Kiedy zwalniany pracownik ma prawo do otrzymania odprawy

Czy zatrudniony na czas określony dostanie odprawę

@RY1@i02/2012/067/i02.2012.067.18300150f.813.jpg@RY2@

Warto podkreślić, że w ramach zwolnień grupowych pracodawca może wypowiedzieć każdą umowę zawartą na czas określony. Nawet tę, w której strony nie przewidziały możliwości jej wcześniejszego rozwiązania. Wypowiadając taką umowę, czyli pozbawiając pracownika zatrudnienia przed upływem końcowego terminu, do którego umowa taka miała trwać, z przyczyn jego niedotyczacych, pracodawca zobowiązany jest mu to zrekompensować, czyli wypłacić stosowaną odprawę pieniężną. To, że w przypadku tych umów pracodawca nie musi podawać przyczyny wypowiedzenia umowy, nie zwalnia to go z obowiązku wypłaty odprawy, jeśli faktycznym powodem wypowiedzenia umów terminowych była przykładowo zła sytuacja finansowa firmy lub inne przyczyny leżące po stronie pracodawcy.

Tak więc pracownicy zatrudnieni na czas określony, którym pracodawca wypowiada umowy, nabędą prawo do odprawy pieniężnej tak samo jak pozostałe osoby, które utracą miejsca pracy w ramach zwolnień grupowych.

Pracownicy zatrudnieni na podstawie umów terminowych nie dostaliby jednak takich odpraw, gdyby ich umowy rozwiązały się z upływem okresu, na jaki miały trwać, a czas ten zbiegłby się tylko z okresem zwolnień grupowych w firmie. Ich umowy rozwiązałyby się bowiem w naturalny sposób z upływem okresu, na jaki zostały zawarte, i w takich okolicznościach żadna rekompensata po prostu by się nie należała. Zresztą podobnie byłoby, gdyby rozwiązanie tych umów zbiegło się w czasie z likwidacją lub ogłoszeniem upadłości danego pracodawcy.

Podstawa prawna

Art. 8 ustawy z 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (Dz.U. nr 90, poz. 844 z późn. zm.).

Czy pieniądze można dostać tylko raz

@RY1@i02/2012/067/i02.2012.067.18300150f.814.jpg@RY2@

Prawo do odprawy pieniężnej ma każdy pracownik zwolniony na podstawie ustawy o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników bez względu na to, czy pracownik został zwolniony w ramach zwolnień grupowych czy zwolnień indywidualnych. Przepisy nie przewidują żadnych sytuacji, w których prawo do odprawy byłoby wyłączone. Nie nakazują też jej zwrotu, gdy pracownik po jakimś czasie zostanie zatrudniony w firmie, która go wcześniej zwolniła.

Tak więc pracownik, który skorzysta z możliwości przewidzianej w art. 9 ustawy o zwolnieniach grupowych, czyli z możliwości ponownego zatrudnienia w firmie, z której został wcześniej grupowo zwolniony, nie tylko nie musi zwracać odprawy, ale w przypadku gdyby ponownie stracił pracę, otrzyma ją po raz drugi. Oczywiście jeśli i tym razem zostanie zwolniony na podstawie wspomnianej ustawy. Co więcej, jej wysokość nie musi być już taka sama. Zależy ona bowiem od stażu zakładowego pracownika. Niewykluczone więc, że pracownik do tego czasu wypracuje staż uprawniający do odprawy w wyższej wysokości.

Podstawa prawna

Art. 8, art. 9 ustawy z 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (Dz.U. nr 90, poz. 844 z późn. zm.).

Czy rekompensata może być wyższa, niż przewiduje prawo

@RY1@i02/2012/067/i02.2012.067.18300150f.815.jpg@RY2@

Pracodawca decydujący się na przeprowadzenia zwolnień grupowych ma obowiązek współdziałać z działającymi u niego organizacjami związkowymi. Jednym z przejawów takiego współdziałania jest m.in. zawarcie z nimi porozumienia w sprawie planowanych zwolnień. W porozumieniu powinny zostać określone zasady postępowania w sprawach dotyczących pracowników objętych zamiarem grupowego zwolnienia, a także obowiązki pracodawcy w zakresie niezbędnym do rozstrzygnięcia innych spraw pracowniczych związanych z zamierzonym zwolnieniem. Te inne sprawy pracownicze mogą dotyczyć m.in. dodatkowych świadczeń rekompensujących pracownikom utratę zatrudnienia. Porozumienie może modyfikować też - zawsze na korzyść pracownika - świadczenia przysługujące mu na podstawie ustawy, czyli właśnie wysokość odprawy pieniężnej. Zgodnie z ustawą jej wysokość zależy od zakładowego stażu pracownika i wypłacana jest w wysokości:

● jednomiesięcznego wynagrodzenia, przy zatrudnieniu poniżej dwóch lat,

● dwumiesięcznego wynagrodzenia, przy zatrudnieniu od dwóch do ośmiu lat,

● trzymiesięcznego wynagrodzenia, przy zatrudnieniu powyżej ośmiu lat.

