Za złamanie nogi w trakcie imprezy integracyjnej nie zawsze należy się odszkodowanie

Pracodawca zorganizował dla pracowników wyjazd integracyjny w ośrodku wypoczynkowym w Jastrzębiej Górze. Zajęcia zorganizowane dla pracowników polegały na szkoleniu i po jego zakończeniu - wspólnym pikniku na terenie pensjonatu, w którym pracownicy byli zakwaterowani. Kilku pracowników opuściło piknik i udało się nad morze. Podczas schodzenia po schodach jeden z nich spadł i złamał nogę. Czy zdarzenie to można uznać za wypadek przy pracy?

Nie. Jakikolwiek związek z pracą podczas wypadku nie był zachowany, dlatego nie ma możliwości zakwalifikowania takiego zdarzenia jako wypadku przy pracy.

Ustawowa definicja

Wypadkiem przy pracy jest nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną, które spowodowało uraz lub śmierć pracownika i nastąpiło w związku z pracą (art. 3 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych; dalej: ustawa wypadkowa). Wątpliwości interpretacyjnych nie nasuwa również kwalifikowanie wypadków, do których dochodzi w czasie podróży służbowych. Artykuł 3 ust. 2 pkt 1 ustawy wypadkowej na równi z wypadkiem przy pracy stawia okoliczności doznania szkody na osobie w wyniku zadziałania przyczyny zewnętrznej nie tylko podczas podróży służbowej, ale i wykonywania w czasie podróży służbowej wszystkich czynności ze sfery spraw prywatnych.

Powstają niejasności

Tak łatwe do zakwalifikowania nie są natomiast wypadki, do których dochodzi podczas tak zwanych wyjazdów integracyjnych lub szkoleniowych. Pojęcie wyjazdu integracyjnego nie jest znane prawu pracy. Imprezy integracyjne mogą być organizowane w czasie pracy lub w czasie wolnym od pracy. Również zakres swobody podjęcia przez pracownika decyzji co do udziału w imprezie integracyjnej odbywającej się poza czasem pracy może się zasadniczo różnić w poszczególnych przypadkach. Jeśli do wypadku doszło podczas imprezy integracyjnej odbywającej się w czasie pracy, a już szczególnie na terenie zakładu pracy, jego ocena nie powinna budzić jakichkolwiek kontrowersji, chyba że doszło do ewidentnego zerwania związku pracownika z pracą.

Wypadki w czasie imprez odbywających się w czasie wolnym mogą być natomiast kwalifikowane w różny sposób. Przyjmuje się, że stwierdzenie, czy dany wyjazd był w istocie podróżą służbową pracownika, czy też miał charakter wyjazdu prywatnego, zależy od ustalenia, czy odbywał się on w wyniku polecenia wydanego przez pracodawcę. Polecenie takie nie musi nawet przybrać formy pisemnej, ponieważ wystarczająca jest ustna dyspozycja pracodawcy lub bezpośredniego przełożonego danego pracownika. Wyjazdu pracownika za zgodą pracodawcy, ale bez jego polecenia, nie można natomiast zakwalifikować jako podróży służbowej. Zatem wypadek w czasie takiego wyjazdu nie jest objęty ochroną ubezpieczeniową.

Wyjazd integracyjny organizowany przez pracodawcę na zasadzie całkowitej dobrowolności, którego celem jest wyłącznie rekreacja nie będzie mógł również być najczęściej uznany za podróż służbową, a co za tym idzie wypadek, który miał miejsce w jego trakcie nie będzie mógł zostać uznany za wypadek zrównany z wypadkiem przy pracy. Podobna sytuacja występuje wtedy, gdy pracownik uczestniczy w dobrowolnym szkoleniu. W wyroku z 5 czerwca 1998 r. sygn. akt II UKN 80/98 (OSNP 1999/11/380) Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że wypadek, jakiemu uległ pracownik podczas podróży na kurs specjalizacyjny, mający na celu podniesienie kwalifikacji zawodowych, nie jest wypadkiem podczas podróży służbowej w rozumieniu art. 6 ust. 2 ustawy z 12 czerwca 1975 r. o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (t.j. Dz.U. z 1983 r. nr 30, poz. 144 z późn. zm.), jeżeli w związku z tym kursem pracodawca nie wydał pracownikowi polecenia wyjazdu służbowego, a jedynie uznał za usprawiedliwioną nieobecność pracownika spowodowaną uczestniczeniem w kursie.

Inaczej, gdy szkolenie

Inne podejście należy zastosować w sytuacjach, gdy organizowana przez pracodawcę część integracyjna połączona jest z częścią szkoleniową. Taki wyjazd ma najczęściej charakter obowiązkowy, a na pewno nie można odmówić mu związku z pracą. Niekiedy również sam wyjazd typowo rekreacyjny, ale organizowany przez pracodawcę, w wyraźnym celu mającym związek z pracą, jakim jest budowanie więzi w zespole, może zostać uznany za wyjazd służbowy, jeśli pomimo formalnej dobrowolności udział w nim jest pożądany przez pracodawcę, zaś uniknięcie tego udziału może rodzić negatywne konsekwencje dla pracownika np. w sferze awansu zawodowego.

