Dotkliwe konsekwencje dla nieuchwytnych pracodawców

Kontrola Państwowej Inspekcji Pracy (PIP) ma na celu ustalenie stanu faktycznego w zakresie przestrzegania przez podmiot kontrolowany prawa pracy, w szczególności przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, oraz udokumentowanie dokonanych ustaleń. W tym celu pracodawca ma obowiązek zapewnienia inspektorowi warunków pracy i środków niezbędnych do sprawnego przeprowadzenia kontroli.

Obowiązek współdziałania

Często inspektorzy pracy informują pracodawców o zamiarze podjęcia czynności kontrolnych z wyprzedzeniem (zazwyczaj jest to kontakt telefoniczny). Inspektor pracy określa zakres przedmiotowy kontroli, wskazuje, jakie dokumenty pracodawca ma obowiązek przedstawić, oraz określa termin rozpoczęcia kontroli. Pracodawca ma obowiązek zrealizować żądanie inspektora pracy.

Ponadto inspektor pracy uprawniony jest do:

wswobodnego wstępu na teren oraz do obiektów i pomieszczeń podmiotów kontrolowanych,

wprzeprowadzania oględzin obiektów, stanowisk pracy, maszyn i urządzeń oraz przebiegu procesów technologicznych i pracy,

wżądania od pracodawcy oraz od wszystkich pracowników lub osób, które pracodawca zatrudnia lub zatrudniał albo które wykonują lub wykonywały pracę na jego rzecz, pisemnych i ustnych informacji w sprawach objętych kontrolą oraz wzywania i przesłuchiwania tych osób w związku z przeprowadzaną kontrolą,

wżądania przedłożenia akt osobowych oraz dokumentów związanych z zatrudnianiem,

wutrwalania przebiegu i wyników oględzin za pomocą aparatury i środków technicznych służących do utrwalania obrazu lub dźwięku,

wsporządzania niezbędnych dla kontroli odpisów lub wyciągów z dokumentów, jak również zestawień i obliczeń na podstawie dokumentów, a w razie potrzeby zażądania tego od podmiotu kontrolowanego,

wsprawdzania tożsamości osób wykonujących pracę.

Zarówno przed rozpoczęciem kontroli, jak i w jej trakcie pracodawca (lub osoba działająca w jego imieniu) ma obowiązek współdziałania z inspektoratem pracy. Jeśli tego nie czyni, inspektor pracy uprawniony jest do złożenia przeciwko pracodawcy zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa lub wszczęcia postępowania wykroczeniowego.

Utrudnianie i udaremnianie

Niedopuszczenie inspektora pracy do miejsc, gdzie mają zostać dokonane czynności kontrolne, może być uznane za wykroczenie polegające na uniemożliwieniu prowadzenia wizytacji zakładu pracy lub nieudzieleniu informacji niezbędnych do wykonywania jego zadań. Wykroczeniem będzie także brak odpowiedzi na żądanie inspektora wysłane do pracodawcy, którego odbiór udokumentowany jest na piśmie, czy też nieudzielenie w terminie 30 dni od dnia otrzymania wystąpienia informacji o terminie i sposobie wykonania ujętych w wystąpieniu poleceń i wniosków. Powyższe działanie pracodawcy stanowi wykroczenie zagrożone karą grzywny od 1 tys. do 30 tys. zł.

Udaremnianie bądź utrudnianie przeprowadzania czynności kontrolnych może również zostać uznane za przestępstwo zagrożone karą pozbawienia wolności do lat 3.

Przez udaremnianie czynności kontrolnych należy rozumieć całkowite uniemożliwianie ich przeprowadzenia. Przykładowo udaremnianiem czynności kontrolnych można nazwać niewpuszczenie inspektora pracy na teren zakładu pracy bądź obiektu, który ma zostać skontrolowany. W doktrynie za uniemożliwiające prowadzenie czynności kontrolnych rozumie się zarówno uniemożliwienie dostępu do urządzeń (np. maszyn objętych kontrolą), jak i dokumentacji pracowniczej. Również celowe (zawinione) unikanie przez pracodawcę lub osobę uprawnioną do działania w jego imieniu kontaktu z inspektorem pracy może skutkować niemożnością przeprowadzenia czynności kontrolnych.

Przez utrudnianie czynności kontrolnych należy rozumieć ich zakłócanie, tj. stworzenie sytuacji, w której inspektor pracy napotyka przeszkody, które w istotny sposób utrudniają przeprowadzenie kontroli. Jako przykład takiego zachowania można podać uniemożliwienie inspektorowi pracy skontrolowania wszystkich żądanych przez niego dokumentacji pracowniczych (np. udostępnienie mu jedynie części z nich), czy też dopuszczenie go do jedynie niektórych z maszyn działających na terenie firmy.