W porozumieniu pracodawcy ze związkami zawodowymi strony mogą zatem np. zmniejszyć wymagania stażowe tak, aby już krótsza praca w firmie uprawniała do maksymalnej odprawy. Mogą też najdłużej pracującym przyznać odprawę w wyższej wysokości. Porozumienie takie stanowi źródło prawa (por. wyrok SN z 14 listopada 1996 r. I PKN 3/96).

Podstawa prawna

Art. 8 ustawy z 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (Dz.U. nr 90, poz. 844 z późn. zm.).

Czy mniejsza firma też zapłaci zwalnianym

@RY1@i02/2012/067/i02.2012.067.18300150f.816.jpg@RY2@

Prawo do odprawy w takiej sytuacji wynikać mogłoby jedynie z przepisów ustawy z 13 marca o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników, zwanej ustawą o zwolnieniach grupowych. Ustawy tej jednak nie stosuje się do wszystkich pracodawców, a tylko tych zatrudniających co najmniej 20 pracowników. Jest bez znaczenia czy zatrudnieni są oni na pełny etat, czy na jego część oraz czy faktycznie świadczą wtedy pracę, czy też są np. na urlopie, czy zwolnieniu lekarskim.

To, że mniejsze firmy zostały wyłączone spod działania ustawy o zwolnieniach grupowych, nie oznacza jednak, że nie mogą one w jakiś sposób rekompensować swoim pracownikom utratę zatrudnienia. Nie mają jednak takiego obowiązku, zależy to zatem tylko i wyłącznie od woli pracodawców.

Podstawa prawna

Art. 1 ustawy z 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (Dz.U. nr 90, poz. 844 z późn. zm.).

Czy jedna osoba też może liczyć na wypłatę

@RY1@i02/2012/067/i02.2012.067.18300150f.817.jpg@RY2@

Pracodawca nie ma więc racji. Choć rzeczywiście wielu z nich pozostaje w przeświadczeniu, że zwalniając jednego pracownika, obowiązek wypłaty odprawy z ustawy o zwolnieniach grupowych ich nie dotyczy. Tak jednak nie jest. Pod warunkiem oczywiście, że spełnione będą wszystkie warunki przewidziane w tej ustawie.

Przede wszystkim trzeba przypomnieć, że na odprawę z tzw. ustawy o zwolnieniach grupowych mogą liczyć osoby zwalniane z firm, do których ta ustawa ma zastosowanie. Chodzi tu o firmy zatrudniające co najmniej 20 osób. Ważny jest też oczywiście powód zwolnienia. Odprawa przysługuje bowiem tylko pracownikom zwolnionym z przyczyn ich niedotyczących. Likwidacja stanowiska pracy jest niewątpliwie taką przyczyną. Bez znaczenia będzie natomiast liczba zwalnianych osób. Prawo do odprawy przysługuje bowiem zarówno pracownikowi zwalnianemu w ramach zwolnienia grupowego, jak i pracownikowi zwalnianemu na podstawie tej ustawy, ale w trybie indywidualnym. Ze zwolnieniem indywidualnym mamy do czynienia wtedy, gdy z przyczyn niedotyczących pracowników dochodzi do wypowiedzenia stosunku pracy lub jego rozwiązanie na mocy porozumienia stron z mniejszą liczbą pracowników, niż przewidziano to w definicji zwolnienia grupowego. Jednak, pod warunkiem że wskazane przyczyny stanowią wyłączny powód uzasadniający wypowiedzenie stosunku pracy, czyli bez ich zaistnienia nie doszłoby w ogóle do zwolnienia danego pracownika (por. wyrok SN z 10 października 1990 r. I PR 319/90). Jeśli zatem jedyną przyczyną zwolnienia z pracy jest likwidacja stanowiska, pracodawca ma obowiązek wypłaty zajmującemu go dotąd pracownikowi odprawy, nawet jeśli będzie on jedyną osobą, która w wyniku zmian organizacyjnych w firmie straci pracę.

Podstawa prawna

Art. 8 ustawy z 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (Dz.U. nr 90, poz. 844 z późn. zm.).

Czy szef może obniżyć wysokość świadczenia

@RY1@i02/2012/067/i02.2012.067.18300150f.818.jpg@RY2@

Wysokość odprawy określa ustawa z 13 marca 2003 r., czyli tzw. ustawa o zwolnieniach grupowych. Zgodnie z nią wysokość odprawy zależy od dwóch czynników: od zakładowego stażu pracy danego pracownika i od wysokości jego wynagrodzenia. Ustawa określa też górny limit odprawy. Nie może być ona wyższa niż 15-krotność minimalnego wynagrodzenia za pracę (w 2012 r. - 22 500 zł). w dniu rozwiązania stosunku pracy. Pracodawca nie może więc wypłacić pracownikowi niższej odprawy, niż wynika z powszechnie obowiązujących przepisów prawa pracy.

Podstawa prawna

Art. 8 ustawy z 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy, przyczyn niedotyczących pracowników (Dz.U. nr 90, poz. 844 z późn. zm.).

Małgorzata Jankowska

malgorzata.jankowska@infor.pl