Kiedy w budżetówce przysługuje ochrona przedemerytalna

Zgodnie z art. 39 kodeksu pracy (dalej: k.p.) pracodawca nie może wręczyć wypowiedzenia podwładnemu, któremu brakuje nie więcej niż 4 lata do ukończenia wieku emerytalnego, jeżeli okres zatrudnienia umożliwia mu nabycie emerytury z osiągnięciem tego wieku.

Do końca 2012 r. powszechny wiek emerytalny wynosił 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn. Począwszy od 1 stycznia 2013 r. podlega on stopniowemu wydłużeniu aż do osiągnięcia pułapu 67 lat przez przedstawicieli obu płci w 2040 r. Ta tzw. mała reforma emerytalna została wprowadzona ustawą z 11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2012 r. poz. 637), dalej nowelizacja z 11 maja 2012 r. [przykłady 1-2; tabele zmienionego wieku emerytalnego dla kobiet i mężczyzn na str. C8]

Należy jednak pamiętać, że pracownicy, którzy 1 stycznia 2013 r. korzystali już z ochrony przedemerytalnej, zachowują ją do czasu osiągnięcia wieku emerytalnego przedłużonego na podstawie nowych przepisów (art. 18 ust. 1 nowelizacji z 11 maja 2012 r.). [przykład 3]

Nowelizacja z 11 maja 2012 r. zapewniła także ochronę osobom, które 1 stycznia 2013 r. nie pozostawały wprawdzie w stosunku pracy, ale korzystałyby z ochrony z tytułu wieku przedemerytalnego, gdyby były wówczas zatrudnione. Takie osoby również zostały objęte wydłużonymi gwarancjami trwałości stosunku pracy - do czasu osiągnięcia wyższego powszechnego wieku emerytalnego, tak jak ci, którzy 1 stycznia 2013 r. byli pracownikami w wieku przedemerytalnym. [przykład 4]

Szybsze przyznanie należności

Wiek emerytalny obniżony w stosunku do powszechnego z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze pozwala na szybsze uzyskanie "normalnej" emerytury z mocy samego prawa. Niższy wiek emerytalny określa rozporządzenie Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. nr 8, poz. 43 z późn. zm.). Wiek emerytalny dla zatrudnionych w szczególnych warunkach, wymienionych w wykazie A załączonym do tego rozporządzenia, to 55 lat dla kobiet i 60 lat dla mężczyzn. Tyle samo wynosi on dla pracowników kolei urodzonych przed 1 stycznia 1949 r.

Z ochrony przedemerytalnej nie korzystają natomiast pracownicy w ciągu 4 lat przed nabyciem prawa do wcześniejszej emerytury (np. pracowniczej). W tym przypadku zainteresowany musi złożyć wniosek o nabycie świadczenia (wyroki SN: z 5 lipca 2011 r., sygn. akt I PK 15/11, OSNP 2012/15-16/194, z 5 maja 2011 r., sygn. akt II PK 282/10, OSNP 2012/11-12/140, z 8 lipca 2008 r., sygn. akt I PK 309/07, OSNP 2009/23-24/308 oraz z 11 lipca 2007 r., sygn. akt III PK 19/07, LEX nr 611832). Pracownik nie jest także chroniony przed wypowiedzeniem w okresie 4 lat przed uzyskaniem prawa do świadczenia przedemerytalnego (wyrok SN z 16 lipca 2008 r., sygn. akt I PK 11/08, OSNP 2009/23-24/314).

Początkowo eksperci byli zdania, że wzmożona trwałość stosunku pracy w wieku przedemerytalnym nie obejmuje pracownika na 4 lata przed osiągnięciem obniżonego wieku emerytalnej wskazanego w art. 9 ustawy z 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz.U. nr 237, poz. 1656 z późn. zm.). Sąd Najwyższy zajął jednak inne stanowisko, stwierdzając, że zatrudnionemu przysługuje ten przywilej, o ile spełnia on wszystkie warunki uzyskania emerytury pomostowej (wyrok SN z 7 grudnia 2012 r., sygn. akt II PK 123/12, LEX nr 1284748).

Bez względu na rodzaj umowy

Pracownicy korzystają z gwarancji zatrudnienia z tytułu wieku przedemerytalnego bez względu na to, na podstawie jakiej umowy są zatrudnieni. Przysługuje ona również osobom, z którymi zawarto umowy o pracę na czas określony. Aby tacy zatrudnieni podlegali ochronie przedemerytalnej, muszą być jednak spełnione łącznie następujące warunki:

●podwładny otrzymał wypowiedzenie w ciągu 4 lat przed osiągnięciem powszechnego albo obniżonego wieku emerytalnego,

●zatrudnienie umożliwia mu nabycie emerytury z osiągnięciem tego wieku, tzn. okresowa umowa o pracę w chwili jej wypowiadania jest zawarta co najmniej na czas do daty osiągnięcia przez pracownika powszechnego lub obniżonego wieku emerytalnego (wyrok SN z 27 lipca 2011 r., sygn. akt II PK 20/11, LexPolonica nr 2806181),

●okresowa umowa o pracę zawiera postanowienie dopuszczające jej wcześniejsze rozwiązanie za 2-tygodniowym wypowiedzeniem (zastrzeżone w niej w chwili zawarcia umowy albo już w trakcie jej trwania) lub strony wprowadziły taką klauzulę do umowy podczas jej obowiązywania na mocy porozumienia.

Szczególne sytuacje

Należy także pamiętać, że pracownikowi będącemu w wieku przedemerytalnym wolno wręczyć wypowiedzenie, gdy nastąpiła upadłość lub likwidacja pracodawcy (art. 41¹ k.p.). Wypowiedzenie zmieniające warunki pracy lub płacy jest dopuszczalne również:

●gdy stało się konieczne ze względu na wprowadzenie nowych zasad wynagradzania obejmujących ogół pracowników lub tę grupę, do której należy chroniony, bądź stwierdzoną orzeczeniem lekarskim utratę zdolności do wykonywania dotychczasowej pracy albo niezawinioną przez pracownika utratę uprawnień potrzebnych do jej świadczenia (art. 43 k.p.),

●na podstawie art. 5 ust. 5 pkt. 1 i art. 10 ust. 1 ustawy z 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (Dz.U. nr 90, poz. 844 z późn.zm.).

Zmiana warunków zatrudnienia pracownika objętego ochroną przedemerytalną jest dopuszczalna także w przypadku zawarcia porozumienia o zawieszeniu stosowania całości bądź części układu zbiorowego pracy (maksymalnie na 3 lata). Zawieszenie dotyczy również pracowników objętych szczególną ochroną przed zwolnieniem z pracy, w tym będących w wieku przedemerytalnym (wyrok SN z 27 października 2004 r., sygn. akt I PK 627/2003, OSNP 2005/12/168).

