Od kiedy pracownik przed emeryturą jest chroniony przed zwolnieniem

Czy likwidacja zakładu znosi uprawnienie

@RY1@i02/2012/002/i02.2012.002.18300150e.815.jpg@RY2@

Zakaz wypowiadania umowy o pracę osobom w wieku przedemerytalnym przestaje obowiązywać w razie upadłości lub likwidacji firmy. Bez znaczenia jest w tym przypadku fakt, że poprzednio sąd uznał, że doszło do naruszenia art. 39 k.p. i przywrócił pracownika do pracy. Po przywróceniu do pracy pojawiła się bowiem nowa przyczyna wypowiedzenia, która skutkuje zniesieniem ochrony przedemerytalnej. Trudno bowiem wymagać od przedsiębiorcy, który kończy działalność, aby dalej zatrudniał pracownika. W wyroku z 15 marca 2001 r. (I PKN 447/00, OSNP 2002/24/593) Sąd Najwyższy stwierdził ponadto, iż w razie ogłoszenia upadłości lub likwidacji pracodawcy nie stosuje się art. 38, 39 i 41 k.p. i przepisów szczególnych dotyczących ochrony pracowników przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem umowy o pracę (art. 41¹ par. 1 k.p.), także do wypowiedzenia zmieniającego (art. 42 par. 1 k. p.).

Art. 39 oraz art. 411 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Czy można zwolnić tuż przed nabyciem ochrony

@RY1@i02/2012/002/i02.2012.002.18300150e.816.jpg@RY2@

W opisanej sytuacji dokonanie wypowiedzenia jest jeszcze możliwe Zakaz wypowiedzenia umowy o pracę pracownikowi szczególnie chronionemu na podstawie art. 39 kodeksu pracy oznacza bowiem, że nie wolno mu wypowiedzieć umowy, gdy osiągnie już wiek, w którym brakowało mu będzie nie więcej niż 4 lata do emerytury. Nie dotyczy to natomiast sytuacji, w której firma zdąży złożyć podwładnemu wypowiedzenie w chwili, gdy ochrona przedemerytalna nie obejmuje go, ale warunki do objęcia ochroną spełni on już w trakcie okresu wypowiedzenia (wyrok Sądu Najwyższego z 6 grudnia 2005 r., III PK 94/05, OSNP 2006/21-22/317). Pracodawca, który chce wypowiedzieć umowę o pracę pracownikowi zbliżającemu się do okresu ochronnego, powinien jednak dopilnować, aby jego oświadczenie woli dotarło do zatrudnionego przed objęciem go ochroną przedemerytalną. O tym fakcie decyduje bowiem data kalendarzowa spełnienia warunków określonych w art. 39 k.p. Pismo wypowiadające umowę o pracę nie może być doręczone po tej dacie (uchwała SN z 11 lipca 1975 r., I PZP 19/75, OSNC 1976/ 4/76).

Art. 39 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Czy pobieranie emerytury ma wpływ na zakaz zwalniania

@RY1@i02/2012/002/i02.2012.002.18300150e.817.jpg@RY2@

Zakaz wypowiadania umów o pracę, wynikający z art. 39 kodeksu pracy, nie dotyczy pracowników zatrudnionych w niepełnym wymiarze czasu, pobierających jednocześnie emeryturę (uchwała SN z 11 czerwca 1991 r., I PZP 19/91, OSNCP 1992/1/14). Wynika to z faktu, iż w przypadku osób korzystających już ze świadczeń emerytalnych nie ma mowy o uzyskaniu prawa do emerytury z osiągnięciem tego wieku, bo prawo to już zostało przyznane i jest wykorzystywane przez uprawnionego. Wykładnia celowościowa przepisu wprowadzającego ochronę przedemerytalną prowadzi, zdaniem Sądu Najwyższego, do wniosku o objęciu ochroną tylko takich osób, które będąc w zaawansowanym wieku nie mają jeszcze prawa do emerytury, a w przypadku wypowiedzenia mogłyby mieć trudności w uzyskaniu innej pracy. Cel taki nie występuje w przypadku osób pobierających emeryturę.

Art. 39 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Czy można wypowiedzieć warunki pracy

@RY1@i02/2012/002/i02.2012.002.18300150e.818.jpg@RY2@

Pracownicy w wieku przedemerytalnym chronieni są nie tylko przed wypowiedzeniem definitywnym. Ochrona ta obejmuje swym zakresem także zakaz wypowiedzenia zmieniającego warunki pracy i płacy na podstawie art. 42 kodeksu pracy (uchwała SN z 11 lipca 1975 r., I PZP 19/75, OSNC 1976/4/76). Oczywiste jest bowiem, iż wypowiedzenie warunków pracy zawiera w sobie wypowiedzenie definitywne i zaproponowanie odpowiednio niekorzystnych warunków pracy mogłoby skłonić praktycznie każdego pracownika do odejścia z pracy. Od powyższej zasady istnieją jednak wyjątki. Obejmują one sytuacje, gdy wypowiedzenie zmieniające warunki pracy stało się konieczne ze względu na:

● wprowadzenie nowych zasad wynagradzania dotyczących ogółu pracowników zatrudnionych u danego pracodawcy lub tej ich grupy, do której należy podwładny,

● stwierdzoną orzeczeniem lekarskim utratę zdolności do wykonywania dotychczasowej pracy albo niezawinioną przez pracownika utratę uprawnień koniecznych do jej wykonywania.

