Służba w zasadzie społeczna, ale nie zawsze za darmo

Społeczna inspekcja pracy to służba pełniona przez pracowników, której zadaniem jest zapewnienie przez zakład pracy bezpiecznych i higienicznych warunków pracy oraz ochronę uprawnień pracowniczych, określonych w przepisach prawa pracy. Zarazem, nieco wbrew ustawowemu określeniu, służba nie zawsze 100-procentowo społeczna w popularnym rozumieniu tego słowa, gdyż jej inspektor nie musi wykonywać swoich zadań bez żadnej gratyfikacji. Jak bowiem wynika z przepisów ustawy z 24 czerwca 1983 r. o społecznej inspekcji pracy, pracodawca może przyznać osobie pełniącej funkcję społecznego inspektora pracy miesięczny ryczałt do wysokości nie przekraczającej wynagrodzenia nawet za 60 godzin pracy.

Limit czasowy

Społeczny inspektor pracy pełni swoją funkcję społecznie i w zasadzie poza godzinami pracy. Trzymanie się powyższej zasady zbyt literalnie utrudniałoby jednak lub zgoła uniemożliwiało pełną realizację zadań społecznej inspekcji pracy, jak choćby sprawdzanie warunków bhp podczas pracy. Ustawodawca przewidział taką ewentualność i zapewnił społecznym inspektorom pracy prawo do wynagrodzenia za czas niewykonywania pracy w związku z pełnieniem swojej funkcji, a także uczestniczenia w naradach i szkoleniach. Co ciekawe, przepisy nie przewidują limitu czasu pracy, jaki społeczny inspektor pracy mógłby poświęcić na realizowanie swojej funkcji. Jedynie w zakładach pracy, w których występuje szczególne zagrożenie dla zdrowia i życia pracowników, a warunki pracy wymagają stałego społecznego nadzoru, kierownik zakładu pracy, na wniosek zakładowych organizacji związkowych, może zwolnić społecznego inspektora pracy z obowiązku wykonywania pracy, z zachowaniem prawa do wynagrodzenia, nawet na czas 4-letniej kadencji. W praktyce ma to jednak miejsce bardzo rzadko.

Rekompensata materialna

Ustawodawca przewidział również możliwość dodatkowych gratyfikacji dla osób pełniących funkcje społecznych inspektorów pracy. Dotyczy to sytuacji związanych ze znacznym obciążeniem zadaniami wynikającymi z pełnienia takiej funkcji i mogą być (choć - co istotne - wcale nie muszą) przyznane przez pracodawcę na wniosek zakładowych organizacji związkowych. Powyższe wynagrodzenie, które ma na celu materialną rekompensatę czasu przeznaczonego na wykonywanie dodatkowej pracy, może zostać przyznane zarówno zakładowemu, jak i oddziałowemu lub grupowemu społecznemu inspektorowi pracy, w granicach określonych przepisami wspomnianej ustawy.

Czy i kiedy ryczałt

Przepisy stanowią, że dodatkowe, zryczałtowane miesięczne wynagrodzenie społecznego inspektora pracy nie może przekraczać wynagrodzenia za 30 godzin pracy, a w szczególnie uzasadnionych wypadkach nie powinno przekraczać wynagrodzenia za 60 godzin pracy. Najwięcej wątpliwości budzi kwestia samego ustalenia takiego ryczałtu, albowiem w przepisach nic na ten temat nie znajdziemy.

Wydaje się, że w tej kwestii przede wszystkim należy oddać głos samemu społecznemu inspektorowi pracy, wnioskującemu o taki dodatek. We wniosku powinien on przekonać pracodawcę, że wkład pracy, jaki wnosi w realizację swoich zadań, a także czas, jaki na to poświęca, uzasadnia przyznanie mu ryczałtu.

Na jaki okres

A jeśli zostanie przyznany, to jednocześnie warto ustalić, na jaki okres dodatkowe wynagrodzenie zostaje przydzielone: na cały okres pełnienia kadencji, czy na pewien, z góry określony czas (np. kwartał), gdyż w razie zmiany decyzji pracodawcy bardzo trudno mu będzie zlikwidować taki dodatek. Należy bowiem przypomnieć, że zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z 11 maja 2010 r. (sygn. akt II PZP 3/10, LEX nr 577300), sprawa, w której społeczny inspektor pracy dochodzi od pracodawcy miesięcznego wynagrodzenia ryczałtowego, jest sprawą z zakresu prawa pracy, i choć miesięczne wynagrodzenie ryczałtowe społecznego inspektora pracy nie jest wynagrodzeniem za pracę, to należy do niego stosować odpowiednio przepisy o takim wynagrodzeniu. W praktyce oznacza to obowiązek stosowania przepisów o wypowiedzeniu zmieniającym w sytuacji cofnięcia decyzji o wypłacie tego wynagrodzenia.

Ważne

Wynagrodzenie inspektora nie jest wynagrodzeniem za pracę, a rekompensatą za czas poświęcony na wykonywanie zadań inspekcyjnych poza obowiązkami zawodowymi

@RY1@i02/2013/094/i02.2013.094.21700030a.804.jpg@RY2@

Maciej Ambroziewicz specjalista z zakresu bhp

Maciej Ambroziewicz

specjalista z zakresu bhp

Podstawa prawna

Art. 15 ustawy z 24 czerwca 1983 r. o społecznej inspekcji pracy (Dz.U. nr 35, poz. 163).