Na podstawie powołania

Formą werbunku charakterystyczną dla pracowników sektora finansów publicznych jest także powołanie. Stosunek pracy na podstawie powołania nawiązuje się w okolicznościach określonych w odrębnych przepisach, zwykle na czas nieokreślony, chyba że czasowy charakter powołania wynika właśnie z tych odrębnych przepisów (art. 68 k.p.). I tak, do zatrudnionych na podstawie powołania należą np.:

●zastępcy wójta, burmistrza i prezydenta miasta oraz skarbnicy gminy, powiatu i województwa (art. 4 ust. 1 pkt. 2 ustawy z 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych),

●prezes samorządowego kolegium odwoławczego (powołuje go prezes Rady Ministrów na wniosek zgromadzenia ogólnego kolegium) oraz członkowie tego kolegium (powołuje ich, po wyłonieniu w konkursie, prezes Rady Ministrów na wniosek prezesa kolegium, po uzyskaniu opinii zgromadzenia ogólnego kolegium) - art. 5 ust. 1 i art. 7 ust. 2 ustawy z 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.j. Dz.U. z 2001 r. nr 79, poz. 856 z późn.zm.),

●dyrektor instytucji kultury - powołuje go organizator (minister, kierownik urzędu centralnego lub jednostka samorządu terytorialnego) na czas określony, po zasięgnięciu opinii związków zawodowych działających w tej instytucji oraz stowarzyszeń zawodowych i twórczych właściwych ze względu na rodzaj jej działalności (art. 15 ustawy z 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej, t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 406),

●dyrektor przedsiębiorstwa państwowego (art. 35 ust. 1 ustawy z 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych, t.j. Dz.U. z 2002 r. nr 112, poz. 981 z późn. zm.),

●dyrektor generalny Lasów Państwowych - powołuje go minister właściwy ds. środowiska (art. 33 ustawy z 28 września 1991 r. o lasach, t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 12, poz. 59 z późn. zm.).

Zgodnie z art. 72 par. 2 i 3 k.p. uprawnienia przedemerytalne podwładnego zatrudnionego na podstawie powołania mają odmienny charakter od tych przysługujących osobie zatrudnionej na podstawie umowy o pracę. Przysługują one przez krótszy okres - dwa lata przed uzyskaniem prawa do emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zapis ten należy rozumieć w ten sposób, że pracownik tej kategorii korzysta z gwarancji trwałości zatrudnienia z tytułu wieku przedemerytalnego w ciągu 2 lat przed osiągnięciem powszechnego lub obniżonego wieku emerytalnego, ale nie przed nabyciem prawa do wcześniejszej emerytury (wyroki SN z 27 kwietnia 2010 r., sygn. akt II PK 314/09, M.P.Pr. 2010/9/483-485 oraz z 9 lutego 2006 r., sygn. akt II PK 159/05, OSNP 2007/1-2/3).

Organ ma prawo odwołać zatrudnionego na podstawie powołania będącego w wieku przedemerytalnym, ale musi zapewnić mu inną pracę odpowiednią do jego kwalifikacji zawodowych oraz przez czas równy wypowiedzeniu - dotychczasowe wynagrodzenie. Jeśli zainteresowany nie zgadza się na podjęcie innej pracy, stosunek pracy ulega rozwiązaniu po upływie wypowiedzenia. Biegnie ono jednak dopiero od dnia złożenia przez szefa na piśmie propozycji innej pracy.

Proponując inne zajęcie, organ odwołujący pracownika w wieku przedemerytalnym zatrudnionego na podstawie powołania ma obowiązek uwzględnić jego kwalifikacje zawodowe (wykształcenie, doświadczenie). Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z 24 września 2004 r. (sygn. akt II PK 28/04, M.Pr. 2004/20/918) przez propozycję odpowiedniej pracy należy rozumieć taką, w której kwalifikacje zawodowe pracownika zostaną należycie wykorzystane. Propozycja powinna uwzględniać nie tylko profil wykształcenia pracownika, ale także jego doświadczenie zawodowe, a dodatkowo nabytą wiedzę specjalistyczną, również z dziedzin pokrewnych do posiadanego wykształcenia. Oferta nie może być obraźliwa, zmierzać do poniżenia pracownika ani jego degradacji o kilka pozycji niżej w hierarchii jednostki. [przykład 5]

Pracownicy samorządowi

Ustawa o pracownikach samorządowych nie wprowadza w stosunku do tej grupy zatrudnionych odrębnych reguł dotyczących gwarancji zatrudnienia z tytułu wieku przedemerytalnego. W konsekwencji stosujemy do nich zasady ochrony przedemerytalnej określone w art. 39 k.p., a w przypadku osób zatrudnionych na podstawie powołania - z art. 72 par. 2 i 3 k.p. Potwierdza to art. 43 ust. 1 ustawy o pracownikach samorządowych, zgodnie z którym do tej grupy zawodowej w sprawach nieuregulowanych wskazaną wyżej ustawą stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu pracy. [przykład 6]

Członkowie korpusu

Członkowie korpusu służby cywilnej to zwykli pracownicy tej formacji, zatrudnieni na podstawie umów o pracę, oraz urzędnicy służby cywilnej, zaangażowani na podstawie mianowania (art. 3 ustawy z 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej). Ustawa ta nie określa szczegółowo zasad zwalniania z pracy pracowników służby cywilnej. Oznacza to, że w tym zakresie wchodzą w grę odpowiednie przepisy kodeksu pracy, w tym art. 39 o ochronie przedemerytalnej. Z kolei rozwiązanie stosunku pracy z urzędnikiem służby cywilnej jest dopuszczalne tylko w sytuacjach i z powodów wskazanych w ustawie o służbie cywilnej (art. 71-73). Przy zrywaniu współpracy z urzędnikiem szefa służby cywilnej wiąże jednak zakaz naruszania regulacji o szczególnej ochronie pracowników przed wypowiedzeniem i rozwiązaniem stosunku pracy. W konsekwencji także urzędnik służby cywilnej korzysta z ochrony przedemerytalnej.