W wyroku z 27 października 2004 r. (I PK 627/2004, OSNP 2005/12/168) Sąd Najwyższy wyraził ponadto pogląd iż, zawieszenie stosowania postanowień zakładowego układu zbiorowego pracy (art. 241²⁷ k.p.) dotyczy także pracownika korzystającego w okresie przedemerytalnym z ochrony przed wypowiedzeniem warunków pracy lub płacy.

Art. 39 oraz art. 42 par. 1 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Czy ochrona dotyczy tylko pracy na czas nieokreślony

@RY1@i02/2012/002/i02.2012.002.18300150e.819.jpg@RY2@

Zakaz wypowiadania umów o pracę pracownikom znajdującym się w wieku przedemerytalnym nie został w kodeksie pracy ograniczony tylko do tych osób, którzy zatrudnieni są na czas nieokreślony. Obejmuje on również wszystkie inne rodzaje umów, które mogą być wypowiedziane. Chronieni przed zwolnieniem są więc również pracownicy zatrudnieni na okres próbny oraz zatrudnieni na czas określony, których umowa pozwala na jej rozwiązanie z zachowaniem czternastodniowego okresu wypowiedzenia.

Art. 39 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Czy renta zawsze wyłącza ochronę

@RY1@i02/2012/002/i02.2012.002.18300150e.820.jpg@RY2@

Art. 40 kodeksu pracy wprowadza zasadę, iż ochrona przedemerytalna nie przysługuje tym pracownikom, którzy uzyskali prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Przez uzyskanie prawa do renty należy jednak rozumieć jej przyznanie prawomocną decyzją, a nie samo zgłoszenie wniosku o jej przyznanie. Całkowicie niezdolna do pracy jest osoba, która straciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy.

Ochrony przedemerytalnej nie wyłącza natomiast pobieranie przez pracownika okresowej renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Pracodawca, który chciałby wypowiedzieć podwładnemu umowę o pracę, w opisanej sytuacji musi zaczekać do czasu rozstrzygnięcia sprawy przez ZUS lub sąd. Jest tak, ponieważ fakt, iż pracownik stara się o rentę z tytułu trwałej niezdolności do pracy, nie świadczy jeszcze o tym, iż prawo takie uzyska. Dopiero prawomocna decyzja ZUS lub wyrok sądu uwzględniający żądanie zatrudnionego spowoduje utratę ochrony przedemerytalnej.

Art. 39 oraz art. 40 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Czy można podwładnym obniżyć pensje

@RY1@i02/2012/002/i02.2012.002.18300150e.821.jpg@RY2@

Ochrona przed wypowiedzeniem umowy o pracę obejmuje także osoby zatrudniane przez pracodawcę przeprowadzającego zwolnienia grupowe lub indywidualne z przyczyn niedotyczących pracowników, określonych w art. 1 ust. 1 ustawy z 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (Dz.U. nr 90, poz. 844 z późn. zm.). Jeżeli jednak z przyczyn niedotyczących podwładnych nie jest możliwe dalsze zatrudnianie na dotychczasowych stanowiskach pracy osób objętych ochroną przedemerytalną, firma może wypowiedzieć im warunki pracy i płacy. Gdy skutkuje to obniżeniem wynagrodzenia, osobie takiej przysługuje dodatek wyrównawczy. Firma ma obowiązek wypłacać go do końca okresu, kiedy pracownik objęty jest szczególną ochroną. Dodatek wyrównawczy stanowi różnicę między wynagrodzeniem z okresu poprzedzającego zmianę warunków pracy i płacy a tym po wprowadzeniu tych zmian. Wynagrodzenie do celów określenia dodatku wyrównawczego oblicza się według zasad obowiązujących przy ustalaniu pensji za urlop.

Art. 39 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Art. 5 ust. 5-6 ustawy z 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (Dz.U. nr 90, poz. 844 z późn. zm.).

Par. 7-10 rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej z 29 maja 1996 r. w sprawie sposobu ustalania wynagrodzenia w okresie niewykonywania pracy oraz wynagrodzenia stanowiącego podstawę obliczania odszkodowań, odpraw, dodatków wyrównawczych do wynagrodzenia oraz innych należności przewidzianych w Kodeksie pracy (Dz.U. nr 62, poz. 289 z późn. zm.).

Rafał Krawczyk

sędzia Sądu Okręgowego Toruniu