Lepiej nie fałszować rzeczywistości

Jeden z niedawnych wyroków Sądu Najwyższego każe pracodawcom zastanowić się nad celowością działań pozornych.

Niektórzy z nich są przekonani, że posłużenie się w uzasadnieniu wypowiedzenia umowy o pracę formułką "z przyczyn niedotyczących pracownika" zabezpiecza w 100 proc. ich interesy. Po pierwsze, w takiej sytuacji pracownik nie będzie kwestionował zasadności zwolnienia, bo taka przyczyna nie wiąże się z negatywną oceną jego osoby. Po drugie, osoba, która dostanie odprawę, dobrze zastanowi się przed złożeniem odwołania do sądu pracy. Zniechęcić ją do tego może m.in. obowiązek zwrotu otrzymanej odprawy w sytuacji, gdy sąd przyzna jej odszkodowanie lub przywróci do pracy (por. wyroki SN z 3 października 2005 r., III PK 82/05 i 5 października 2007 r. II PK 29/07).

Po wyroku SN z 22 czerwca 2011 r. (II PK 4/11), a zwłaszcza po uwagach zawartych w uzasadnieniu tego orzeczenia, nie musi to być już takie oczywiste.

W sprawie, w której zapadło cytowane orzeczenie, pracodawca wypowiedział pracownicy umowę o pracę zawartą na czas nieokreślony z powołaniem się na przepisy ustawy z 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (Dz.U. nr 90, poz. 844 z późn. zm.; dalej ustawa o zwolnieniach grupowych) i wypłacił jej w związku z tym odprawę pieniężną. W toku postępowania sądowego ustalono jednak pozorność takiego uzasadnienia, czego skutkiem było zasądzenie na rzecz pracownicy odszkodowania za niezgodne z prawem wypowiedzenie umowy o pracę. A to zdaniem SN przesądza o konieczności uznania wypłaconej pracownikowi odprawy za świadczenie nienależne. Odpada bowiem istniejąca w chwili ustania stosunku pracy podstawa do wypłaty tej należności (art. 410 par. 2 k.c.). Świadczenie mające charakter nienależnego powinno być zaś zwrócone osobie, która dokonała jego wypłaty (art. 410 par. 1 k.c. w związku z art. 405 k.c.).

Zdaniem SN odszkodowanie z tytułu nieuzasadnionego rozwiązania umowy o pracę na podstawie ustawy o zwolnieniach grupowych i odprawa pieniężna wypłacana z tytułu takiego zwolnienia to dwie odrębne instytucje prawne, a prawo do nich powstaje w ściśle określonych przypadkach. Z logicznego punktu widzenia pomiędzy zakresami zastosowania obu regulacji zachodzi relacja alternatywy rozłącznej. Jeśli bowiem pracodawca rozwiązał umowę na podstawie ustawy o zwolnieniach grupowych i przyczyny wypowiedzenia są prawdziwe, to powstaje obowiązek zapłaty odprawy. W takiej sytuacji pracownik nie nabywa prawa do odszkodowania z tytułu nieuzasadnionego rozwiązania umowy o pracę z tej przyczyny. Jeśli zaś przyczyny, o których mowa w powołanej regulacji, są nieprawdziwe, to wówczas pracownik nabywa uprawnienia wskazane w art. 45 k.p., tracąc jednocześnie prawo do świadczeń na podstawie ustawy o zwolnieniach grupowych.

Sąd Najwyższy zwrócił jednak uwagę - i ta uwaga wymaga podkreślenia -że zgodnie z art. 411 pkt 1 k.c. nie można żądać zwrotu świadczenia, jeżeli spełniający je wiedział, że nie był do niego zobowiązany, chyba że spełnienie świadczenia nastąpiło z zastrzeżeniem zwrotu albo w celu uniknięcia przymusu lub w wykonaniu nieważnej czynności prawnej.

W sytuacji zatem gdy przyczyna niedotycząca pracownika wskazana w oświadczeniu pracodawcy o wypowiedzeniu umowy okazuje się pozorna, należałoby - zdaniem SN - rozważyć, czy pracodawca nie miał świadomości, że nie był do wypłaty odprawy zobowiązany, skoro świadczenie to przysługuje w razie rozwiązania stosunku pracy z przyczyn niedotyczących pracownika, które w dacie wypowiedzenia umowy o pracę faktycznie nie zachodziły. Szkoda, że związany granicami skargi kasacyjnej SN nie kontynuował tego wątku. Sygnał dla pracodawców jest jednak moim zdaniem wyraźny.

@RY1@i02/2012/013/i02.2012.013.217000200.802.jpg@RY2@

Małgorzata Jankowska

Małgorzata Jankowska

malgorzata.jankowska@infor.pl