W urzędach państwowych

Z analogiczną sytuacją mamy do czynienia w przypadku ustawy z 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych. Nie precyzuje ona zasad rozstawania się z szeregowymi pracownikami urzędów państwowych ani z urzędnikami zatrudnionymi na podstawie umowy o pracę. W tej kwestii sięgamy więc odpowiednio do kodeksu pracy, a więc także do art. 39 ustanawiającego ochronę przedemerytalną. Z kolei mianowanego urzędnika państwowego wolno zwolnić za wypowiedzeniem tylko z przyczyn podanych w art. 13 wskazanej wyżej ustawy. W art. 16 zabrania ona w tych okolicznościach łamania przepisów dotyczących szczególnej ochrony przed wypowiedzeniem i rozwiązaniem stosunku pracy. Mianowany urzędnik państwowy także podlega więc ochronie przedemerytalnej.

W oświacie

Karta nauczyciela dokładnie wymienia, kiedy i z jakich powodów trzeba albo wolno wręczyć wypowiedzenie nauczycielom zatrudnionym na podstawie mianowania lub umowy o pracę. Nie zastrzega, że przy ich zwalnianiu stosuje się przepisy o wzmożonych gwarancjach zatrudnienia. Mimo to eksperci przyjmują, iż nauczyciele zatrudnieni na podstawie umowy o pracę korzystają z ochrony przedemerytalnej, a zatrudnieni na podstawie mianowania - nie podlegają jej. [przykład 7]

PRZYKŁAD 1

Oczekiwanie na uprawnienia

Pan Tadeusz urodził się 17 maja 1953 r. Według starych zasad powszechny wiek emerytalny osiągnąłby 17 maja 2018 r. (17 maja 1953 r. + 65 lat), a ochrona przedemerytalna obejmowałaby go od 17 maja 2014 r. do 17 maja 2018 r. Mała reforma emerytalna wydłużyła jednak powszechny wiek emerytalny dla tej grupy mężczyzn do 66 lat i 10 miesięcy. Powszechny wiek emerytalny pan Tadeusz ukończy zatem dopiero 17 marca 2020 r. (17 maja 1953 r. + 66 lat i 10 miesięcy), a ochronie przedemerytalnej będzie podlegał od 17 marca 2016 r. do 17 marca 2020 r.

PRZYKŁAD 2

Także w przypadku kobiet

Pani Monika urodziła się 2 lutego 1961 r. Zgodnie ze starymi zasadami powszechny wiek emerytalny ukończyłaby 2 lutego 2021 r. (2 lutego 1961 r. + 60 lat), a ochrona przedemerytalna przysługiwałaby jej od 2 lutego 2017 r. do 2 lutego 2021 r. Przepisy obowiązujące od 1 stycznia 2013 r. wydłużyły jej powszechny wiek emerytalny do 62 lat i 9 miesięcy. W konsekwencji pani Monika powszechny wiek emerytalny osiągnie dopiero 2 listopada 2023 r. (2 lutego 1961 r. + 62 lata i 9 miesięcy), a z ochrony przedemerytalnej będzie korzystać od 2 listopada 2019 r. do 2 listopada 2023 r.

PRZYKŁAD 3

Przepisy przejściowe

Pani Maria, pracownica prywatnej spółki, urodziła się 5 września 1955 r. Na podstawie starych regulacji powszechny wiek emerytalny (60 lat) osiągnęłaby 5 września 2015 r. (5 września 1955 r. + 60 lat), a ochronie przedemerytalnej podlegałaby od 5 września 2011 r. do 5 września 2015 r. W momencie zmiany przepisów była już zatem objęta ochroną przedemerytalną. Mała reforma emerytalna wydłużyła powszechny wiek emerytalny dla tej grupy kobiet do 60 lat i 11 miesięcy. Pani Maria osiągnie go zatem 5 sierpnia 2016 r. (5 września 1955 r. + 60 lat i 11 miesięcy). Skoro jednak 1 stycznia 2013 r. podlegała już ochronie przedemerytalnej, zachowuje ją do 5 sierpnia 2016 r. Szczególna ochrona potrwa więc w tym przypadku 4 lata i 11 miesięcy (od 5 września 2011 r. do 5 sierpnia 2016 r.).

PRZYKŁAD 4

Zachowanie nabytych praw

Pan Fryderyk urodził się 17 marca 1950 r., a 1 stycznia 2013 r. nie był nigdzie zatrudniony. W świetle poprzednich przepisów powszechny wiek emerytalny (65 lat) ukończyłby 17 marca 2015 r., a ochrona przedemerytalna przysługiwałaby mu od 17 marca 2011 r. do 17 marca 2015 r. (17 marca 1950 r. + 65 lat). Mała reforma emerytalna wydłużyła jego powszechny wiek przedemerytalny do 65 lat i 9 miesięcy. Powszechny wiek emerytalny pan Fryderyk osiągnie więc 17 grudnia 2015 r. (17 marca 1950 r. +65 lat i 9 miesięcy). Mimo że 1 stycznia 2013 r. nie pozostawał w stosunku pracy, skorzysta z wydłużonej ochrony z tytułu wieku przedemerytalnego. Będzie ona obejmować okres od 17 marca 2011 r. do 17 grudnia 2015 r. (4 lata i 9 miesięcy).

PRZYKŁAD 5

Propozycja innej posady

Pan Stanisław był dyrektorem teatru zatrudnionym na podstawie powołania i otrzymywał wynagrodzenie w wysokości 7500 zł brutto miesięcznie. W maju 2013 r. został odwołany ze stanowiska. Do osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego brakowało mu wówczas 6 miesięcy i 5 dni. Jednocześnie ze złożeniem odwołania organ odwołujący zaproponował mu na piśmie posadę referenta administracyjnego. Pan Stanisław odmówił jej przyjęcia, w związku z czym stosunek pracy uległ rozwiązaniu z końcem sierpnia 2013 r., z upływem 3-miesięcznego wypowiedzenia. Zwolniony złożył jednak pozew o przywrócenie do pracy, gdyż jego zdaniem propozycja innej pracy nie była odpowiednia do jego kwalifikacji zawodowych. Wygrał proces, a teatr przyjął go z powrotem, oferując etat kierownika ds. artystycznych.

PRZYKŁAD 6

Obowiązywanie zakazu

Pani Iwona, pracownica gminy, powszechny wiek emerytalny osiągnie 21 kwietnia 2019 r. Z ochrony przedemerytalnej skorzysta od 21 kwietnia 2015 r. do 21 kwietnia 2019 r. Załóżmy, że na początku kwietnia 2015 r. pracodawca wręczy jej wypowiedzenie z przyczyn organizacyjnych. Okres wypowiedzenia upłynie 31 lipca 2015 r. Wypowiedzenie nie będzie wadliwe, gdyż będzie złożone przed wejściem przez panią Iwonę w okres ochronny. Kodeks pracy (art. 39) zakazuje zatrudniającemu wręczania wypowiedzenia podwładnemu w okresie 4 lat przed osiągnięciem wieku emerytalnego. Nie obejmuje natomiast sytuacji, gdy pracodawca złożył wypowiedzenie przed rozpoczęciem ochrony przedemerytalnej, choćby okres wypowiedzenia upływał już w czasie jej trwania (wyrok SN z 6 grudnia 2005 r., sygn. akt III PK 94/05, OSNP 2006/21-22/317).

