Można domagać się umowy o pracę

Trudna sytuacja na rynku pracy powoduje, że pracownicy często przyjmują mniej korzystne warunki zatrudnienia i nie dbają o jego formalnoprawne aspekty. O tym, jaka relacja prawna powstaje pomiędzy pracodawcą i pracobiorcą, decydują faktyczne okoliczności wykonywanego zajęcia.

Nie ma przy tym zasadniczego znaczenia nazwa, jaką strony nadały kontraktowi, lub to, że w ogóle nie sporządziły go na piśmie. Te elementy mogą mieć natomiast wpływ na ewentualne postępowanie dowodowe, w którym strona chciałaby wykazać, że np. zawarła umowę o pracę.

Można domagać się sprostowania świadectwa

Przykładowo pracownica od 2 stycznia 2012 r. do 20 kwietnia 2012 r. była zatrudniona w prywatnym sklepie w charakterze sprzedawczyni. Rozpoczynała pracę o 7.00, a kończyła o 15.00.

Wynagrodzenie otrzymywała raz na tydzień bezpośrednio od właściciela sklepu. Następnie 4 maja 2012 r. kobieta otrzymała pisemną umowę o pracę na czas nieokreślony. Jej zakres obowiązków się nie zmienił.

Po kilku miesiącach firma wypowiedziała jednak podpisany kontrakt, powołując się na ekonomiczną konieczność redukcji etatów. Podwładna otrzymała świadectwo pracy, z treści którego wynikało, że początkiem zatrudnienia był 4 maja 2012 r.

Sprzedawczyni zwróciła się o sprostowanie świadectwa poprzez zapisanie w nim, że umowa trwała od 2 stycznia 2012 r. Pracodawca odmówił takiej czynności, twierdząc, że wcześniej wykonywała ona swoje obowiązki na podstawie umowy-zlecenia.

Oba postępowania nie są związane

W takim przypadku pracownikowi przysługuje prawo wystąpienia z żądaniem sprostowania świadectwa do sądu pracy w ciągu 7 dni od zawiadomienia o odmowie dokonania tej czynności przez pracodawcę. W pozwie zatrudniony powinien wykazać, że łączący strony stosunek prawny od początku, tj. od 2 stycznia 2012 r., miał cechy umowy o pracę oraz że wolą stron było właśnie zawarcie takiego kontraktu.

Co ważne, niezłożenie pozwu o sprostowanie świadectwa pracy nie pozbawia zatrudnionego możliwości żądania ustalenia istnienia stosunku pracy. Ten rodzaj powództwa wymieniony jest w art. 461 par. 2 kodeksu postępowania cywilnego.

W wyroku z 2 czerwca 2006 r. SN - Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych (sygn. akt I PK 250/05, OSN Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych rok 2007, nr 11-12, poz. 156, str. 462) wyjaśniono, że świadectwo pracy jest ważnym dokumentem, ale zawiera jedynie oświadczenie wiedzy.

Nie tworzy praw podmiotowych ani ich nie pozbawia. Ustalenie istnienia stosunku pracy warunkuje prawo do niektórych bieżących i przyszłych świadczeń z ubezpieczeń społecznych, a także rzutuje, poprzez konstrukcję stażu ubezpieczenia, na ich wysokość.

Ważne przesłanki wskazuje kodeks

Zgodnie z art. 22 par. 1² k.p. nie jest dopuszczalne zastąpienie umowy o pracę umową cywilnoprawną przy zachowaniu warunków wykonywania pracy określonych w art. 22 par. 1 k.p.

Jeżeli zatem pracownik udowodni, że we wskazanym okresie wykonywał na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem obowiązki określonego rodzaju i odbywało się to w miejscu i czasie wskazanym przez zatrudniającego, to może spodziewać się ustalenia przez sąd, że strony łączyła we wskazanym okresie umowa o pracę.

Stosunek pracy wpływa na świadczenia

Ponadto w wyroku z 15 grudnia 2009 r. SN - Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych (sygn. akt PK 156/09, Monitor Prawa Pracy 2010, nr 9, str. 477) stwierdził, że roszczenie o sprostowanie świadectwa nie wyłącza interesu prawnego w ustaleniu rzeczywistej treści stosunku pracy na podstawie art. 189 k.p.c. Świadectwo jest dokumentem, który ma potwierdzać zdarzenia i czynności w znaczeniu faktycznym. Żądanie jego sprostowania nie jest trybem, w którym można weryfikować zgodność z prawem tych czynności.

Co ważne, interes prawny pracownika w ustaleniu, że z firmą łączyło go zatrudnienie pracownicze, wynika z tego, że sam stosunek pracy stanowi przesłankę powstania innych stosunków prawnych, np. ubezpieczenia społecznego. Świadczenia wynikające z tego pierwszego nie obejmują zatem ogółu tych przysługujących pracownikowi z tytułu zatrudnienia, ale mają wpływ na wypłaty, do których pracownik dopiero w przyszłości nabędzie prawa.

Nie można zastępować umowy o pracę cywilnoprawną bez zmiany warunków jej wykonywania

Dariusz Gawron-Jedlikowski

radca prawny

Podstawa prawna

Art. 22, 97 par. 21, ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Art. 189, 461 par. 2 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43, poz. 296 z późn. zm.).