Odpowiedzialność karna

Pracodawca (lub osoba uprawniona do działania w jego imieniu), który udaremnia lub utrudnia czynności kontrolne inspektora pracy, może się spodziewać, iż przeciwko niemu zostanie złożone, do właściwej prokuratury, zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa. Organy ścigania uprawnione do wszczęcia postępowania karnego przeciwko pracodawcy będą oceniać zarówno okoliczności, z powodu których doszło do złożenia przedmiotowego zawiadomienia, jak i umyślność działania pracodawcy (sprawcy przestępstwa). Musi on bowiem zachowywać się umyślnie, a więc mieć świadomość tego, że swoim zachowaniem udaremni lub utrudni wykonanie konkretnej czynności inspektora pracy, do której dokonania ten ostatni jest upoważniony.

Jeżeli prowadzone przez prokuratora postępowanie potwierdzi zaistnienie wskazanych przesłanek, skieruje on sprawę do sądu. Udowodnienie winy pracodawcy może skutkować skazaniem go na karę 3 lat pozbawienia wolności. [przykład]

PRZYKŁAD

Racja po stronie załogi

Inspektor pracy nie miał możliwości przeprowadzenia kontroli w spółce z siedzibą w mieście X. Stwierdził, że pracownicy (ok. 60 osób) czekali przed wejściem do zakładu. Na drzwiach wejściowych wywieszono ogłoszenie, że w związku z dokonaną sprzedażą udziałów spółki siedziba spółki oraz jej zarząd zostały przeniesione do miasta Z oraz podano numer telefoniczny prezesa. Z informacji pochodzących od pracowników wynika, że w tym samym dniu nowy prezes poinformował pracowników, że zamierza wszystkich pracowników zwolnić i zlikwidować spółkę. Pan prezes umówił z pracownikami termin kolejnego spotkania, ale nikt reprezentujący pracodawcę nie pojawił się we wskazanym terminie. Nie odpowiadał również na telefony. Od tego dnia brak było kontaktu z pracodawcą. Prezes zarządu rozwiązał umowę dzierżawy obiektu w mieście X. Inspektor pracy bezskutecznie próbował się połączyć się telefonicznie z prezesem spółki.

Inspektorat Pracy ustalił, że do sądu rejonowego wpłynął wniosek o zmianę dotyczącą siedziby spółki na miasto Z w miejsce miasta X i wpisanie nowego prezesa zarządu.

Pracownikom nie wskazano nowego miejsca pracy, mimo że wykazywali oni stałą gotowość do podjęcia pracy. Niewątpliwie taka sytuacja porzucenia pracowników przez pracodawcę naruszyła podstawowe prawa pracownicze.

Okręgowy Inspektorat Pracy (OIP) przekazał sprawę do właściwego miejscowo OIP miasta Z, na którego terenie znajduje się siedziba spółki, w celu kontynuowania czynności kontrolnych i ustalenia, czy faktycznie pod wskazanym adresem funkcjonuje zarząd spółki. Okazało się, że pod wskazanym adresem nie można było przeprowadzić kontroli, gdyż faktycznie spółka tam nie funkcjonowała.

Jednocześnie zawiadomiono prokuraturę rejonową o podejrzeniu popełnienia przestępstwa z art. 218 kodeksu karnego polegającego na naruszaniu praw pracowniczych przez pracodawcę.

Inspektorzy pomogli także załodze sporządzić pozwy do sądu pracy o wydanie świadectwa pracy stwierdzającego okres zatrudnienia i tryb rozwiązania stosunku pracy bez wypowiedzenia przez pracownika na podstawie art. 55 par. 1¹ k.p. oraz o wypłatę należnego wynagrodzenia za pracę. Z uwagi na to, że zachodziła obawa, że pracodawca będzie się uchylał się od wydania tego dokumentu mimo wyroku sądowego, w pozwach wniesiono, aby w sentencji wyroku wskazano okres zatrudnienia i tryb rozwiązania stosunku pracy, aby w przyszłości prawomocny wyrok był dla pracownika podstawą do wykazania okresu zatrudnienia i trybu jego ustania. Sąd uznał roszczenie za zasadne. Pracownicy mogli zarejestrować się w urzędzie pracy i otrzymali należności pracownicze z Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

@RY1@i02/2013/192/i02.2013.192.217000400.802.jpg@RY2@

Joanna Kaleta specjalista z zakresu prawa pracy

Joanna Kaleta

specjalista z zakresu prawa pracy

Podstawa prawna

Ustawa z 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (t.j. Dz.U. z 2012 r. nr 404 z późn. zm.).

Art. 283 par. 2 pkt 8 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Art. 225 par. 2 ustawy z 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz.U. nr 88, poz. 553 z późn. zm.).