PRZYKŁAD 7

Zmiany organizacyjne w szkole

Publiczna szkoła przechodziła zmiany organizacyjne uniemożliwiające dalsze zatrudnienie czterech nauczycieli w pełnym wymiarze zajęć (art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty nauczyciela). Dyrektor wytypował grupę sześciu nauczycieli kwalifikujących się ewentualnie do zwolnienia z pracy, zakładając, że żaden z nich nie złoży wniosku o przeniesienie w stan nieczynny, a nauczyciele zatrudnieni na podstawie mianowania nie zgodzą się na ograniczenie zatrudnienia. W gronie nauczycieli wybranych do redukcji znaleźli się m.in. pan Tomasz zatrudniony na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony i pani Barbara zatrudniona na podstawie mianowania. Oboje są w wieku przedemerytalnym. Dyrektor ma prawo wręczyć wypowiedzenie z powodów organizacyjnych - w trybie art. 20 ust. 1 pkt 2 Karty nauczyciela - pani Barbarze. Nie może zaś dać go panu Tomaszowi.

Rozwiązanie umowy z pracującym emerytem

Z dorobku orzecznictwa wyraźnie wynika, że wypowiedzenie uzasadnione samym przejściem na emeryturę nie jest prawidłowe, wręcz przeciwnie - stanowi przejaw dyskryminacji ze względu na wiek, a do niedawna było też symptomem nierównego traktowania płci słabszej. W uchwale w składzie siedmiu sędziów z 21 stycznia 2009 r. (sygn. akt II PZP 13/08; OSNP 2009/10-20/248) SN wprost określił takie postępowanie bezpośrednią dyskryminacją ze względu na wiek, co przekreśla jednocześnie możliwość usprawiedliwiania w ten sposób wypowiedzenia. Według niego poszkodowany ma wówczas prawo walczyć przed sądem pracy o:

●przywrócenie do pracy na poprzednich warunkach i wynagrodzenie za czas pozostawania bez zajęć albo o odszkodowanie z tytułu nieusprawiedliwionego wymówienia (art. 45 k.p.),

●odszkodowania z tytułu dyskryminacji nie niższego od minimalnego wynagrodzenia za pracę 1600 zł (art. 18^3d k.p.).

Podobna interpretacja znajduje się w uchwale SN zapadłej w składzie siedmiu sędziów z 19 listopada 2008 r. (sygn. akt I PZP 4/08; OSNP 2008/13-14/165). Trzeba jednak przyznać, że jurysdykcja w kwestii dopuszczalności zwalniania emerytów przeszła ogromną metamorfozę. Wcześniejszy dorobek SN nie był bowiem dla nich korzystny i pozwalał na zerwanie z nimi współpracy (m.in. wyroki z 21 kwietnia 1999 r., sygn. akt I PKN 31/99; OSNAPiUS 2000/13/505, i z 14 stycznia 2008 r., sygn. akt II PK 102/07; OSNP 2009/5-6/61).

Zawsze jednak eksperci pozwalali na wytypowanie emerytowanych pracowników jako pierwszych do odejścia z firmy w ramach redukcji z przyczyn niedotyczących pracowników, na podstawie ustawy z 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (wyroki SN z 3 grudnia 2003 r., sygn. akt I PK 80/03; OSNP 2004/21/363, i z 23 stycznia 2001 r., sygn. akt I PKN 209/00; OSNAPiUS 2002/19/457). Mają oni już bowiem źródło utrzymania, a zatem uzyskanie prawa do emerytury stanowi akceptowalne i usprawiedliwione społecznie kryterium doboru do zwolnień z przyczyn niedotyczących pracowników. Tego stanowiska nikt dzisiaj nie kwestionuje.

Reasumując: emerytowany pracownik nie pracuje dożywotnio. Mamy go prawo zwolnić z posady, byle nie z powodu uzyskania prawa do emerytury. Gdy to zrobimy, będziemy mieć problemy przed wymiarem sprawiedliwości i czekają nas konsekwencje finansowe. Możemy się z nim jednak rozstać z innej uzasadnionej i faktycznie istniejącej przyczyny, np. gdy:

●mamy zarzuty co do jego pracy, np. spadek wydajności choćby spowodowany podeszłym wiekiem, częstsze niedyspozycje zdrowotne, niewłaściwe odnoszenie się do kolegów,

●zachodzi konieczność dokonania redukcji z przyczyn go niedotyczących, tj. organizacyjnych, ekonomicznych czy ze względu na konieczność modernizacji przedsiębiorstwa.

Musimy przy tym pamiętać o dochowaniu formalnych wymogów wypowiedzenia, tj. o:

●dopilnowaniu długości wypowiedzenia,

●sporządzeniu na piśmie,

●odpowiednim uzasadnieniu (podanie rzeczywistej i konkretnej przyczyny zwolnienia) wypowiedzenia stałej umowy o pracę,

●zawarciu pouczenia o przysługującym pracownikowi prawie odwołania się do sądu pracy (art. 30 par. 2-5 k.p.).

Opisane zasady dotyczą głównie załogi prywatnych zakładów, zatrudnionej na podstawie umów o pracę w samorządach, urzędach państwowych, w służbie cywilnej, szkołach, jednostkach badawczo-rozwojowych itd.

Do niedawna rozwiązanie stosunku pracy z powodu nabycia prawa do emerytury było w budżetówce standardem. W wyniku cytowanych uchwał z 2008 r. i 2009 r., piętnujących takie praktyki, pragmatyki służbowe regulujące pozycję zatrudnionych w tej sferze zostały okrojone. Niemniej nadal, choć w mniejszym zakresie, to dopuszczają. Prześledźmy, jak to wygląda.

