z 2001 r. nr 86, poz. 953 z późn. zm.)
pełnienia zawodowej służby wojskowej oraz służby kandydackiej	art. 121 i art. 136 ustawy z 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 90, poz. 593 z późn. zm.)
służby w Policji	art. 302 k.p.; art. 80 ustawy z 6 kwietnia 1990 r. o Policji (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 287, poz. 1687 z późn. zm.)
służby w Straży Granicznej	art. 302 k.p.; art. 84 ustawy z 12 października 1990 r. o Straży Granicznej (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 116, poz. 675 z późn. zm.)
służby w Straży Pożarnej	art. 302 k.p.; art. 70 ust. 1 ustawy z 24 sierpnia 1991 r. o Państwowej Straży Pożarnej (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 12, poz. 68 z późn. zm.)
służby w Urzędzie Ochrony Państwa	art. 302 k.p.; art. 222 ustawy z 24 maja 2002 r. o Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz Agencji Wywiadu (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 29, poz. 154 z późn. zm.)
służby w Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz Agencji Wywiadu	art. 302 k.p.; art. 92 ustawy o ABW oraz AW
służby w Biurze Ochrony Rządu	art. 67 ustawy z 16 marca 2001 r. o Biurze Ochrony Rządu (t.j. Dz.U. z 2004 r. nr 163, poz. 1712 z późn. zm.)
pobierania uposażenia przez posła lub senatora	art. 28 ust. 1 ustawy z 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 7, poz. 29)
kształcenia w Szkole Administracji Publicznej	art. 6 ustawy z 14 czerwca 1991 r. o Krajowej Szkole Administracji Publicznej (Dz.U. nr 63, poz. 266 z późn. zm.)
pobierania przez kuratora zawodowego świadczenia pieniężnego	art. 28 ust. 3 ustawy z 27 lipca 2001 r. kuratorach sądowych (Dz.U. nr 98, poz. 1071 z późn. zm.)
urlopu bezpłatnego udzielonego w celu prowadzenia działalności związkowej poza terenem zakładu pracy; warunkiem zaliczalności jest powrót do pracy w ciągu 7 dni o dnia rozwiązania stosunku pracy z wyboru	art.25 ust. 1 1 ustawy z 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (t.j. Dz.U. z 2001 r. nr 79, poz. 854 z późn. zm.)
urlopu bezpłatnego udzielonego w związku ze zwalczaniem epidemii	art. 47 ust. 8 ustawy z 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz.U. nr 234, poz. 1570 z późn. zm.)
urlopu bezpłatnego udzielonego pracownikowi wybranemu na członka Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji	art. 8 ust. 1 ustawy z 29 grudnia 1992 r. o radiofonii i telewizji (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 43, poz. 226 z późn. zm.)
urlopu bezpłatnego członka zarządu komisarycznego banku	art. 146 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe (t.j. Dz.U. z 2002 r. nr 72, poz. 665 z późn. zm.).

Małgorzata Jankowska

malgorzata.jankowska@infor.pl

Podstawa prawna

Art. 153 - 155 ustawy z 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z póżn. zm.).