Z orzecznictwa

Brak jest orzecznictwa SN, które pozwoliłoby w sposób bardziej zdecydowany określić w odniesieniu do aktualnie obowiązujących przepisów skutki wypadku, który miał miejsce w czasie wyjazdu integracyjnego. Warto jednak wspomnieć o wyroku z 18 listopada 2011 r. sygn. akt I UK 140/11 (OSNP 2012/21-22/269), którym SN stwierdził, że przy kwalifikowaniu danego zachowania jako pozostającego w związku z podróżą służbową należy badać, czy w łączności z nią pozostawał cel zachowania pracownika, czy też miało ono wyłącznie prywatny charakter. Przy czym zachowaniami niepozostającymi w związku z wykonywaniem powierzonego zadania i sprzecznymi z celem podróży służbowej są te zachowania ze sfery prywatnych spraw pracownika, które nie były konieczne z punktu widzenia celu i warunków odbywania podróży służbowej (np. gdy pracownik udaje się do restauracji na kolację z przygodnie poznanymi osobami). Jako postępowanie niepozostające w związku z wykonywaniem powierzonych zadań należy rozumieć także podjęcie czynności sprzecznej z samym celem wykonania danego zadania).

Pomocna może także być analiza orzeczeń wydanych w poprzednim stanie prawnym, który w sposób nawet węższy niż obecnie obejmował ochroną ubezpieczeniową wypadki w trakcie podróży służbowych. W wyroku z 8 października 1999 r. sygn. akt II UKN 545/98 (OSNP 2001/1/21) SN stwierdził, że wypadek pracownika w czasie podróży służbowej biorącego udział w jej części rekreacyjnej podlega ochronie prawnej z art. 6 ust. 2 pkt 1 ustawy z 12 czerwca 1975 r., chyba że zachowanie pracownika jest naganne w sposób uzasadniający uznanie, że doszło do zerwania związku z podróżą służbową. Według SN wszystkie inne zachowania pracownika po pracy pozostają w związku ze stosunkiem pracy, za wyjątkiem zachowań niedających się pogodzić z celem podróży służbowej, to znaczy z potrzebą realizacji powierzonych mu zadań. Pogląd ten SN wypowiedział na tle wypadku, do którego doszło podczas ogniska zorganizowanego przez pracodawcę po obowiązkowej części wyjazdu szkoleniowego. Według SN zachowanie pracownika biorącego udział w czasie podróży służbowej w części rekreacyjnej przewidzianego spotkania pozostaje bowiem w związku funkcjonalnym z pracą. W praktyce pomocne dla oceny związku z pracą może mieć to, czy dana aktywność pracownika, podczas której doszło do wypadku, objęta była programem przygotowanym przez pracodawcę.

Typowe czynności

Dlatego w omawianym przypadku można uznać, iż pracownicy zerwali jednak związek z tą częścią wspólnych zajęć, które przygotował dla nich pracodawca, co przemawia przeciwko uznaniu zdarzenia za wypadek przy pracy. Dodać jednak należy, że ochroną ubezpieczeniową objęte będą z kolei wypadki podczas typowych czynności odbywanych w czasie wyjazdów integracyjnych, jak posiłki czy wypoczynek nocny. Podobnie orzekł Sąd Apelacyjny w Gdańsku w wyroku z 27 lutego 1996 r., sygn. akt III AUr 72/96 (OSA 1996/6/21), w którym stwierdził, że wypadek, któremu uległ pracownik w czasie imprezy organizowanej w celach charytatywnych, jest wypadkiem zrównanym z wypadkiem przy pracy. Warto jednak odnotować, że w wyroku z 7 czerwca 1979 r., sygn. akt IIIPR 30/79 (OSNC 1979/11/227) SN odmówił ochrony ubezpieczeniowej z tytułu wypadku, który miał miejsce w czasie zawodów sportowych organizowanych przez pracodawcę, opierając się na tym, że udział w nich był dobrowolny. W dzisiejszych czasach orzeczenie to nie mogłoby mieć jednak zastosowania wprost, ponieważ jak wspomniano wcześniej, dość często zdarzają się sytuacje wywierania nacisków na pracowników mających na celu ich uczestnictwo w formalnie dobrowolnych imprezach.

WAŻNE

Ochroną ubezpieczeniową objęte są wypadki powstające podczas typowych czynności odbywanych w czasie wyjazdów integracyjnych

Okoliczności, które można uznać za powiązane z powierzonymi zadaniami:

● podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika zwykłych czynności lub poleceń przełożonych,

● podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika czynności na rzecz pracodawcy nawet bez polecenia,

● w czasie pozostawania pracownika w dyspozycji pracodawcy, w drodze między siedzibą pracodawcy a miejscem wykonywania obowiązku wynikającego ze stosunku pracy.

@RY1@i02/2013/177/i02.2013.177.217001000.803.jpg@RY2@

Rafał Krawczyk sędzia Sądu Okręgowego w Toruniu

Rafał Krawczyk

sędzia Sądu Okręgowego w Toruniu

Podstawa prawna

Art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz.U. nr 199, poz. 1673 z późn. zm.).