Zatrudnieni w sferze budżetowej

Do końca 2012 r. kierownik urzędu mógł wręczyć wypowiedzenie mianowanemu urzędnikowi państwowemu, który nabył prawo do emerytury w świetle przepisów obejmujących ogół pracowników (art. 13 ust. 1 pkt 5 ustawy o pracownikach urzędów państwowych). Wolno mu było dać wymówienie, jeśli spełniał on obiektywne warunki uzyskania świadczenia, ale nie złożył jeszcze wniosku o jego przyznanie do organu rentowego (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 18 lutego 1999 r. (sygn. akt II SA 1905/98, Lex nr 46172). Gdy szef zamierzał wypowiedzieć zatrudnienie mianowanej urzędnicze państwowej, powinien się z tym wstrzymać do przekroczenia przez nią 65 lat; inaczej byłaby to niezgodne z art. 32 i 33 konstytucji (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 5 grudnia 2000 r., sygn. akt K 35/99; OTK ZU 2000/8/295).

Jednak to już przeszłość, a wszystko zmieniło się 1 stycznia 2013 r. wraz z wejściem w życie nowelizacji niektórych ustaw w związku z podwyższeniem wieku emerytalnego z 23 listopada 2012 r. (dalej: nowelizacja). Nowelizacja uchyliła kontrowersyjny art. 13 ust. 1 pkt 5 ustawy o pracownikach urzędów państwowych. W konsekwencji od 1 stycznia 2013 r. nie można takiemu podwładnemu dać wypowiedzenia z powodu uzyskania przez niego prawa do emerytury. Nie oznacza to oczywiście, że w ogóle nie wolno mu złożyć wypowiedzenia - wolno, ale z innych przyczyn określonych w art. 13 ustawy o pracownikach urzędów państwowych, a więc w razie:

●otrzymania ujemnej oceny kwalifikacyjnej, potwierdzonej ponowną ujemną oceną kwalifikacyjną dokonaną najwcześniej po 3 miesiącach od pierwszej,

●likwidacji urzędu lub jego reorganizacji, jeżeli nie jest możliwe przeniesie mianowanego urzędnika państwowego na inne stanowisko w tym samym urzędzie,

●niezawinionej utraty uprawnień wymaganych do wykonywania pracy na zajmowanym stanowisku,

●trwałej utraty zdolności psychicznej lub fizycznej do pracy na zajmowanym stanowisku stwierdzonej orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS, jeżeli nie ma możliwości zatrudnienia go na innym stanowisku odpowiednim do jego stanu zdrowia i kwalifikacji zawodowych albo gdy zainteresowany odmawia przejścia do takiej pracy.

Dodajmy, że odrębne regulacje w ustawie o pracownikach urzędów państwowych dotyczące m.in. zwolnienia z pracy mianowanych urzędników państwowych mają marginalne znaczenie. Maleje bowiem liczba urzędników państwowych wykonujących pracę na podstawie mianowania. Od 2 grudnia 1994 r. (dzień wejścia w życie noweli do ustawy o pracownikach urzędów państwowych) są oni generalnie zatrudniani na umowach o pracę i ewentualnie z powołania, gdy tak stanowią przepisy szczególne. Stosunki pracy powstałe z mianowania przed tą datą zachowały jednak ważność.

Pozostali pracownicy urzędów państwowych (szeregowi oraz umowni urzędnicy państwowi) podlegają pod ogólne regulacje kodeksu pracy oraz uchwały SN z 2008 i 2009 r., zabraniające składania wypowiedzenia z powodu nabycia prawa do emerytury. [przykład 8]

W służbie cywilnej

Podobnie, ale nie identycznie, kwestia ta wyglądała w ustawie z 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej. Do końca 2012 r. zezwalała ona dyrektorowi generalnemu urzędu na rozstanie się z urzędnikiem służby cywilnej (zawsze jest zatrudniany na podstawie mianowania) dopiero po osiągnięciu przez niego 65 lat pod warunkiem, że staż zapewnia mu uzyskanie emerytury (stary art. 71 ust. 2 pkt 1 ustawy o służbie cywilnej). Nie było to obowiązkiem, lecz uprawnieniem pracodawcy. Rozwiązanie stosunku pracy następowało wówczas za 3-miesięcznym wypowiedzeniem, ale nie mogło naruszać zasad szczególnej ochrony przed zwolnieniem z pracy. Od 1 stycznia 2013 r. dyrektor generalny nie może dać wypowiedzenia urzędnikowi służby cywilnej umotywowanego ukończeniem przez niego 65 lat (art. 17 nowelizacji w związku z podwyższeniem wieku emerytalnego). Pozostałych pracowników służby cywilnej dotyczyły w tym zakresie ogólne regulacje kodeksowe i cytowane uchwały z 2008 r. i 2009 r., zabraniające składania wypowiedzenia w związku z przejściem na emeryturę.

Reasumując: urzędnika służby cywilnej również nie można zwolnić z pracy tylko dlatego, że osiągnął wiek emerytalny i zaczął pobierać w związku z tym świadczenie z ZUS. Wolno mu zaś wręczyć wypowiedzenie z innych powodów, jakie dopuszcza ustawa o służbie cywilnej. Chodzi o następujące sytuacje:

●dwukrotna, następująca po sobie negatywna ocena okresowa,

●stwierdzenie przez lekarza orzecznika ZUS trwałej niezdolności do pracy uniemożliwiającej wykonywanie obowiązków urzędnika służby cywilnej (w celu zbadania stanu zdrowia urzędnika można skierować do ZUS z urzędu lub na jego prośbę),

●utrata nieposzlakowanej opinii,

●likwidacja urzędu, jeżeli nie jest możliwe przeniesienie zainteresowanego do innego urzędu w tej samej albo innej miejscowości,

●odmowa poddania się badaniom lekarza orzecznika ZUS.

W pierwszych czterech przypadkach wręczenie 3-miesięcznego wypowiedzenia jest obowiązkowe, a w ostatnim - fakultatywne (art. 71 ustawy o służbie cywilnej). [przykład 9]

W szkolnictwie wyższym

Trochę inaczej przedstawiała się sprawa zwolnienia z powodu wieku emerytalnego mianowanego nauczyciela akademickiego. Do końca 2012 r. stosunek pracy mianowanego nauczyciela akademickiego zatrudnionego w uczelni publicznej wygasał z końcem roku akademickiego, w którym ukończył on 65 lat. Stosunek pracy mianowanego nauczyciela akademickiego posiadającego tytuł naukowy profesora, zatrudnionego na stanowisku profesora nadzwyczajnego lub zwyczajnego w uczelni publicznej, wygasał zaś z końcem roku akademickiego, w którym ukończył 70 lat. Stosunek pracy mianowanego nauczyciela akademickiego pełniącego funkcję rektora, z końcem roku akademickiego, w którym ukończył 70 lat przekształcał się zaś - na czas pozostały do zakończenia pełnienia tej funkcji - w stosunek pracy na podstawie umowy o pracę.

