Kobieta spodziewająca się dziecka nie może wykonywać wszystkich rodzajów prac

Kodeks pracy nakazuje pracodawcy chronić zdrowie kobiet poprzez zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy. Oprócz tego ogólnego nakazu art. 176 zabrania pracodawcy powierzania im, w tym także ciężarnym i karmiącym, wykonywania prac szkodliwych dla ich zdrowia i szczególnie uciążliwych. Aktualny wykaz takich prac jest zawarty w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z 10 września 1996 r. w sprawie wykazu prac szczególnie uciążliwych lub szkodliwych dla zdrowia kobiet (Dz.U. nr 114, poz. 545 z późn. zm.).

Wpływ otoczenia

Rodzaje tych prac określono, wskazując czynniki mające uciążliwy charakter bądź szkodliwy wpływ na zdrowie. W niektórych przypadkach ustanowienie zakazu wynika z samego występowania określonego elementu środowiska pracy, np. obniżonego lub podwyższonego ciśnienia. W innych, jak np. w przypadku prac w hałasie i drganiach, zakaz pracy pojawia się w sytuacji przekroczenia natężeń lub stężeń czynników.

Stanowcze regulacje

Zakaz zatrudniania kobiet przy pracach szczególnie uciążliwych lub szkodliwych dla zdrowia ma charakter powszechny i bezwzględny, co oznacza, że dotyczy wszystkich zatrudnionych kobiet i nie może być ignorowany np. poprzez uzyskanie zgody pracownicy na wykonywanie obowiązków w takich warunkach.

Wykaz w regulaminie

Pracodawca powinien wskazać, jakie konkretne rodzaje zajęć i stanowiska są zabronione kobietom zatrudnionym w danym zakładzie pracy. Może dopełnić ten obowiązek w przepisach wewnętrznych, np. w regulaminie pracy lub układzie zbiorowym. Dobrą praktyką firm jest też wpisywanie zajęć uciążliwych i szkodliwych dla zdrowia kobiet do informacji o ryzyku zawodowym, którą następnie udostępniają zatrudnionym.

Firma odpowiada

Kobieta ma prawo odmówić wykonania polecenia prac wskazanych w wykazie i nie może ponosić z tego powodu ujemnych konsekwencji. Jeżeli pracodawca narusza przepisy dotyczące zakazu i przez to kobieta ponosi szkodę, np. uszczerbek na zdrowiu swoim lub dziecka, może wówczas dochodzić odszkodowania na podstawie kodeksu cywilnego. Niezależnie od tego osoba powierzająca zatrudnionej zadania w warunkach szkodliwych lub uciążliwych naraża się na odpowiedzialność karną.

W pewnych przypadkach, gdy firma nie spełnia obowiązku zapewnienia zatrudnionej bezpiecznych dla zdrowia warunków pracy, może ona rozwiązać umowę bez wypowiedzenia z winy pracodawcy, a więc w trybie natychmiastowym (z powodu ciężkiego naruszenia obowiązków zatrudniającego wobec niej). Ma również prawo do odszkodowania za okres równy okresowi wypowiedzenia.

Za niezapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy firma może też zapłacić grzywnę z tytułu naruszenia praw pracownika związanych z rodzicielstwem. Nieprawidłowości te można zgłaszać odpowiednim organom ścigania, tj. policji lub prokuraturze, a także Państwowej Inspekcji Pracy.

Ponadto gdy wbrew zakazowi kobieta świadomie podejmuje się wykonywania pracy, która może szkodzić nienarodzonemu dziecku, np. naraża je na utratę zdrowia, wówczas sąd na podstawie kodeksu rodzinnego i opiekuńczego może zabronić przyszłej matce dalszego jej wykonywania. W przyszłości także dziecko będzie mogło w takiej sytuacji dochodzić od matki roszczeń odszkodowawczych z tego tytułu.

Ważne

Spis zawiera trzy rodzaje prac zabronionych - wszystkim kobietom, kobietom w ciąży oraz kobietom w ciąży i w okresie karmienia piersią

Prace zakazane kobietom w ciąży lub karmiącym piersią

wzwiązane z wysiłkiem fizycznym i transportem ciężarów, takie jak:

- ręczne podnoszenie i przenoszenie ciężarów,

- ręczna lub nożna obsługa elementów urządzeń (np. dźwigni, korb, kół sterowniczych, pedałów, przycisków),

- przewożenie ciężarów przy użyciu maszyn i sprzętów,

ww pozycji wymuszonej i stojącej,

ww mikroklimacie zimnym, gorącym i zmiennym,

ww hałasie i drganiach (dotyczy tylko kobiet w ciąży),

wnarażające na działanie pól elektromagnetycznych, promieniowania jonizującego i nadfioletowego oraz przy monitorach ekranowych,

wpod ziemią i poniżej poziomu gruntu, np. w kopalniach, a także w wykopach i zbiornikach otwartych,

wna wysokości, w tym także na drabinach i klamrach oraz poza stałymi podwyższeniami, posiadającymi pełne zabezpieczenie przed upadkiem, bez potrzeby stosowania środków ochrony indywidualnej,

ww podwyższonym lub obniżonym ciśnieniu, np. prace nurków,

ww kontakcie ze szkodliwymi czynnikami biologicznymi stwarzającymi ryzyko zakażenia wirusami i przy chorych zwierzętach,

ww narażeniu na działanie szkodliwych substancji chemicznych, takich jak mangan, ołów, rtęć, preparaty ochrony roślin, w tym także czynników rakotwórczych,

wgrożące ciężkimi urazami fizycznymi i psychicznymi:

- w wymuszonym rytmie pracy (np. przy taśmie produkcyjnej),

- wewnątrz zbiorników i kanałów,

- związane z gaszeniem pożarów, ratownictwem chemicznym, usuwaniem skutków awarii, materiałami wybuchowymi i ubojem zwierząt.

Karolina Topolska

karolina.topolska@infor.pl