Nowelizacja w związku z wydłużeniem wieku emerytalnego podniosła jedną granicę wiekową na korzyść mianowanych nauczycieli akademickich. I tak, od 1 stycznia 2013 r. stosunek pracy takiej osoby zatrudnionej w uczelni publicznej wygasa z końcem roku akademickiego, kiedy skończyła ona 67 lat, pod warunkiem że nabyła prawo do emerytury. Jednak gdy z osiągnięciem wieku 67 lat nie uzyskała ona prawa do emerytury, stosunek pracy ulega wygaśnięciu z końcem roku akademickiego, kiedy nabędzie to prawo. Wygaśnięcie stosunku pracy stwierdza rektor uczelni. Jeśli chodzi o wygaśnięcie stosunku pracy mianowanego nauczyciela akademickiego posiadającego tytuł naukowy profesora, zatrudnionego na stanowisku profesora nadzwyczajnego lub zwyczajnego na uczelni publicznej, nadal następuje ono z końcem roku akademickiego, w którym ukończył 70 lat. Identyczna pozostaje też regulacja dotycząca przekształcenia stosunku pracy mianowanego nauczyciela akademickiego na stanowisku rektora z końcem roku akademickiego, kiedy ukończył 70 lat (art. 127 ust. 2-4 ustawy z 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym).

Osoba zatrudniona przed 1 października 2011 r. na stanowisku docenta, na podstawie mianowania na czas nieokreślony albo umowy o pracę na czas nieokreślony, pozostaje na tym stanowisku nie dłużej niż do czasu ukończenia roku akademickiego, kiedy osiągnęła 67 lat, jeżeli nabyła prawo do emerytury. Gdy wraz z osiągnięciem 67 lat nie uzyskała prawa do emerytury, stosunek pracy wygasa na koniec roku akademickiego, kiedy nabędzie to prawo (art. 22 ust. 1 ustawy z 18 marca 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym, ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki oraz o zmianie niektórych innych ustaw). [przykład 10]

PRZYKŁAD 8

Pracownik szeregowy i mianowany

W grudniu 2012 r. kierownik urzędu dał dwa wypowiedzenia pracownikom w związku z uzyskaniem prawa do emerytury w świetle przepisów obejmujących ogół pracowników. Jedno wypowiedzenie dostał pan Zygmunt, mianowany urzędnik państwowy, a drugie pani Anna, zwykła pracownica urzędu państwowego. Drugie wypowiedzenie jest oczywiście nieuzasadnione i wprowadza dyskryminację ze względu na wiek. Kierownik powinien je cofnąć. Jednak wypowiedzenie zostało panu Zygmuntowi wręczone poprawnie, gdyż pod rządami przepisów pozwalających na takie rozwiązanie. Kierownik powinien się jednak zastanowić nad jego cofnięciem ze względu na zasady etyczne; wypowiedzenie upłynie już w 2013 r., kiedy to przepisy piętnują takie postępowanie.

PRZYKŁAD 9

Nieuzasadnione wypowiedzenie

W marcu 2013 r. pracodawca dał wypowiedzenia panu Stanisławowi, zwykłemu pracownikowi służby cywilnej, oraz pani Ewie, urzędniczce służby cywilnej. Postępowanie pracodawcy nie było prawidłowe. Wypowiedzenie było nieuzasadnione i w dodatku było przejawem dyskryminacji ze względu na wiek. Szef powinien cofnąć obydwa wypowiedzenia. Jeśli zwolnieni skierują pozwy do sądów, wygrają sprawy o przywrócenie do pracy i ewentualnie odszkodowania za nierówne traktowane w zatrudnieniu.

PRZYKŁAD 10

Na uczelni publicznej

Pani Iwona, nauczyciel akademicki zatrudniony na publicznej uczelni, 67 lat skończy 17 września 2013 r. Jednak nie nabędzie wówczas prawa do emerytury, ponieważ ma zbyt krótki staż. Wszystkie warunki do uzyskania emerytury spełni 12 marca 2014 r. Skoro tak, to jej stosunek pracy ulegnie wygaśnięciu dopiero z końcem roku akademickiego 2013/2014, czyli 30 września 2014 r.

Pozostałe zawody, w których usunięto dyskryminację ze względu na wiek

	Dyrektor szkoły składał mu 3-miesięczne wypowiedzenie w razie ukończenia 65 lat, a jeśli z ukończeniem tego wieku nauczyciel nie nabył prawa do emerytury - przedłużał zatrudnienie, najwyżej jednak o 2 lata licząc od daty osiągnięcia przez nauczyciela 65 lat. Rozwiązanie stosunku następowało z końcem roku szkolnego, kiedy nauczyciel skończył odpowiedni wiek (art. 23 ust. 1 pkt 4 i ust. 2 pkt 4 Karty nauczyciela).	Nie można mu dać wypowiedzenia ze wskazanego powodu. Przepisy art. 23 ust. 1 pkt 4 i ust. 2 pkt 4 Karty Nauczyciela zostały uchylone przez art. 1 nowelizacji w związku z podwyższeniem wieku emerytalnego.
	Generalny Inspektor Kontroli skarbowej mógł odwołać inspektora kontroli skarbowej z zajmowanego stanowiska, jeśli osiągnął on 65 lat, a okres zatrudnienia umożliwiał mu uzyskanie prawa do emerytury. Było to równoznaczne z rozwiązaniem stosunku pracy za 3-miesięcznym wypowiedzeniem (art. 42a ust. 1 i ust. 2 pkt 1 w związku z art. 42 ust. 2 ustawy z 28 września 1991 r. o kontroli skarbowej)	Nie można go odwołać ze wskazanego powodu. Przepisy art. 42a ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o kontroli skarbowej zostały uchylone przez art. 3 nowelizacji w związku z podwyższeniem wieku emerytalnego.
	Można było rozwiązać z nim stosunek pracy za 3-miesięcznym wypowiedzeniem, gdy osiągnął 65 lat i staż pracy wymagany do nabycia prawa do emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (art. 93 ust. 2 ustawy z 23 grudnia 1994 r. o Najwyższej Izbie Kontroli).	Nie można mu dać wypowiedzenia ze wskazanego powodu. Przepis art. 93 ust. 2 ustawy o Najwyższej Izbie Kontroli został uchylony przez art. 4 nowelizacji w związku z podwyższeniem wieku emerytalnego.
	Minister Sprawiedliwości odwoływał komornika sądowego, który ukończył 65 lat (art. 15a ust. 1 pkt 3 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji; t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 231, poz. 1376 z późn. zm.).	Nie można go odwołać ze wskazanego powodu. Przepis 15a ust. 1 pkt 3 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji został uchylony przez art. 6 nowelizacji w związku z podwyższeniem wieku emerytalnego.
	Prezes Urzędu Patentowego mógł go odwołać ze stanowiska w razie osiągnięcia przez niego wieku emerytalnego, jeśli okres zatrudnienia umożliwiał mu nabycie prawa do emerytury z osiągnięciem tego wieku. Odwołanie go przed osiągnięciem przez niego 65 lat mogło nastąpić tylko za jego zgodą. Akty te były równoznaczne ze złożeniem wypowiedzenia umowy o pracę lub jej rozwiązaniem za porozumieniem stron (art. 274 ust. 2 pkt 4 i ust. 9 zdanie drugie ustawy z 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej).	Prezes Urzędu Patentowego nie może go odwołać ze wskazanego powodu. Przepisy art. 274 ust. 2 pkt 4 i ust. 9 zdanie drugie ustawy z 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej zostały uchylone przez art. 7 nowelizacji w związku z podwyższeniem wieku emerytalnego.
	Rozwiązanie z nim stosunku pracy mogło nastąpić za 3-miesięcznym wypowiedzeniem w razie nabycia przez niego prawa do emerytury (art. 27 ust. 1 pkt 4 ustawy z 27 lipca 2001 r. o kuratorach sądowych; Dz.U. nr 98, poz. 1071 z późn. zm.).	Nie można mu dać wypowiedzenia ze wskazanego powodu. Przepis art. 27 ust. 1 pkt 4 ustawy o kuratorach sądowych został uchylony przez art. 9 nowelizacji w związku z podwyższeniem wieku emerytalnego.
	Rozwiązanie z nim stosunku pracy mogło nastąpić za 3-miesięcznym wypowiedzeniem, jeśli radca osiągnął 65 lat i okres zatrudnienia umożliwia mu uzyskanie prawa do emerytury na podstawie ustawy emerytalnej, chyba że prezes Prokuratorii Generalnej na pisemny wniosek radcy wyraził zgodę na zajmowanie stanowiska służbowego nie dłużej niż do ukończenia 70 lat (art. 62 ust. 4 pkt 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa; Dz.U. nr 169, poz. 1417 z późn. zm.).	Nie można mu dać wypowiedzenia ze wskazanego powodu. Przepis art. 62 ust. 4 pkt 1 ustawy o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa został uchylony przez art. 14 nowelizacji w związku z podwyższeniem wieku emerytalnego.
	Rozwiązanie z nim stosunku pracy za 3-miesięcznym wypowiedzeniem mogło nastąpić po osiągnięciu 65 lat, gdy okres zatrudnienia umożliwiał mu uzyskanie prawa do emerytury (art. 62 ust. 1 pkt 7 ustawy z 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy; t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 404 z późn. zm.).	Nie można mu dać wypowiedzenia ze wskazanego powodu. Przepis art. 62 ust. 1 pkt 7 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy został uchylony przez art. 16 nowelizacji w związku z podwyższeniem wieku emerytalnego.
	Można go było zwolnić ze służby w razie osiągnięcia 65 lat, jeśli okres zatrudnienia umożliwia mu uzyskanie prawa do emerytury (art. 105 pkt 11 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej).	Nie można go zwolnić ze służby ze wskazanego powodu. Przepis art. 105 pkt 11 ustawy o Służbie Celnej został uchylony przez art. 18 nowelizacji w związku z podwyższeniem wieku emerytalnego.

Wiek emerytalny mężczyzn urodzonych przed 1 stycznia 1949 r.*

1948 r.	styczeń, luty, marzec	65 lat i 1 miesiąc
	kwiecień, maj, czerwiec	65 lat i 2 miesiące
	lipiec, sierpień, wrzesień	65 lat i 3 miesiące
	październik, listopad, grudzień	65 lat i 4 miesiące

* Dla kobiet - pozostaje 60 lat.

Wiek emerytalny kobiet urodzonych po 31 grudnia 1948 r.

do 1952 r.	styczeń - grudzień	60 lat
1953	styczeń, luty, marzec	60 lat i 1 miesiąc
	kwiecień, maj, czerwiec	60 lat i 2 miesiące
	lipiec, sierpień, wrzesień	60 lat i 3 miesiące
	październik, listopad, grudzień	60 lat i 4 miesiące
1954	styczeń, luty, marzec	60 lat i 5 miesięcy
	kwiecień, maj, czerwiec	60 lat i 6 miesięcy
	lipiec, sierpień, wrzesień	60 lat i 7 miesięcy
	październik, listopad, grudzień	60 lat i 8 miesięcy
1955	styczeń, luty, marzec	60 lat i 9 miesięcy
	kwiecień, maj, czerwiec	60 lat i 10 miesięcy
	lipiec, sierpień, wrzesień	60 lat i 11 miesięcy
	październik, listopad, grudzień	61 lat
1956	styczeń, luty, marzec	61 lat i 1 miesiąc
	kwiecień, maj, czerwiec	61 lat i 2 miesiące
	lipiec, sierpień, wrzesień	61 lat i 3 miesiące
	październik, listopad, grudzień	61 lat i 4 miesiące
1957	styczeń, luty, marzec	61 lat i 5 miesięcy
	kwiecień, maj, czerwiec	61 lat i 6 miesięcy
	lipiec, sierpień, wrzesień	61 lat i 7 miesięcy
	październik, listopad, grudzień	61 lat i 8 miesięcy
1958	styczeń, luty, marzec	61 lat i 9 miesięcy
	kwiecień, maj, czerwiec	61 lat i 10 miesięcy
	lipiec, sierpień, wrzesień	61 lat i 11 miesięcy
	październik, listopad, grudzień	62 lata
1959	styczeń, luty, marzec	62 lata i 1 miesiąc
	kwiecień, maj, czerwiec	62 lata i 2 miesiące
	lipiec, sierpień, wrzesień	62 lata i 3 miesiące
	październik, listopad, grudzień	62 lata i 4 miesiące
1960	styczeń, luty, marzec	62 lata i 5 miesięcy
	kwiecień, maj, czerwiec	62 lata i 6 miesięcy
	lipiec, sierpień, wrzesień	62 lata i 7 miesięcy
	październik, listopad, grudzień	62 lata i 8 miesięcy
1961	styczeń, luty, marzec	62 lata i 9 miesięcy
	kwiecień, maj, czerwiec	62 lata i 10 miesięcy
	lipiec, sierpień, wrzesień	62 lata i 11 miesięcy
	październik, listopad, grudzień	63 lata
1962	styczeń, luty, marzec	63 lata i 1 miesiąc
	kwiecień, maj, czerwiec	63 lata i 2 miesiące
	lipiec, sierpień, wrzesień	63 lata i 3 miesiące
	październik, listopad, grudzień	63 lata i 4 miesiące
1963	styczeń, luty, marzec	63 lata i 5 miesięcy
	kwiecień, maj, czerwiec	63 lata i 6 miesięcy
	lipiec, sierpień, wrzesień	63 lata i 7 miesięcy
	październik, listopad, grudzień	63 lata i 8 miesięcy
1964	styczeń, luty, marzec	63 lata i 9 miesięcy
	kwiecień, maj, czerwiec	63 lata i 10 miesięcy
	lipiec, sierpień, wrzesień	63 lata i 11 miesięcy
	październik, listopad, grudzień	64 lata
1965	styczeń, luty, marzec	64 lata i 1 miesiąc
	kwiecień, maj, czerwiec	64 lata i 2 miesiące
	lipiec, sierpień, wrzesień	64 lata i 3 miesiące
	październik, listopad, grudzień	64 lata i 4 miesięce
1966	styczeń, luty, marzec	64 lata i 5 miesięcy
	kwiecień, maj, czerwiec	64 lata i 6 miesięcy
	lipiec, sierpień, wrzesień	64 lata i 7 miesięcy
	październik, listopad, grudzień	64 lata i 8 miesięcy
1967	styczeń, luty, marzec	64 lata i 9 miesięcy
	kwiecień, maj, czerwiec	64 lata i 10 miesięcy
	lipiec, sierpień, wrzesień	64 lata i 11 miesięcy
	październik, listopad, grudzień	65 lat
1968	styczeń, luty, marzec	65 lat i 1 miesiąc
	kwiecień, maj, czerwiec	65 lat i 2 miesiące
	lipiec, sierpień, wrzesień	65 lat i 3 miesiące
	październik, listopad, grudzień	65 lat i 4 miesiące
1969	styczeń, luty, marzec	65 lat i 5 miesięcy
	kwiecień, maj, czerwiec	65 lat i 6 miesięcy
	lipiec, sierpień, wrzesień	65 lat i 7 miesięcy
	październik, listopad, grudzień	65 lat i 8 miesięcy
1970	styczeń, luty, marzec	65 lat i 9 miesięcy
	kwiecień, maj, czerwiec	65 lat i 10 miesięcy
	lipiec, sierpień, wrzesień	65 lat i 11 miesięcy
	październik, listopad, grudzień	66 lat
1971	styczeń, luty, marzec	66 lat i 1 miesiąc
	kwiecień, maj, czerwiec	66 lat i 2 miesiące
	lipiec, sierpień, wrzesień	66 lat i 3 miesiące
	październik, listopad, grudzień	66 lat i 4 miesiące
1972	styczeń, luty, marzec	66 lat i 5 miesięcy
	kwiecień, maj, czerwiec	66 lat i 6 miesięcy
	lipiec, sierpień, wrzesień	66 lat i 7 miesięcy
	październik, listopad, grudzień	66 lat i 8 miesięcy
1973	styczeń, luty, marzec	66 lat i 9 miesięcy
	kwiecień, maj, czerwiec	66 lat i 10 miesięcy
	lipiec, sierpień, wrzesień	66 lat i 11 miesięcy
	październik, listopad, grudzień	67 lat
od 1974		67 lat

Wiek emerytalny mężczyzn urodzonych po 31 grudnia 1948 r.

1949	styczeń, luty, marzec	65 lat i 5 miesięcy
	kwiecień, maj, czerwiec	65 lat i 6 miesięcy
	lipiec, sierpień, wrzesień	65 lat i 7 miesięcy
	październik, listopad, grudzień	65 lat i 8 miesięcy
1950	styczeń, luty, marzec	65 lat i 9 miesięcy
	kwiecień, maj, czerwiec	65 lat i 10 miesięcy
	lipiec, sierpień, wrzesień	65 lat i 11 miesięcy
	październik, listopad, grudzień	66 lat
1951	styczeń, luty, marzec	66 lat i 1 miesiąc
	kwiecień, maj, czerwiec	66 lat i 2 miesiące
	lipiec, sierpień, wrzesień	66 lat i 3 miesiące
	październik, listopad, grudzień	66 lat i 4 miesiące
1952	styczeń, luty, marzec	66 lat i 5 miesięcy
	kwiecień, maj, czerwiec	66 lat i 6 miesięcy
	lipiec, sierpień, wrzesień	66 lat i 7 miesięcy
	październik, listopad, grudzień	66 lat i 8 miesięcy
1953	styczeń, luty, marzec	66 lat i 9 miesięcy
	kwiecień, maj, czerwiec	66 lat i 10 miesięcy
	lipiec, sierpień, wrzesień	66 lat i 11 miesięcy
	październik, listopad, grudzień	67 lat
od 1954	styczeń - grudzień	67 lat

Renata Majewska

szkoleniowiec z zakresu wynagrodzeń, właścicielka firmy Biuro Kadr i Płac

Podstawa prawna

Art. 18^3d, art. 30 par. 2-5, art. 39, art. 41¹, art. 43, art. 45 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Art. 4 ust. 1, art. 43 ust. 1 ustawy z 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych (Dz.U. nr 223, poz. 1458 z późn. zm.).

Art. 3, art. 71 ustawy z 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej (Dz.U. nr 227, poz. 1505 z późn. zm.).

Art. 16 ustawy z 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 269).

Art. 20 ust. 1 pkt 2 ustawy z 26 stycznia 1982 r. - Karta nauczyciela (t.j. Dz.U. z 2006 r. nr 97, poz. 674 z późn. zm.).

Ustawa z 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (Dz.U. nr 90, poz. 844 z późn. zm.).

Art. 2, art. 17 ustawy z 23 listopada 2012 r. o zmianie niektórych ustaw w związku podwyższeniem wieku emerytalnego z 23 listopada 2012 r. (Dz.U. z 2012 r. poz. 1544).

Art. 42a ust. 1 i ust. 2 pkt 1 w związku z art. 42 ust. 2 ustawy z 28 września 1991 r. o kontroli skarbowej (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 41, poz. 214 z późn. zm.).

Art. 127 ust. 2-4 ustawy z 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 572 z późn. zm.).

Art. 22 ust. 1 ustawy z 18 marca 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym, ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 84, poz. 455 z późn. zm.).